JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Ibodova Khosiyat Amin kizi
Osiyo Xalqaro Universiteti “Taʼlim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlangʻich taʼlim)”
mutaxassisligi 2-bosqich magistri
HOZIRGI TEXNOLOGIYA TARAQQIY ETGAN DAVRDA O‘QISH VA ONA TILI
DARSLARIDA INNOVATSION VOSITALARDAN KENG FOYDALANISHNING
FOYDALI XUSUSIYATLARI
Annotatsiya
: Mazkur maqolada zamonaviy texnologiyalar taraqqiy etgan hozirgi davrda
boshlang‘ich sinflarda o‘qish va ona tili darslarini innovatsion vositalar yordamida tashkil
etishning afzalliklari yoritilgan. Interaktiv metodlar, multimedia resurslari, onlayn platformalar
orqali o‘quvchilarning ta’limga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning mustaqil fikrlash,
savodxonlik, ijodiy yondashuv kabi ko‘nikmalarini rivojlantirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan.
Shuningdek, bu texnologiyalar ta’lim samaradorligini oshirishda qanday xizmat qilishi haqidagi
amaliy misollar keltirilgan.
Аннотация
: B данной статье рассматриваются преимущества использования
инновационных технологий на уроках чтения и родного языка в начальных классах в
условиях стремительного развития современных технологий. Освещены методы
повышения интереса учащихся к обучению с помощью интерактивных ресурсов,
мультимедиа и онлайн-платформ. Также приведены практические примеры того, как
такие подходы способствуют развитию грамотности, критического мышления и
творческих способностей школьников, повышая эффективность учебного процесса.
Abstract
: This article explores the benefits of integrating innovative technologies into reading
and native language lessons in primary schools in the context of rapid technological
advancement. It discusses how interactive methods, multimedia tools, and online platforms can
enhance students' interest in learning, as well as improve literacy, independent thinking, and
creativity. The article also presents practical examples demonstrating how these technologies
contribute to making the educational process more effective and engaging.
Bugungi kunda butun dunyoda ta’lim tizimi jadal sur’atlar bilan rivojlanib bormoqda. Ilm-fan
taraqqiyoti, jamiyat ehtiyojlarining o‘zgarishi va global axborot makonining kengayishi
natijasida ta’lim sohasida yangicha yondashuvlarga ehtiyoj ortib bormoqda. Xususan, axborot-
kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) tezkor va izchil rivojlanishi nafaqat sanoat, tibbiyot,
iqtisodiyot va boshqa sohalarni, balki ta’lim tizimini ham tubdan o‘zgartirib yubormoqda.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari hayotimizning deyarli barcha jabhalariga chuqur kirib
kelgani bois, zamonaviy o‘quvchi ham an’anaviy dars shakllaridan ko‘ra interaktiv va vizual
uslublarga nisbatan ko‘proq qiziqish bildiradi. Bu esa o‘z navbatida o‘qituvchilardan dars
jarayonini texnologiyalar asosida tashkil etishni, bilim berish bilan birga, o‘quvchini
rag‘batlantirish, motivatsiya berish va uni faol ishtirokchi sifatida darsga jalb etishni talab qiladi.
Zamonaviy texnologiyalar asosida ta’lim berish — bu faqatgina yangi vositalarni joriy etish
emas, balki o‘quv jarayonini yanada mazmunli, tizimli va zamonaviy ehtiyojlarga mos holda
tashkil qilishdir. Bu yondashuv bolalarda nafaqat bilimlarni egallash, balki ularni tahlil qilish,
mustaqil fikrlash, savol berish, muammo yechish, kreativ fikr yuritish, o‘z nuqtai nazarini
asoslash kabi XXI asr kompetensiyalarini shakllantirishga xizmat qiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xususan,boshlang‘ich sinflarda o‘qish va ona tili darslarida innovatsion vositalardan foydalanish
— bu eng avvalo o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan munosabatini ijobiy tomonga
o‘zgartirish demakdir. An’anaviy dars jarayonida faqat o‘qituvchi faol bo‘lsa, innovatsion
yondashuvlarda o‘quvchi darsning asosiy ishtirokchisiga aylanadi. Multimedia vositalari,
slaydlar, interaktiv taqdimotlar, didaktik o‘yinlar, onlayn mashqlar va testlar yordamida darslar
nafaqat tushunarli, balki qiziqarli ham bo‘ladi.
Shuningdek, bunday yondashuv orqali o‘quvchilar matnni o‘qib tushunish, grammatik qoidalarni
mantiqan izohlash, so‘z boyligini kengaytirish, fikrini ravon bayon etish, tahliliy va ijodiy
yondashuv kabi ko‘nikmalarni mustahkamlashga erishadi. Darslar mobaynida AKT vositalaridan
foydalanish orqali har bir o‘quvchi o‘zining bilim darajasiga mos tempda ishlay oladi, bu esa
individual yondashuvga imkon yaratadi.
Umuman olganda, o‘qish va ona tili darslarida zamonaviy texnologiyalarning joriy etilishi
o‘quvchilarda ilgari faqat nazariy tarzda o‘rgatilgan bilimlarni amaliy faoliyat orqali
mustahkamlash imkonini beradi. Bu esa ta’lim samaradorligini oshirib, o‘quvchining o‘qishga
bo‘lgan qiziqishi va ishtiyoqini kuchaytiradi. Innovatsion yondashuvlar ta’limni nafaqat
ma’lumot berish jarayoni, balki tarbiyaviy, rivojlantiruvchi va hayotga tayyorlovchi tizimga
aylantiradi.
Zamonaviy texnologiyalarning ta’limdagi o‘rni
Zamonaviy texnologiyalar deganda, birinchi navbatda, interaktiv doskalar, multimedia
qurilmalari, kompyuter va planshetlar, internet resurslari, elektron darsliklar, onlayn test tizimlari,
ta’limga ixtisoslashgan mobil ilovalar va platformalar nazarda tutiladi. Bu vositalar o‘qituvchiga
darsni jonli va interaktiv tashkil qilish imkonini bersa, o‘quvchiga darsni tushunishda
ko‘maklashadi.
Bugungi boshlang‘ich sinf o‘quvchilari raqamli texnologiyalarga tez moslashuvchan bo‘lib,
ularning e’tiborini jalb qilish va uni saqlab qolish uchun an’anaviy dars usullaridan ko‘ra
zamonaviy yondashuvlar samaraliroqdir. Shuning uchun zamonaviy vositalarni darsga tatbiq
etish, ayniqsa o‘qish va ona tili kabi asosiy fanlarda, dolzarb ahamiyatga ega.
O‘qish darslarida innovatsion vositalardan foydalanishning afzalliklari
O‘qish darslarida o‘quvchilarga matnlarni o‘qitish, ularni tushunish, mazmunini tahlil qilish,
obrazlarni tasavvur qilish kabi ko‘nikmalar beriladi. Bu jarayonni qiziqarli va samarali o‘tkazish
uchun quyidagi innovatsion vositalar yordam beradi:
Audiokitoblar va videohikoyalar
: O‘quvchilarga ertak yoki hikoyani faqat matn shaklida
emas, balki eshitish yoki tomosha qilish orqali taqdim etish, ularning matnni chuqur tushunishiga
yordam beradi.Masalan,biror asaerni o’qib uni You tube platformasidan videorolik ko’rinishida
qo’yib bersa yanada tushunarli bo’ladi,bundan tasgqari bolada visual xotira rivojlanadi.
Interaktiv o‘yinlar
: Masalan, "Matnni to‘ldir", "Savol-javob", "To‘g‘ri noto‘g‘ri" kabi
topshiriqlarni
kompyuter
yoki
planshet
orqali
bajarish
bolalarda
ishtirokni
kuchaytiradi.Masala,Kahoot platformasi orqali so’rovnoma yoki test shaklida so’rash yaxshi
natija beradi.Oddiy va ana’anaviy savol-javob usulidan ko’ra ancha foydaliroq hisoblanadi.
Slaydlar va vizual materiallar
: Har bir matnga oid rasm, animatsiya yoki infografikani
qo‘llash orqali matn mazmuni tez va oson tushuntiriladi.Ayniqsa hozirgi paytda sun’iy intellect
orqali video materiallar,rasm va grafikalar juda ham ommalashyabdi,albatta bu juda katta
imkoniyatlarni ochib beradi.U orqali siz matn yozib tayyor mavzuga mos videoroliklar,slayd va
boshqa rivojlantiruvchi materiallar taqdim etishingiz mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Tinglab tushunish testlari
: Matn audio shaklida berilib, keyin unga doir savollar berilishi
o‘quvchilarning eshitib tushunish ko‘nikmasini rivojlantiradi.Va bundan tashqari,bu usul
kelajakda har xil sertifikat va tanlovlarda qatnashish uchun poydevor sanaladi.Bu sullar
kelajakda ularga asos sifatida qo’l keladi.
Ona tili darslarida innovatsion texnologiyalarning roli
Ona tili darslarida grammatik qoidalar, so‘z tuzilmalari, imlo va uslubiy normalar o‘rgatiladi. Bu
mavzularni oddiy izohlar orqali o‘rgatish ba’zida zerikarli bo‘lishi mumkin. Lekin zamonaviy
texnologiyalar yordamida ushbu mavzularni o‘quvchilar yodda saqlab qolishi osonlashadi.
Quyidagi vositalar bunda katta yordam beradi:
Wordwall, Quizlet, LearningApps
kabi platformalarda tayyorlangan testlar va mashqlar
orqali o‘quvchilar grammatikani o‘yin shaklida o‘zlashtiradi.
Diktantlar va avtomatik tekshiruvlar
: O‘qituvchi matnni audio shaklida beradi, o‘quvchi
yozadi, keyin esa maxsus dastur orqali xatolar ko‘rsatiladi va baholanadi.
Interaktiv taqdimotlar
: Har bir grammatik mavzuni slaydlar, animatsiyalar va misollar
bilan tushuntirish orqali bolalar tushunmagan qoidani tezroq anglaydi.
Nutqiy topshiriqlarni video yozish
: O‘quvchilarning nutqiy rivojlanishini baholash uchun
ularning gapirayotgan videolari yozib olinib, muhokama qilinadi.
Innovatsion yondashuvning tarbiyaviy va metodik ahamiyati
Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish nafaqat bilim berishda, balki o‘quvchilarni mustaqil
fikrlash, o‘z ustida ishlash, izlanish, jamoa bo‘lib ishlash, axborotni tahlil qilishga o‘rgatadi.
Shuningdek, quyidagi ijobiy natijalar kuzatiladi:
Tarbiyaviy foydalarini keltirib o’tadigan bo’lsak masalan,texnologiyalar orqali berilgan
materiallar (vatanparvarlik, odob-axloq, ekologiya, sog‘lom turmush tarzi haqida) o‘quvchilarni
ma’naviy tarbiyalashga xizmat qiladi.
Ko‘p kanalli ta’lim tizimida esa,o‘quvchi bir vaqtning o‘zida ko‘radi, eshitadi, yozadi va
o‘ylaydi. Bu esa bilimni mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi.
Ijodkorlikni rivojlantirish ham juda muhim jihati hisoblanadi.Xusuan,Slayd tayyorlash,
hikoya yozish, drama sahnalashtirish kabi topshiriqlar orqali bolalarda ijodiy tafakkur
shakllanadi.
Amaliy misollar va tajriba
Misol uchun, 3-sinf ona tili darsida "Fe’l" mavzusi o‘rganilayotgan bo‘lsa, Wordwall
platformasida fe’l va boshqa so‘z turkumlarini ajratish bo‘yicha o‘yinli test tashkil qilinadi.
Bolalar bu testni mobil qurilmada bajarganidan so‘ng, eng ko‘p to‘g‘ri javob bergan o‘quvchi
rag‘batlantiriladi. Bu yondashuv nafaqat mavzuni o‘rgatadi, balki musobaqalashish ruhini ham
kuchaytiradi.
Shuningdek, o‘qish darsida "Alpomish" dostoni haqida qisqa video ko‘rsatiladi. So‘ngra
o‘quvchilarga ushbu video asosida savollar beriladi va kichik guruhlarda tahlil qilinadi. Natijada,
o‘quvchi faqat matnni emas, uning mazmuniy, ma’naviy va badiiy jihatlarini ham o‘zlashtiradi.
Xulosa qilib aytganda, hozirgi texnologik rivojlanish sharoitida o‘qish va ona tili darslarida
innovatsion vositalardan keng foydalanish — bu zaruratdir. Bu yondashuv darslarni zamonaviy,
samarali va bolalar uchun qiziqarli qiladi. O‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, so‘z boyligi,
savodxonligi va nutq madaniyati rivojlanadi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O‘qituvchi esa doimo yangiliklarga ochiq bo‘lishi, texnologiyalarni o‘rganib borishi va ulardan
o‘rinli foydalanishni bilishi lozim.Chunki kelajak avlodni raqobatbardosh qilib tarbiyalash -
bugungi ta’lim tizimining eng muhim vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. “Ta’lim
to‘g‘risida”gi
O‘zbekiston
Respublikasining
Qonuni
–
Toshkent,
2020.O‘zbekistonda ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va raqamli texnologiyalarni joriy etish
asoslari bayon etilgan.)
2. Zokirova M.X. – Boshlang‘ich ta’limda axborot texnologiyalaridan foydalanish. – Toshkent:
TDPU, 2021.Boshlang‘ich sinflarda innovatsion vositalar qo‘llanilishi va pedagogik
yondashuvlar haqida.)
3.
Qodirova D. – O‘zbek tili o‘qitishning zamonaviy usullari. – Toshkent: Fan va texnologiya,
2019.Ona tili darslarida texnologik yondashuvlar, interaktiv metodlar haqida metodik qo‘llanma.)
4. Asqarov A. – Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga o‘qish va ona tili o‘qitish metodikasi. –
Toshkent, 2020.
5. Alimjanova, G. (2022).”Innovative Methods in Primary Education: Practical Application of
Digital Tools.”
6. Rahmonov, A. Saidova, M. (2021).“Integrating ICT into Language and Reading Instruction
in Early Grades.” Journal of Modern Education Technology, 6(2), 45–58.
