JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Maxammadsoliyev Muxammadalixon Muxammadjon o’g’li
PhD, Dotsent Muxammadjonova D. M.
Andijon davlat tibbiyot instituti
CHAQALOQLARDA GIPERTENZION-GIDROSEFAL SINDROM: KLINIKO-
DIAGNOSTIK YONDASHUV VA DAVOLASH TAMOYILLARI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada chaqaloqlarda uchraydigan gipertenzion-gidrosefal sindrom
(GGHS)ning klinik belgilari, etiologiyasi, patogenezi, zamonaviy diagnostik usullari va davolash
yondashuvlari keng yoritilgan. GGHS erta aniqlanmasa, bola rivojida og‘ir asoratlar kelib
chiqadi. Shuning uchun har tomonlama va tizimli yondashuv zarur sanaladi. Maqolada
shuningdek, ilg‘or diagnostik metodlar, farmakologik va xirurgik davolash choralari hamda
ularning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kirish
Gipertenzion-gidrosefal sindrom (GGHS) — bu bosh miya suyuqligining (likvor) ishlab
chiqarilishi, aylanishi yoki so‘rilishi jarayonlaridagi buzilishlar natijasida bosh ichki bosimning
ortishi bilan kechadigan holatdir. Chaqaloqlarda bu sindrom ancha og‘ir kechadi va agar vaqtida
aniqlanmasa, aqliy va jismoniy rivojlanishning sustlashuvi, hatto hayot uchun xavf tug‘diruvchi
asoratlar bilan yakunlanishi mumkin. GGHS ko‘pincha tug‘ma yoki perinatal davrdagi
patologiyalar, infeksiyalar, qon quyilishlar bilan bog‘liq bo‘ladi. Hozirgi kunda bu sindromni
aniqlashda va davolashda katta yutuqlarga erishilgan bo‘lsa-da, uning klinik jihatlarini chuqur
o‘rganish dolzarb hisoblanadi.
Etiologiyasi va Patogenezi
GGHSning etiologiyasi murakkab va ko‘p omilli bo‘lib, uni shartli ravishda tug‘ma va orttirilgan
sabablarga bo‘lish mumkin:
- Tug‘ma sabablarga akveduktal stenoz, Arnold-Kiari malformatsiyasi, Dandy-Walker sindromi,
intraventrikulyar qon quyilishlar kiradi.
- Orttirilgan holatlarga esa meningit, ensefalit, bosh miya shikastlanishi, neyroinfeksiyalar, miya
o‘smalari kiradi.
Patogenezida esa bosh miya qorinchalarida likvorning to‘planishi, uning aylanishi yoki
reabsorbsiyasidagi buzilishlar asosiy o‘rin tutadi. Bu esa intrakranial bosimning ortishiga va
natijada miya to‘qimalarining kompressiyasiga olib keladi.
Klinik Belgilari
Chaqaloqlarda GGHSning klinik belgilari yoshga qarab farqlanishi mumkin. Eng ko‘p
uchraydigan belgilar quyidagilardan iborat:
- Bosh aylanasi me’yordan ortiq bo‘lishi
- Katta fontanelning shishishi va qattiqlashuvi
- Ko‘zlarda quyosh botishi belgisi (Graefe belgisi)
- Reflekslarning susayishi yoki yo‘qolishi
- Mushak tonusining o‘zgarishi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
- Tutqanoqlar (konvulsiyalar)
- Quloqsiz yig‘i, emishning buzilishi, uyqu buzilishlari
- Psixomotor rivojlanishda orqaga qolish
Klinik belgilar GGHSning og‘irlik darajasiga, etiologik omiliga va bola yoshiga bog‘liq ravishda
namoyon bo‘ladi.
Diagnostika
GGHSni aniqlash uchun quyidagi usullar qo‘llaniladi:
- Neyrosonografiya (NSG): ochiq fontanel orqali qorinchalar hajmi, asimmetriyasi, suyuqlik
miqdori aniqlanadi.
- Magnit-rezonans tomografiya (MRT): miya tuzilmalari, gidrosefal holatlar va o‘smalarni
aniqlash uchun eng samarali usul.
- Kompyuter tomografiya (KT): suyak tuzilmalarini va qon quyilishlarni aniqlashda foydalidir.
- Oftalmoskopiya: optik diskdagi o‘zgarishlar orqali intrakranial bosim baholanadi.
- EEG: epileptik faollik va miya elektr faolligini tahlil qilish imkonini beradi.
Shuningdek, neyropediatrik ko‘rik, bosh aylanasi monitoringi, laborator tekshiruvlar ham
qo‘llaniladi.
Davolash
GGHSni davolash murakkab va ko‘p bosqichli bo‘lib, etiologik sabab, sindromning og‘irligi va
bolaning holatiga qarab belgilanadi:
- Farmakologik terapiya:
* Diuretiklar (acetazolamide, furosemid): likvor ishlab chiqarilishini kamaytiradi.
* Nootroplar (piracetam, cortexin): miya qon aylanishi va neyrometabolik jarayonlarni
yaxshilaydi.
* Antikonvulsantlar: epileptik tutqanoqlarni nazorat qilishda qo‘llaniladi.
- Neyroxirurgik davolash:
* Shuntlash operatsiyalari (ventrikulo-peritoneal shunt)
* Endoskopik trepanatsiya va akveduktoplastika
- Qo‘shimcha usullar:
* Reabilitatsion chora-tadbirlar (massaj, fizioterapiya, psixologik yordam)
* Parhez va sog‘lom turmush tarzini tashkil qilish
Davolash natijalari vaqtida tashxis qo‘yilgan va kompleks yondashuv asosida olib borilgan
hollarda ancha ijobiy bo‘ladi.
Xulosa
Gipertenzion-gidrosefal sindrom chaqaloqlarda jiddiy nevrologik buzilishlar va rivojlanishdagi
orqada qolish bilan kechadigan murakkab sindromdir. Uning erta tashxisi, samarali diagnostikasi
va kompleks davolash usullari orqali bola sog‘lig‘ini saqlab qolish, asoratlarni oldini olish
mumkin. Zamonaviy pediatriyada bu boradagi ilmiy yutuqlar va amaliy yondashuvlar sindromni
samarali boshqarish imkonini bermoqda. Kelgusida profilaktika, erta tashxis va ixtisoslashgan
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
reabilitatsiya xizmatlarini kengaytirish orqali bu sindrom bilan bog‘liq holatlarni kamaytirish
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Nelson Textbook of Pediatrics. 21-nashri. Elsevier, 2020.
2. Volpe J.J.
Neurology of the Newborn.
6-nashri. Elsevier, 2017.
3. BRS Pediatrics. 1-nashri. Lippincott Williams & Wilkins, 2014.
4. Dewan M.C. va boshqalar. Epidemiology of hydrocephalus in children.
Neurosurgical
Focus.
2018; 45(1): E2.
5. Association of Child Neurology. Guidelines for Diagnosis and Treatment of Pediatric
Hydrocephalus. 2021.
