JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Andijon davlat chet tillari instituti talabasi
Adhamova Muxlisaxon Xursanbek qizi
Email: mashhuraxonabdurafiqova@gmail.com
Ilmiy maslahatchi:
Egamberdiyeva Irodaxon
Email:
irodaegamberdiyeva76@gmail.com
O’ZBEKISTONDA TARJIMA SOHASINING RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI
ANOTATSIYA:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan so‘ng
tarjima sohasida yuz bergan muhim o‘zgarishlar, mavjud holat va kelajakdagi rivojlanish
istiqbollari tahlil qilinadi. Tarjimachilarning axborot asrida tutgan o‘rni, turli yo‘nalishlardagi
(ilmiy, badiiy, huquqiy, audiovizual) tarjimalarning ahamiyati, shuningdek, zamonaviy
texnologiyalarning tarjima jarayoniga ta’siri yoritiladi. Maqola doirasida davlat siyosati, oliy
ta’lim tizimi va xalqaro hamkorliklarning tarjima sohasiga ta’siri asosiy omillar sifatida ko‘rib
chiqiladi. Tadqiqot davomida tarjima sohasida olib borilayotgan amaliy ishlarga, ilmiy maqolalar,
davlat qarorlari va statistik ma’lumotlarga tayangan holda tahliliy yondashuv qo‘llanilgan.
Kalit so’zlar:
mustaqillik, omil, oliy ta’lim, siyosat, ahamiyat, tarjima, ko’prik.
KIRISH
Tarjima — bu nafaqat so‘zlar o‘zgarishi, balki madaniyatlararo muloqot, tafakkur va
tushunchalarning uzatilishidir. Bugungi globallashuv davrida tarjima insonlar, jamiyatlar va
davlatlar o‘rtasidagi muloqotni osonlashtiruvchi ko‘prik vazifasini o‘tamoqda. Ayniqsa,
O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda tarjima sohasiga bo‘lgan e’tibor ortib borayotgani,
davlat siyosati darajasida ushbu yo‘nalishga alohida e’tibor qaratilayotgani quvonarli holatdir.
Mustaqillikdan so‘ng O‘zbekiston jahon hamjamiyati bilan faol hamkorlik qila boshladi.
Natijada, tarjima sohasi strategik ahamiyat kasb etdi. Bugungi kunda ingliz, rus, arab, koreys,
xitoy va boshqa tillardan o‘zbek tiliga hamda o‘zbek tilidan xorijiy tillarga tarjima qilinayotgan
hujjatlar, adabiy asarlar, ilmiy maqolalar soni ortib bormoqda. O‘zbekistonda bu borada qabul
qilingan qonun hujjatlari va davlat dasturlari tarjima sohasining rivojlanishiga turtki bermoqda.
Jumladan, “Yosh tarjimonlar maktabi”ning tashkil etilishi (2021), tarjimonlik yo‘nalishining oliy
ta’limda rivojlantirilishi, “Tarjimashunoslik” ilmiy maktabining mustahkamlanishi bunga yaqqol
misoldir [1]. Tarjima nafaqat adabiy va ilmiy-ma'rifiy sohada, balki iqtisod, diplomatiya,
axborot texnologiyalari va turizm kabi sohalarda ham talab yuqori bo‘lgan mutaxassislikka
aylanmoqda. Shu bois ushbu maqolada O‘zbekistonda tarjima sohasining hozirgi holati, mavjud
muammolar va kelajakdagi rivojlanish istiqbollari atroflicha yoritiladi.
O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan so‘ng tarjima sohasida keskin o‘zgarishlar yuz
berdi. Ayniqsa, mustaqil siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotning shakllanishi bilan birga xorijiy
adabiyotlarni o‘zbek tiliga tarjima qilish, xalqaro hujjatlar, ilmiy maqolalar va texnik hujjatlar
tarjimasiga ehtiyoj ortdi. Oliy o‘quv yurtlarida “Tarjimashunoslik” va “Tarjimonlik”
yo‘nalishlari ochildi. Bu esa ilmiy-metodik asosda tarjimonlar tayyorlash uchun muhim zamin
yaratdi. Davlat tomonidan tarjima faoliyatiga e’tibor kuchaymoqda. Misol uchun, 2021-yilda
Prezident qarori asosida tashkil etilgan “Yosh tarjimonlar maktabi” yosh mutaxassislarni qo‘llab-
quvvatlash va ularni malakali tarjimon etib tayyorlashda muhim platformaga aylandi [1].
Shuningdek, “Tarjimashunoslik” fani oliy ta’lim tizimida mustahkam o‘rin egallab, tarjima
nazariyasi, turlari, strategiyalari va texnikasini chuqur o‘rgatmoqda [2]. Tarjimonlarga bo‘lgan
ehtiyoj va zamonaviy tendensiyalar; Bugungi globallashuv davrida nafaqat an’anaviy, balki
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
audiovizual, mashina tarjimasi, sinxron va lokalizatsiya sohalarida ham talab ortmoqda. Xalqaro
tashkilotlar, xorijiy investitsiyalar, turizm va ta’lim sohalaridagi hamkorlik tarjimonlarga bo‘lgan
ehtiyojni keskin oshirmoqda. Shuningdek, zamonaviy dasturlar – Google Translate, DeepL,
Trados kabi vositalar yordamida tarjima tezligi oshgani holda inson tarjimonlarining roli hanuz
muhimligicha qolmoqda, chunki bunday texnologiyalar hali kontekst va madaniyat tafovutlarini
to‘liq anglay olmaydi [3] Shunga qaramasdan, tarjima sohasida bir qancha muammolar mavjud:
Tarjimonlarning kasbiy malakasi va amaliy tajribasining yetarli emasligi; Texnik, yuridik,
iqtisodiy sohalarda chuqur bilimli tarjimonlarning tanqisligi; Tarjima sifatining pastligi, ayniqsa,
ommaviy axborot vositalarida yoki notekshirilgan materiallarda. Va albatta, darsliklar va o‘quv
qo‘llanmalarning yetishmasligi. Professor A. Karimovning ta’kidlashicha, “tarjimada nafaqat
tilni bilish, balki ikki madaniyat, ikki tafakkur orasida ko‘prik bo‘la olish zarur” Yaqin kelajakda
O‘zbekistonda tarjima sohasini quyidagi yo‘nalishlarda rivojlantirish maqsadga muvofiq:
Tarjima bo‘yicha bakalavriat va magistratura dasturlarini zamonaviy talablar asosida
takomillashtirish; Maxsus tarjima markazlari va laboratoriyalar tashkil etish; Tarjimonlar uchun
malaka oshirish kurslari va xalqaro amaliyotlar yo‘lga qo‘yish; Ilmiy va badiiy tarjimalarni
davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish. Tarjima nazariyasini chuqurlashtirish
kabilar kiradi.
Bundan tashqari, so‘nggi yillarda chet tillarini biluvchi yoshlarning ko‘payishi bilan tarjima
sohasiga bo‘lgan qiziqish ham ortmoqda. Bu esa iqtidorli tarjimonlar avlodining shakllanishiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbek tilining BMTning rasmiy tillari qatoriga kiritilishi yo‘lida olib
borilayotgan tashabbuslar esa tarjima ishlarining xalqaro miqyosda kengayishiga xizmat qiladi.
Shuningdek, tarjima madaniyatining rivojlanishi milliy adabiyotimizni jahon sahnasiga olib
chiqish, ayniqsa, o‘zbek yozuvchilarining asarlarini boshqa tillarga tarjima qilish orqali amalga
oshmoqda. Bu borada nafaqat davlat, balki xususiy nashriyotlar ham faol ishtirok etmoqda, bu
esa sog‘lom raqobat muhitini shakllantirmoqda. Chet el elchixonalari, madaniyat markazlari va
xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda tashkil etilayotgan tarjima seminar va treninglar esa yosh
tarjimonlar uchun katta amaliy tajriba maktabiga aylanmoqda.
XULOSA
Tarjima – bu jamiyat taraqqiyotining ajralmas bo‘lagi. O‘zbekistonning xalqaro maydondagi
faol ishtiroki tarjimonlarga yuqori ehtiyoj tug‘dirmoqda. Bugungi kunda tarjima sohasi
yangilanayotgan ta’lim tizimi, texnologik yondashuvlar va davlat siyosati bilan uyg‘un holda
rivojlanmoqda. Yoshlarga ushbu sohaga kirib kelish uchun zarur shart-sharoitlar yaratilyapti.
Biroq, tarjimonlikni chinakam professional darajaga ko‘tarish uchun ilmiy-tadqiqot ishlari, sifatli
ta’lim, doimiy amaliyot va xalqaro hamkorlik zarur. Shunday ekan, tarjimonlikni faqat so‘z
almashuvi emas, balki madaniyatlararo muloqot, tafakkur va milliy qadriyatlarni uzatuvchi
murakkab jarayon sifatida anglash va uni yuqori saviyada rivojlantirish bizning asosiy vazifamiz
bo‘lishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 19-fevraldagi PQ–5005-son qarori – “Yosh
tarjimonlar maktabi” tashkil etilishi to‘g‘risida.
2. Karimov A. “Tarjimashunoslik: Nazariya va amaliyot.” – Toshkent: TDShI nashriyoti, 2020.
3. Axmedova G. “Zamonaviy tarjima texnologiyalari va ularning afzalliklari.” – Filologiya
fanlari, 2021.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Ibragimova N. “O‘zbekistonda tarjimonlik sohasining rivojlanish istiqbollari.” – O‘zDJTU
ilmiy to‘plami, 2022.
5. www.lex.uz – O‘zbekiston Respublikasining qonun va qarorlari.
6. www.edu.uz – Oliy ta’lim tizimi yangiliklari.nqidini rivojlantirish va tarjima me'yorlarini
belgilovchi yagona hujjat yaratish [4].
