JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Karimov Javohir Sobirzida
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti o'qituvchisi
karimov.javohir@bsmi.uz
+998 93 144 23 45
0009-0005-6935-0150
ORGANIK KIMYO FANINI KLINIK MISOLLAR ASOSIDA INTEGRATSIYALASH:
NAZARIY VA AMALIY YONDASHUVLAR
Anatatsiya:
Ushbu tadqiqotda kimyo fanini klinik maqolalar asosida organik o'qitish ilmiy-
nazariy asoslari va amaliy tadqiqotlar tahlil qilingan. Tadqiqotlar, Toshkent va Andijon davlat
tibbiyot oliygohlari misolida borilib, interaktiv metodlar – laboratoriya ishlari, rolli o'yinlar,
multimedia ishlab chiqarishlar, viktorinalar va refleksiya mashg'ulotlari asosida fan va klinik
amaliyot integratsiyasini tashkil qilish. Olingan mahsulotlar shuni ko'rsatadiki, klinikalarda olib
borilgan mashg'ulotlar talabalar bilimini chuqurlashtirish, klinik tafakkur va kasbiy
kompetensiyalarni saqlashda muhim omil bo'lmoqda. Interaktiv manbalar orqali o'quv
jarayonining motivatsion muhiti kuchayib, talabalar kimyo fanining klinik qo'llash bilan uzviy
tanishish tajribasiga ega bo'ldilar. Statistik tahlil asosida an'anaviy o'qitish metodlari bilan
taqqoslaganda, integratsiyalashgan o' modellarining ustunligi isbotlandi. Maqola yordamnov
tibbiy ta'limda in integratsion ishlab chiqarishlarni etishtirishni tasdiqlaydi.
Kalit so’zlar:
Organik kimyo, klinik misollar, tibbiy ta'lim, integratsiyalashuv, interaktiv
metodlar, klinik tafakkur, laboratoriya tajribalari, farmatsevtik kimyo, pedagogi.
Bugungi kunda tibbiy ta'lim tizimida raqobatbardoshlikni ta'minlash, kasbiy kompetensiyalarni
rivojlantirish va amaliyotga yo‘naltirilgan bilimlarni shakllantirish dolzarb vazifalardan biri
sanaladi. Shu nuqtayi nazardan kredit-modul tizimi asosida yo‘lga qo‘yilgan fanlararo
integratsiyalashuv zamonaviy tibbiy-pedagogik yondashuv sifatida alohida o‘rin egallaydi.
Xususan, organik kimyo fanining klinik misollar asosida o‘qitilishi ushbu fan va tibbiyot
amaliyoti o‘rtasidagi bog‘liqlikni mustahkamlab, nazariy bilimlarni klinik tafakkur bilan
uyg‘unlashtirish imkonini beradi.
Klinik holatlar asosida o‘qitiladigan darslar talabalarni murakkab molekulaviy tuzilmalarning
biologik faoliyatini anglashga, dori vositalarining kimyoviy tarkibini tahlil qilishga va ularning
farmakodinamik xususiyatlarini chuqur o‘zlashtirishga undaydi. Bu yondashuv nafaqat kimyoviy
jarayonlar mohiyatini tushunishga, balki ularni klinik amaliyotga tatbiq etishga ham zamin
yaratadi. Interaktiv usullar – laboratoriya tajribalari, rolli o‘yinlar, 3D animatsiyalar va real
klinik holatlar asosidagi muhokamalar orqali talabalar kimyo fanining hayotiy ahamiyatini
anglab yetadilar.Ushbu maqolada organik kimyo fanini klinik misollar orqali o‘qitishning ilmiy-
nazariy asoslari, amaliy yondashuvlari va tibbiy ta'limdagi integratsiyalashuv samaradorligi
atroflicha tahlil qilinadi. Maqola asosiy e’tiborni interaktiv metodologiyalarni joriy etish,
fanlararo bog‘liqlikni mustahkamlash va talabalarda kasbiy kompetensiyalarni shakllantirishga
qaratadi.
Mazkur tadqiqot Buxoro davlat tibbiyot institute 2-bosqich talabalar ishtirok etdi. O‘quv
jarayonida nazariy bilimlar va klinik amaliyotni integratsiyalovchi innovatsion yondashuvlar
asosida quyidagi interaktiv metodlar tizimli ravishda qo‘llanildi:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Laboratoriya ishlari
– Talabalar klinik amaliyotda qo‘llaniladigan preparatlar asosida
kimyoviy reaksiyalarni bajardilar, bu orqali dori vositalarining sintezi va kimyoviy xossalarini
chuqur tahlil qildilar.
Rolli o'yinlar
– Klinik holatlarni sahnalashtirish orqali talabalar dori vositalarining
qo‘llanilish jarayonida yuzaga keladigan kimyoviy muammolarni aniqlash va hal etishga doir
rollarni bajarishdi.
Multimedia taqdimotlari
– Molekulalar tuzilmasi va reaksiyalar mexanizmlari 3D
animatsiyalar yordamida tushuntirildi, bu esa tushunishni chuqurlashtirdi va vizual yodda
saqlashni kuchaytirdi.
Viktorinalar
– Tezkor fikrlash, klinik-analitik tafakkur va diagnostik qobiliyatlarni
rivojlantirish maqsadida interaktiv testlar o‘tkazildi.
Refleksiya mashg‘ulotlari
– Har bir darsdan so‘ng talabalar tomonidan o‘zlashtirilgan
nazariy bilimlar va klinik holatlar bilan bog‘liqlik yuzasidan mulohazalar bildirildi.
Tadqiqot davomida interaktiv metodlarning samaradorligini aniqlash maqsadida maxsus
so‘rovnoma ishlab chiqildi va 2-kurs talabalari orasida tarqatildi. So‘rovnoma 20 ta yopiq va
ochiq turdagi savollardan iborat bo‘lib, quyidagi mezonlar asosida tahlil qilindi:
Talabalarning interaktiv usullarga bo‘lgan qiziqishi;
Fan bo‘yicha bilim darajasining o‘zgarishi;
Klinik tafakkur va mantiqiy tahlil qobiliyatining shakllanishi;
O‘quv jarayonining samaradorligi va motivatsion muhit.
Natijalar statistik jihatdan SPSS dasturiy ta'minoti yordamida tahlil qilindi, xususan, t-test va
dispersiya (ANOVA) usullari orqali an’anaviy o‘quv metodlari bilan taqqosiy baholashlar olib
borildi.So‘rovnomada jami 120 nafar talaba ishtirok etdi. Olingan natijalar interaktiv
metodlarning sezilarli ustunligini ko‘rsatdi:
O‘quv usuli
Bilimni o‘zlashtirish (%) Klinik tafakkur o‘sishi (%)
An’anaviy
58%
32%
Interaktiv (integratsiyalashgan)
87%
74%
Interaktiv metodlar, xususan klinik misollar asosida olib borilgan darslar orqali talabalar
murakkab organik reaksiyalarni hayotiy holatlar bilan bog‘lab tushunishga erishdilar. Ular
laboratoriya mashg‘ulotlarida nafaqat reaktsiya mexanizmlarini, balki ularning klinik
qo‘llanishini ham tahlil qildilar. Rolli o‘yinlar orqali esa talabalar klinik vaziyatlarda kimyoviy
qaror qabul qilishga o‘rgandilar.
Shuningdek, refleksiya mashg‘ulotlari natijasida talabalarda o‘z-o‘zini baholash, tanqidiy
fikrlash va fanlararo bog‘liqlikni anglash kompetensiyalari kuchaydi. 3D animatsiyalar
yordamida vizual ta'lim samaradorligi ortib, murakkab reaktsiyalarni yodda saqlash va ularni
klinik tafakkur bilan uyg‘unlashtirish ko‘nikmalari ancha mustahkamlandi.Umuman olganda,
klinik misollar asosida interaktiv metodlar bilan o‘qitilgan guruhda bilimni o‘zlashtirish va klinik
tafakkur darajasining oshishi an’anaviy metodlar bilan taqqoslaganda statistik jihatdan ishonchli
farqni ko‘rsatdi (p<0.05). Bu esa integratsiyalashgan yondashuvni tibbiy ta'limda samarali
pedagogik model sifatida ko‘rsatishga asos bo‘ladi.
Olingan natijalar asosida aytish mumkinki, organik kimyoni klinik misollar asosida
integratsiyalash – tibbiy ta’limda innovatsion va samarali yondashuv hisoblanadi. Bu
metodologiya orqali nafaqat nazariy bilimlar mustahkamlanadi, balki talabalar o‘zlashtirayotgan
bilimlarni amaliy sharoitlarda qo‘llashga qodir bo‘lgan kasbiy motivatsiyaga ega bo‘ladilar.
Interaktiv darslar, ayniqsa, klinik misollar bilan boyitilgan mashg‘ulotlar talabalar tomonidan
yuqori darajada qiziqish va ishtiyoq bilan qabul qilindi. Bu holat, o‘z navbatida, ularning
laboratoriya ishlarida mustaqil fikrlash, tajriba asosida xulosa chiqarish va diagnostika
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qildi. Ayniqsa, real hayotiy holatlar orqali o‘qitilgan
bilimlar, talabalarni shifokorlik faoliyatida duch keladigan muammolarni hal qilishga
tayyorlaydi.Shuningdek, klinik misollar asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlar diagnostika
jarayonida dori vositalarining tuzilishini aniqlash, ularning reaksion xususiyatlarini tahlil qilish,
va farmatsevtik jihatdan samaradorlikni baholash bo‘yicha aniq ko‘nikmalarni shakllantirdi. Bu
esa talabalarni kimyo va klinika o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni anglaydigan, keng qamrovli tibbiy
tafakkurga ega bo‘lgan mutaxassis sifatida shakllantirishda muhim omil bo‘ldi.
Boshqa yetakchi tibbiyot oliy o‘quv yurtlari tajribasi bilan taqqoslaganda ham, klinik misollar
asosida integratsiyalashgan yondashuvlarning samaradorligi yuqori ekanligi kuzatildi. Bu
metodologiyaning keng joriy etilishi, tibbiy ta’limni yangi bosqichga olib chiqish, kasbiy
malakali va amaliyotga tayyor kadrlar yetishtirishda muhim bosqich bo‘lib xizmat qiladi.
Xulosa sifatiqa quidagilarni aytish mumkin. Tibbiy ta'limda organik kimyo fanini klinik misollar
asosida integratsiyalash – nazariy bilimlarning amaliy qo'shimcha xizmatga zamonaviy va yuqori
samaradorlikka ega bo'lishidir. Olib borilgan tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, interaktiv metodlar,
klinik kontekstda bo'yida mashg'ulot, talabalarning ilmiy yordamlari, klinik tafakkur, analitik
fikrlash va muammoni hal qilish ko'rinishini yanada rivojlantiradi.
Statistik tahlillar asosida aniqlandi: integratsiyalashgan o'quv usullari an'anaviy tibbiyotlarga
nisbatan bu borada ustunlikka ega bo'lib, bu usulda ta'lim olgan talabalar yuqori o'zlashtirish
darajasi va mustahkam klinikalarga ega bo'lgan bilimlarga (p<0.05). natijalar, laboratoriya ishlari,
rolli o'yinlar, 3D vizualizatsiyalar va refleksiya mashg'ulotlari o'zaro uyg'unlikda qo'llanganda,
yanada samarali bo'ldi.
Klinik misollar asosida o'rganishi moddiy dars jarayonini jonlantiradi, balki talabalarni real
hayotdagi tibbiy yordamga tayyorlashga xizmat qiladi. Ush integratsiyalashgan model tibbiy
kimyo fanini o'zlashtirishda innovatsion pedagogik usullarni joriy etish va zamonaviy
tibbiyotning ta'minotiga mos, malakali kadrlarni tayyorlashda kelajakdagi yo'nalishga e'tibor
berish mumkin.
Kelgusida ishlab chiqarish uchun ishlab chiqarish o'quv dasturlarini boshqa tibbiy fanlarga ham
tatbiq etish, o'quvchilarning multidisiplinar kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu
esa o'z resurslarini, tibbiy ta'lim sifatini aniqlash va sog' siqishni ilg'or yordamini yetishtirishga
zamin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Avliyakulov N.X., Musaeva N.N. Modulli o‘qitish texnologiyalari. T.: “Fan va
texnologiyalar” nashriyoti, 2007
2. I.R.Asqarov, N.X.To‘xtaboyev. Kimyo darslik “Sharq” nashriyot –matbaa aksiyadorlik
kompaniyasi bosh tahririyati Toshkent. 2017
3. P.N. Mirzayev. M.P.Mirzayeva. Kimyo. Toshkent. 2013.
4. A. Karimov, X.Xoshimov. "Umumiy kimyodan masalalar va testlar to‘plami.
5. M.I.Ibodulloyeva, N.I.Bozorov. Kompleks birikmalar kimyosi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
6.
В.В.
Скопенко,
А.Ю.
Цивадзе,
Л.И.
Савранский,
А.Д.
ГарновскийКоординационнаяхимия.
7. Ниязов, Л. Н., & Курбонова, Н. И. (2020). ИЗ ОПЫТА ОБУЧЕНИЯ МЕДИЦИНСКОЙ
ХИМИИ СТУДЕНТАМ НАПРАВЛЕНИЯ СТОМАТОЛОГИИ.«. «СОВРЕМЕННЫЕ
ВЫЗОВЫ МЕДИЦИНСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ В УСЛОВИЯХ ПАНДЕМИИ: ОПЫТ
БЫСТРЫХ РЕШЕНИЙ И СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ИНИЦИАТИВЫ» 5 июня 2020 года
Сборник тезисов, 81.
8. Ниязов, Л. Н., & Назаров, И. И. (2018). О применении кейсов в обучении химии в
медицинских вузах. Материалы, 202.
9. Niyozov, L. va Karimov, J. (2023). TIBBIYOT UNIVERSITETLARI TIBBIYOT KIMYOSI
TALABALARINI O‘QITISHDAGI VAHOLIYAT MASALLARINING AHAMIYATI.
KANADAda ” TA’LIM, FANIYAT VA GUMMANİT FALARNING RIVOJLANISHI
BO‘YICHA XALQARO KONFERENSIYA (9-jild, №1).
10. Sulaymonovna S.N., Sobirzoda K.J. Umumiylik va vaziyat muammolari va vaziyat usullari
o'rtasidagi farqlar //XALQARO JURNALI IJTIMOIY FANLAR & IJTIMOIY FANLAR
ARASI TADQIQOTLAR ISSN: 2277-3630 Ta'sir faktori: 8.036. – 2022. – T. 11. – №. 03. – S.
155-159.
11. Qoʻldoshev R. “USULI JADED” TIRIDAGI MAKTABLARNING TASHKILIY-
METODOLOGIY MAZMUNI, OʻQUV DASTURI VA XARAKTERIK XUSUSIYATLARI
//“ PEDAGOGICAL AKMEOLOGY” xalqaro ilmiy-metodik jurnali. – 2024. – V. 16. – Yo‘q. 8.
