JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Valiyeva Nargiza Kasimdjanovna
Namangan viloyati Uychi tumani 7-umum ta’lim
maktabi psixologi
MAKTAB O’QUVCHILARIDA PSIXOLOGIK TRENINGLAR O’TQAZISHNING
ILMIY ASOSLARI
Annotatsiya
: Mazkur maqolada maktab o‘quvchilarining psixologik rivojlanishini qo‘llab-
quvvatlashda trening metodlarining ahamiyati, ularning shakllari va ilmiy asoslari haqida so‘z
boradi. Psixologik treninglar orqali o‘quvchilarda ijtimoiy-emosional kompetensiyalarni
rivojlantirish, o‘z-o‘zini anglash va o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati
yoritilgan.
Kalit so‘zlar
: psixologiya,trening,metod,metadalogiya,so’robnoma.
Kirish:
Hozirgi zamon ta’lim tizimi faqat bilim berish bilan cheklanmay, balki shaxsni har tomonlama
rivojlantirish, uni ijtimoiy hayotga tayyorlash vazifasini ham bajaradi. Bu jarayonda
o‘quvchilarning psixologik holatini mustahkamlash, ijobiy shaxsiy sifatlarini rivojlantirish
muhim ahamiyat kasb etadi. Aynan shu yerda psixologik treninglar muhim vosita sifatida
namoyon bo‘ladi.
Asosiy qism: Psixologik trening tushunchasi va uning vazifalari
Psixologik trening – bu shaxsning psixik holatini yaxshilash, ijtimoiy munosabatlarda samarali
bo‘lish, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan maxsus mashg‘ulotlar tizimidir.
Treninglar quyidagi vazifalarni bajaradi
:
O‘quvchilarning o‘z-o‘zini anglash darajasini oshirish;
Stress va bosimlarga bardoshlilikni kuchaytirish;
Jamoa bilan ishlash ko‘nikmasini shakllantirish;
Empatiya, ijobiy muloqot va muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish.
Ilmiy asoslar:Psixologik treninglarning samaradorligi psixologiya fanining bir necha
yo‘nalishlariga tayangan holda aniqlanadi:
Zamonaviy ta’limda o‘quvchining nafaqat bilimli, balki ruhiy barqaror, ijtimoiy faol, o‘zini
anglaydigan va boshqaradigan shaxs sifatida shakllanishi muhim. Psixologik treninglar shu
yo‘lda muhim vosita sifatida foydalaniladi. Mazkur maqolada aynan maktab yoshidagi bolalar
uchun trening mashg‘ulotlarining ilmiy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi
Psixologik trening tushunchasi va uning vazifalari:Psixologik treninglar o‘quvchilarda quyidagi
ko‘nikmalarni
rivojlantirishga
xizmat
qiladi:Muloqotga
kirishish
va
ijtimoiylashuv;Muammolarni hal qilish va qaror qabul qilish;O‘zini anglash, o‘ziga baho
berish;Stressga ardoshlilik;Jamoada ishlash madaniyati.
Ilmiy asoslar:Psixologik treninglar quyidagi ilmiy asoslarga tayangan holda tashkil
etiladi:Gumanistik psixologiya – shaxsni to‘liq anglash va rivojlantirish zarurati;Kognitiv-
1
Абдукаримова, Г. А. (2019).
Psixologik treninglar asoslari
. Toshkent: O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi nashriyoti
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
behavioral yondashuv – salbiy fikrlar va his-tuyg‘ularni boshqarishni o‘rgatishSotsial
psixologiya – guruhdagi ijtimoiy o‘zaro ta’sirlarni tushunish;
Reflektiv yondashuv – o‘z fikr va his-tuyg‘ularini tahlil qilishga undash.
Trening shakllari va metodlari:O‘quvchilar uchun mos bo‘lgan trening shakllariga quyidagilar
kiradi:Rol o‘ynash (psixodrama, improvizatsiya);
Simulyatsion mashg‘ulotlar (muammoli vaziyatlar modellashtiriladi);Muloqot doiralari (fikr
almashish);Mashqlar va relaksatsion texnikalar (tinchlanish, diqqatni jamlash).
Treninglar 3 bosqichda o‘tkaziladi:Motivatsion kirish: ishtirokchilarda ishtiyoq uyg‘otish;
Asosiy faoliyat: mashqlar, rolli o‘yinlar, guruh ishlari;
Refleksiya va xulosa: o‘zlashtirilgan bilim va his-tuyg‘ularni tahlil qilish.
Yosh xususiyatlarini hisobga olish,Psixologik treninglar maktab o‘quvchilarining yoshiga qarab
turlicha tashkil etilishi zarur:Boshlang‘ich sinflar: ko‘proq o‘yinlar, emotsional qo‘llab-
quvvatlash, xayolotga asoslangan mashqlar;
O‘rta sinflar: do‘stlik, jamoa bilan muloqot, o‘zini ifodalash ko‘nikmalariga urg‘u;Yuqori sinflar:
shaxsiy pozitsiya, maqsad qo‘yish, qaror qabul qilish, tanqidiy fikrlash.
Shuningdek, jinsiy xususiyatlar, temperament, o‘quvchining individual ehtiyojlari ham inobatga
olinadi.Trening samaradorligini baholash usullari
Trening mashg‘ulotlarining samaradorligi quyidagi mezonlar asosida baholanadi:Trening oldi va
keyingi psixologik testlar (masalan, o‘zini baholash, muloqot darajasi);Kuzatuv asosida xulq-
atvor o‘zgarishini tahlil qilish;
Ishtirokchilarning fikr-mulohazalari (og‘zaki yoki yozma);O‘qituvchi va ota-onalarning
baholari.Amaliy tavsiyalarHar bir trening aniq maqsadga ega bo‘lishi kerak.O‘quvchilar
ishtirokiga asoslangan faol metodlar qo‘llanilsin.
Muhit erkin, xavfsiz va ishonchli bo‘lishi zarur.Treninglar muntazam va tizimli tashkil etilsin.
Maktab psixologi o‘quvchilar ruhiy holatini doimiy monitoring qilib borsin.
Ular nafaqat o‘quvchilarning psixik holatini yaxshilaydi, balki maktabdagi ijtimoiy muhitni
sog‘lomlashtiradi. Ta’lim jarayonida bu kabi treninglar doimiy o‘rin egallashi kerak. Treninglar
nafaqat psixologlar, balki sinf rahbarlari va ijtimoiy pedagoglar bilan hamkorlikda o‘tkazilishi
samaradorlikni oshiradi.
Gumanistik psixologiya (K. Rojers, A. Maslou): Har bir shaxsda ulkan rivojlanish salohiyati
mavjudligi asosida treninglar ishtirokchilarning o‘zini anglash va o‘zini ifoda etishiga yordam
beradi
2
Абдуллаева, Г. Т. (2021).
Maktab psixologiyasi
. Toshkent: “Ilm Ziyo” nashriyoti.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kognitiv-behavioral yondashuv (A. Ellis, A. Beck): Trening davomida o‘quvchilarga ijobiy
fikrlash, stressni boshqarish va salbiy fikrlarni o‘zgartirish ko‘nikmalari beriladi.
Ijtimoiy o‘rganish nazariyasi (A. Bandura): Model asosida o‘rganish orqali o‘quvchilar samarali
ijtimoiy xatti-harakatlarni egallashadi.
Treninglarning shakllari va metodlari
Maktab o‘quvchilari uchun mo‘ljallangan psixologik treninglar quyidagi yo‘nalishlarda tashkil
etilishi mumkin:Kommunikativ treninglar: Muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Liderlik va jamoaviy ish treninglari: Hamkorlik, boshqaruv va mas’uliyat hissini
oshirish.Stressni boshqarish mashg‘ulotlari: Emotsional barqarorlikni mustahkamlash.
O‘zini qadrlash va motivatsiya treninglari: Ijobiy "Men-konsepsiyasi"ni shakllantirish.
Har bir trening bosqichma-bosqich o‘tkaziladi: kirish (muomala o‘rnatish), asosiy qism
(mashqlar, roliklar, guruh muhokamalari) va yakuniy bosqich (xulosa chiqarish, fikr almashish).
Xulosa:
Maktab o‘quvchilari uchun tashkil etilgan psixologik treninglar ularning ruhiy holatini
mustahkamlash, shaxsiy va ijtimoiy salohiyatini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Treninglar
nafaqat o‘quvchilarni ichki muammolar bilan kurashishga o‘rgatadi, balki kelajakdagi
muvaffaqiyatli ijtimoiy hayotga tayyorlaydi. Shu sababli, har bir maktab psixologi va pedagogi
treninglarni o‘quv-tarbiyaviy jarayonning ajralmas qismi sifatida amalga oshirishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Абдукаримова, Г. А. (2019). Psixologik treninglar asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Fanlar
Akademiyasi nashriyoti.
2. Абдуллаева, Г. Т. (2021). Maktab psixologiyasi. Toshkent: “Ilm Ziyo” nashriyoti.
3. A. Maslow. (1954). Motivation and Personality. New York: Harper and Row.
4. K. Rogers. (1961). On Becoming a Person: A Therapist's View of Psychotherapy. Boston:
Houghton Mifflin.
5. Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
6. Ellis, A., & Dryden, W. (1997). The Practice of Rational Emotive Behavior Therapy. New
York: Springer Publishing Company.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes.
Cambridge, MA: Harvard University Press
