JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Nurulloyev Bekzod Husniddin o’g’li
Osiyo xalqaro universiteti magistri
BO'LAJAK OLIY MA'LUMOTLI MUTAXASSISLARDA VATANPARVARLIK
TUYG'USINI SHAKLLANTIRISH
Annotatsiya:
Mazkur maqolada bo‘lajak oliy ma’lumotli mutaxassislar ongida vatanparvarlik
tuyg‘usini shakllantirishning ahamiyati, zamonaviy yondashuvlari va pedagogik-psixologik
asoslari yoritilgan. Yoshlarda vatanparvarlikni shakllantirishda oliy ta’lim muassasalari,
o‘qituvchi-shaxs va tarbiya jarayonining roli tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
vatanparvarlik, ma’naviyat, fuqarolik ong, yoshlar, oliy ta’lim, mas’uliyat, tarbiya,
milliy g‘urur.
Kirish
Yuksak ma’naviyatning yetakchi, asosiy tarkibiy qismlaridan biri bu – vatanparvarlikdir. Shu
bois vatanparvarlik tushunchasiga turli tomondan yondashadilar va talqin qiladilar. Bizningcha,
vatanparvarlik deganda, insonning o’z ona yurtini qadrlab shu ona yurt uchun, uning qanday
sohasi bo’lmasin o’z kuchi va g’ayratini ayamasdan sarflashidir. Bu ta’rifda vatanparvarlikning
barcha qirralari qamrab olinmasa ham, ammo vatanni qadrlash so’zining o’ziga keng ma’noda
yondashilsa ta’rif to’g’ri tushuniladi. Vatanparvarlik tushunchasini yanada kengroq tushunish
uchun Furqat, Fitrat, Abdulla Qodiriy, Cho’lpon, Abdulla Avloniy, Usmon Nosir, Hamid
Olimjon, G’afur G’ulom, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov asarlarini mukammal o’rganish
lozimdir.
Vatanparvarlik Vatan so’zi bilan chambarchas bog’langan bo’lib, Vatan, ana shu
vatanparvarlikni paydo qiladi. Vatan so’zi arabcha so’z bo’lib, “ona yurt” ma’nosini bildiradi.
Bu tushunchani ikki-keng va tor ma’nolarda tushunish mumkin. Kishi tug’ilib o’sgan uy,
mahalla, qishloq nazarda tutilsa, bu tor ma’noda tushunishdir. Agar, bir xalq vakillari doimiy
holda yashagan, ularning ajdodlari azal-azaldan istiqomat qilgan hudud nazarda tutilsa, uni keng
ma’noda tushuniladi. Vatanparvar bo’lish bu – vatanni sevish, xalqiga munosib ish qilish, o’z
vatanituprog’ini e’zozlash, qadriga yetish demakdir. Sababi, Vatan har bir shaxsning o’tmishi va
buguni, kelajagidir. O’z Vatani va millati oldidagi burchini anglab yetish har bir shaxsning oliy
maqsadi bo’lishi zarur. Avvalo, shu shaxs o’z Vatanining bir bo’lagi ekanini his etishi, bu bilan
faxrlanishi lozim. Vatanda kamol topganligini unutmasligi, o’z o’rnida aynan Vatan undan mehr
va oqibat kutajagini esda saqlashi tabiiy holda bo’lishi kerak. Shunday qilingandagina shaxs
baxt-saodatga erishishi mumkin.
Olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, talabalarning ijtimoiy faoliyati har doim yoshlarni
tarbiyalashda, shu jumladan, vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirishda muhim rol o‘ynagan.
Jamoaviy ishlarda ishtirok etish va jamoatchilik bilan muloqot qilish orqali talabalar o‘zlarining
fuqarolik pozitsiyalarini mustahkamlaydilar va milliy qadriyatlarga sodiqlikni shakllantiradilar.
Ushbu jarayon talabalarni OTM tomonidan mukammal qo‘llab-quvvatlashini talab qiladi, shunda
ijtimoiy faoliyat maqsadga muvofiq bo‘ladi va vatanparvarlik tarbiyasida ijobiy natijalar beradi.
Oliy ta’lim muassasalarida vatanparvarlik tarbiyasi yoshlarda Vatanga va o‘z yurtiga chuqur
muhabbat tuyg‘usini shakllantirishga qaratilgan tarbiyaviy hamda ijtimoiy faoliyatning asosiy
yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu ta’lim yuqori axloqiy ideallarni rivojlantirishga va o‘z
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Vataniga fidokorona xizmat qilishga intilishga asoslangan. Fuqaroning asosiy xususiyatlari
yoshligida, inson oila, maktab kabi institutlar orqali o‘zini namoyon qiladigan jamiyat bilan faol
aloqada bo‘lganda belgilanadi. Ushbu bosqichda yoshlarda umumxalq qadriyatlarini tushunish
va qabul qilishni shakllantirish muhimdir, bu kelajakda uning jamiyatdagi yo‘nalishlari va xatti-
harakatlarini belgilaydi. Vatanparvarlik tarbiyasi nafaqat fuqarolarning o‘ziga xosligini
mustahkamlashga, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatni va o‘z mamlakati oldidagi burchni his
qilishni rivojlantirishga yordam beradi.
Vatanparvarlik – ijtimoiy-ma’naviy qadriyat sifatida
Vatanparvarlik – bu shunchaki his-tuyg‘u emas, balki shaxsning Vatani oldidagi burchi, sadoqati
va faol fuqarolik pozitsiyasini bildiruvchi ijtimoiy-ma’naviy qadriyatdir. Tarixiy tajriba shuni
ko‘rsatadiki, har qanday yutuq va taraqqiyot zamirida jamiyat a’zolarining yurtga bo‘lgan
muhabbati, uning ravnaqi yo‘lida fidokorona xizmat qilishi yotadi. Bo‘lajak mutaxassislar esa,
o‘z sohasi doirasida nafaqat kasbiy bilimlarni egallashi, balki uni xalq manfaatlari yo‘lida to‘g‘ri
yo‘naltira olishi bilan ajralib turishi kerak.
Bo‘lajak mutaxassislar tarbiyasida vatanparvarlikning o‘rni
Oliy ta’lim bosqichida yoshlar shaxs sifatida shakllanadi, mustaqil qaror qabul qilishga o‘rganadi.
Shu davrda ularning ongiga quyidagi qadriyatlarni singdirish nihoyatda muhim:
1. Tarixiy xotirani shakllantirish – Yurtimiz tarixi, ajdodlarimizning jasorati va merosini
o‘rganish orqali milliy g‘urur hissi paydo bo‘ladi.
2. Zamonaviy bilim va texnologiyalarni egallab, Vatan taraqqiyotiga hissa qo‘shish hissi –
Talaba o‘z bilimini jamiyat rivojiga xizmat qildirishga intilishi lozim.
3. Mas’uliyat va burch tuyg‘usi – Vatanparvarlik – bu faqat so‘z bilan emas, balki amaliy
faoliyat bilan isbotlanadigan fazilatdir.
Oliy ta’lim muassasalarining roli
Oliy ta’lim muassasalari nafaqat bilim beruvchi, balki tarbiyaviy markaz sifatida ham faoliyat
yuritadi. Quyidagi yondashuvlar vatanparvarlik tarbiyasini samarali olib borishda yordam beradi:
Fanlararo integratsiya: Tarix, huquqshunoslik, falsafa, adabiyot kabi fanlar orqali milliy
ongni shakllantirish.
Ijtimoiy loyihalar va volontyorlik harakatlari: Talabalarni ijtimoiy faoliyatga jalb qilish
orqali jamiyatga daxldorlik hissini kuchaytirish.
Samarali muloqot va yetakchi shaxslar bilan uchrashuvlar: Harbiylar, olimlar, san’atkorlar
bilan uchrashuvlar yoshlarning dunyoqarashini kengaytiradi.
Axborot texnologiyalari imkoniyatlaridan foydalanish: Vatanparvarlik ruhidagi raqamli
kontentlar, videodarslar va virtual muzeylar orqali ma’naviy tarbiya.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak oliy ma’lumotli mutaxassislarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash
– bu nafaqat pedagogik, balki ijtimoiy strategik vazifa hisoblanadi. Ularni yurtga sadoqatli,
ijtimoiy faol va intellektual yetuk kadrlarga aylantirish – kelajagimiz garovidir. Bu yo‘lda har bir
o‘qituvchi, tarbiyachi va jamiyat vakili o‘z hissasini qo‘shishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Karimov, I. A. (1997).
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch
. Toshkent: Ma’naviyat.
2. Toirov, D. (2019). Bo‘lajak mutaxassislarni vatanparvarlik ruhida tayyorlashning
zamonaviy yondashuvlari.
Pedagogika va psixologiya
, 4(2), 58–63.
3. Usmonova, G. (2020). Talabalar ongida fuqarolik ong va vatanparvarlikni shakllantirish.
O‘zbek pedagogik jurnali
, 3(1), 42–47.
4. Nazarova, M. (2021). Vatanparvarlik tarbiyasi: an’anaviy va innovatsion yondashuvlar.
Yoshlar tarbiyasi va ta’limi
, 2(1), 30–35.
5. Shodiev, M. (2016). O'zbekiston yoshlarini vatanparvarlik ruhida tarbiyalashning
zamonaviy usullari. Tashkent: Xalq ta'limi vazirligi.
