JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Sadetova Ilmira Oralbaevna
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti Qoraqalpoq filologiyasi va Jurnalistika fakulteti
3-bosqich talabasi
SPORT JURNALISTINING ETIKA-ESTITIKA VA HUQUQIY ERKINLIKLARI
Annotatsiya:
sport jurnalistikasi nafaqat sport voqealarini yoritish, balki muayyan axloqiy
me’yorlarga rioya qilishni ham talab etadi. Jurnalistlar o'z ishlarida adolat, haqqoniylik va
ob’ektivlikni ta’minlashlari zarur. Sport jurnalistining axloqiy majburiyatlari, masalan,
ma’lumotlarni to'g'ri va aniq yetkazish, shaxsiy hayotga hurmat bilan munosabatda bo'lish va
sportchilarni kamsitmaslik kabi jihatlar ko'rib chiqiladi. Shuningdek, sport jurnalistikasi estetik
jihatlari, ya’ni yozuv uslubi, til va ifoda vositalari haqida ham so’z yuritiladi. Bundan tashqari,
maqolada sport jurnalistlarining huquqiy erkinliklari, jumladan, so’z erkinligi va axborot olish
huquqi masalalari tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar
:etika,estetika,huquqiy erkinliklar,sport jurnalistikasi,axloqiy me’yorlar,shaxsiy
hayotga hurmat.
ЭТИКО-ЭСТЕТИЧЕСКИЕ И ПРАВОВЫЕ СВОБОДЫ СПОРТИВНОГО
ЖУРНАЛИСТА
Аннотация:
Спортивная журналистика требует не только освещения спортивных
событий, но и соблюдения определенных этических норм. Журналисты должны
обеспечивать справедливость, правосудие и объективность в своей работе. Обсуждаются
этические обязательства спортивного журналиста, такие как точность и достоверность
подачи информации, уважение частной жизни и отсутствие дискриминации по
отношению к спортсменам. В статье также рассматриваются эстетические аспекты
спортивной журналистики, а именно стиль письма, язык и средства выражения. Кроме
того, в статье анализируются правовые свободы спортивных журналистов, включая
свободу выражения мнения и право на информацию.
Ключевые слова:
этика, эстетика, правовые свободы, спортивная журналистика,
моральные нормы, уважение частной жизни.
ETHICAL-AESTHETIC AND LEGAL FREEDOMS OF A SPORTS JOURNALIST
Abstract:
sports journalism requires not only covering sports events, but also adhering to certain
ethical standards. Journalists must ensure fairness, justice and objectivity in their work. The
ethical obligations of a sports journalist are considered, such as accurately and accurately
reporting information, respecting privacy and not discriminating against athletes. The article also
discusses the aesthetic aspects of sports journalis
m, namely the style of writing, language and means of expression. In addition, the article
analyzes the legal freedoms of sports journalists, including freedom of speech and the right to
information.
Key words:
ethics, aesthetics, legal freedoms, sports journalism, ethical standards, respect for
privacy.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Bugun bizning atrofimizda demokratiya, erkinlik, senzura, so`z erkinligi, matbuot erkinligi,
axborot erkinligi kabi jumlalar ommaviy axborot vositalar orqali ko`p bora qulog`imizga
chalinmoqda yoki ko`zimiz tushmoqda. O`zi erkinlik tushunchasi nima, so`z erkinligi nima,
matbuot erkinligi nima?
Erkinlik — bu zaruriyat, ma’suliyat “erkinlik” so`zi turli tillarda turli ma’nolarga ega bemalollik,
cheklanishlar, majburiyatlardan xaloslik “mustaqillik”.
Erkinlik — bu ijtimoiy hayotda ozodlik, erkinlikda yurish, ilm-fanda “o`z shaxsiy” nuqtai
nazarini aytish imkoniyati.
Erkinlik — turli tashqi va ichki, jismoniy va ruhiy, “ilmiy va lisoniy cheklanishlardan holislik”
Erkinlikka intilish har bir jurnalistning ajralmas huquqi bo`lib, uni qanday tushunish va amlaga
oshirish masalasi yagona masla. Uni ta’minlash uchun, albatta huquqiy kafolatlar, huquqiy
jihatlar, muayyan siyosiy tuzilmalardan himoyalanish. Biz erkinlik haqida gapirar ekanmiz, u
nafaqat jurnalistga, balki butun bir shu mamlakatda, shu jamiyatda istiqomat qilayotgan har bir
inson bu tushunchani angalb yetishi zarur deb o`ylaymiz. Ba’zi bir tuzilmalar yoki davlat,
tashkilot yoki qo`shtirnoq ichidagi jurnalist va odamlar tomonidan aytilayotgan “erkinlik”
tushunchasiga aldanib qolmasligiga barchani chaqirib qolamiz. Biz jurnalist erkinligi haqida
gapirar ekaanmiz, dastlab shuni aniqlab olishimiz kerakki qaysi erkinlik haqida
gapirayotganizmiga alohida e’tibor berishimiz kerak, chunki jurnalistikada erkinlik bir qancha
tushunchalar bilan birgalikda keladi: jurnalistining huquqiy erkinligi, iqtisodiy erkinligi va
albatta ijodiy erkinligi ham borligini eslab o`tishimiz kerak.
Jurnalistning iqtisodiy erkinligi — bu qonuniy huquqlarni amalga oshirish zarur bo`lgan texnik
vositalar va media imkoniyatlarining mavjudligi jurnalist faoliyatining inson ehtiyojlariga mos
kelishi va umuman insoniy fazilatlarni yuksaltirishga qaratilgan ommaviy ongni shakllantirish
nuqtai nazardan haqiqiy erkinlik kafolat emas. ijtimoiy- ijodiy erkinligi — bu jurnalistga nafaqat
huquqiy yoki iqtisodiy erkinlik, balki ijtimoiy-ijodiy erkinlik ham xuddi boshqalariga
qaragandan, zarur vaqtlarda ulardan ham muhimroq hisoblanadi, chunki jurnalist o`zi xohlagan
mavzuda yoki jamiyatning ahvolini bilib turib, u haqida yozmasa, menimcha jurnalistni qo`l va
oyoqsiz qoldirishga tenglashtirsa bo`ladi. Jurnalistning asosiy vazifasi haqiqatdan ham faqat
axborot tarqatish yoki qaysidir voqeaga sharh yozishdan iborat emas. Jurnalist aholi orasida,
jamiyatda yuzaga kelayotgan muammolarga jurnalistik nuqtai-nazaridan yondashib muammolar
o`z yechimini topishiga ko`maklashish, uning asosiy vazifalaridan hisoblanadi. Shu o`rinda aytib
o`tish joziki jurnalist qandaydir maummolarni yechib beradigan davlat tashkiloti yoki mansabdor
shaxs emas, u faqatgina aholi va mansabdor shaxslar yoki davlatning boshqaruv organlari bilan
aloqa vazifasini bajaruvchi ko`prik vazifasini bajaradi. “Matbuot erkinligi” tushunchasi mohiyati
hamda jurnalistikaning siyosiy g`oyalari, ijtimoiy-diniy niyatlarini amlaga oshirish haqidagi
bahs-munozarlar hanuzgacha tugagani yo`q. Jurnalist o`z faoliyati turini tanlar, muayyan
g`oyaviy-ijodiy yo`nalishdagi asar yohud dastur yaratar ekan, erkinlik muammosiga, alabatta,
duch keladi. Sport jurnalistlari o'z ishlarida axloqiy me'yorlar va estetik talablarni hisobga
olishlari lozim. Ushbu maqolada sport jurnalistining etika va estetika tamoyillari haqida batafsil
to'xtalamiz.Sport jurnalistlari o'z ishlarida ob'ektivlikni ta'minlashlari zarur. Bu, voqealarni
tarafkashlikdan xoli yoritish, sportchilarni kamsitmaslik va haqiqiy ma'lumotlarni taqdim etishni
anglatadi. Haqqoniylik, jurnalistning ishonchliligini oshiradi va o'quvchilarga to'g'ri ma'lumotlar
bilan ta'minlashda muhimdir. Sportchilar ham insondir va ularning shaxsiy hayoti jurnalistlar
tomonidan hurmat qilinishi kerak. Jurnalistlar sportchilarni kamsituvchi yoki ularning shaxsiy
hayotiga aralashuvchi materiallardan qochishlari lozim. Bu, sport muhitida sog'lom
munosabatlarni saqlashga yordam beradi.Jurnalistlar o'z so'zlari va maqolalari orqali sport
muhitiga ta'sir ko'rsatishlari mumkin. Shuning uchun ular o'z mas'uliyatlarini his qilishlari va har
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
bir yozgan so'zlariga ehtiyotkorlik bilan yondashishlari zarur. Sport voqealarini yoritishda
ehtiyotkorlik va mas'uliyatni namoyon etish, o'quvchilarga to'g'ri tushuncha berishga yordam
beradi.Sport jurnalistlari o'z maqolalarida estetik jihatdan jozibali uslubni tanlashlari kerak.
Rang-barang til, tasviriy ifodalar va qiziqarli hikoya qilish usullari auditoriyaning e'tiborini jalb
qilishga yordam beradi. Estetik jihatdan chiroyli yozilgan maqola o'quvchini sport voqealarining
go'zalligiga jalb etadi. Estetik jihatlarni inobatga olish, sport voqealarini yanada qiziqarli va
chuqurroq tahlil qilish imkonini beradi. Jurnalistlar nafaqat natijalarni, balki sportning estetik
jihatlarini ham ko'rib chiqishlari lozim. Masalan, sportchilarning texnikasi, raqobatdagi go'zallik
va sportning hissiyotlari haqida yozish, o'quvchilarga sportning mohiyatini chuqurroq
tushunishga yordam beradi.Sport voqealari ko'pincha kuchli hissiyotlarni keltirib chiqaradi.
Jurnalistlar ushbu hissiyotlarni o'z maqolalarida ifoda etishlari kerak. Bu, o'quvchilarga
voqealarning ahamiyatini yaxshiroq tushunishga va sportning inson hayotidagi rolini anglashga
yordam beradi.Sport jurnalistining etika-estetikasi bir-biri bilan chambarchas bog'liqdir.
Jurnalistlar o'z ishlarida axloqiy me'yorlarga amal qilgan holda, estetik jihatlarni inobatga olib,
sport voqealarini yoritishlari zarur. Bu nafaqat haqiqiy ma'lumotlarni taqdim etishga, balki
sportning go'zalligini va insoniyatdagi ahamiyatini ko'rsatishga yordam beradi. Sport
jurnalistikasi orqali biz sportni chuqurroq tushunamiz va uning ijtimoiy ahamiyatini oshirishga
hissa qo'shamiz.
Sport jurnalistikasi, sport voqealarini yoritish va tahlil qilish orqali jamiyatga muhim
axborotlarni taqdim etadigan ixtisoslashgan soha hisoblanadi. Sport jurnalistlari o'z ishlarini
bajarishda bir qator huquqiy erkinliklarga ega bo'lishlari zarur. Ushbu maqolada sport
jurnalistining huquqiy erkinliklari va ularning ahamiyati haqida batafsil to'xtalamiz. Sport
jurnalistlari o'z ishlarini bajarish uchun kerakli axborotni olish huquqiga ega. Bu, sport
tashkilotlari, klub rahbarlari, murabbiylar va sportchilar bilan muloqot qilish imkoniyatini o'z
ichiga oladi. Axborot olish huquqi, jurnalistlarga sport voqealarini to'g'ri yoritish va
o'quvchilarga ishonchli ma'lumotlarni taqdim etishga yordam beradi. So'z erkinligi — har
qanday jurnalist uchun asosiy huquqlardan biridir. Sport jurnalistlari o'z fikrlarini erkin ifoda
etish, tahlil qilish va tanqidiy yondashish huquqiga ega. Bu erkinlik, sport voqealarini yoritishda
muhim ahamiyatga ega bo'lib, o'quvchilarga sportning turli jihatlarini ko'rish imkonini beradi.
So'z erkinligi, shuningdek, sport tashkilotlarining faoliyatini nazorat qilishda ham muhimdir.
Sport jurnalistlari ommaviy axborot vositalaridan, shu jumladan internet, televideniye va radio
orqali o'z materiallarini tarqatish huquqiga ega. Bu, ularning ishlarini keng auditoriyaga
yetkazish imkoniyatini beradi. Ommaviy axborot vositalaridan foydalanish huquqi, sport
voqealarining jamoatchilikka ta'sirini oshirishga yordam beradi. Sport jurnalistlari o'z ishlarini
bajarishda qonuniy himoyaga ega bo'lishlari zarur. Bu, ularni nohaq tanqidlar, tahdidlar yoki
boshqa salbiy holatlardan himoya qilishni anglatadi. Jurnalistlar o'z faoliyatlari davomida to'g'ri
va haqqoniy ma'lumotlarni taqdim etgan hollarda qonuniy himoya olishlari kerak. Shuningdek,
ular har qanday bosim va tahdidlarga qarshi kurashish huquqiga ega. Sport jurnalistlari
sportchilar, murabbiylar va boshqa mutaxassislar bilan muloqot qilish va intervyu olish huquqiga
ega. Bu huquq, o'z ishlarini yanada chuqurroq tahlil qilish va sport voqealarini yanada kengroq
yoritishga yordam beradi. Intervyu olish jarayonida jurnalistlar sportchilarni kamsitmaslik va
ularning shaxsiy hayotiga hurmat bilan yondashishlari zarur. Sport jurnalistining huquqiy
erkinliklari uning professional faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirishida muhim rol o'ynaydi.
Axborot olish, so'z erkinligi, ommaviy axborot vositalaridan foydalanish, qonuniy himoya va
muloqot huquqlari sport jurnalistlariga o'z ishlarini to'g'ri va haqqoniy yoritishga imkon beradi.
Ushbu erkinliklar nafaqat sport jurnalistlari uchun, balki jamiyat uchun ham muhimdir, chunki
ular sportning rivojlanishi va ommalashuvida katta ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyot va havolalar:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1. Toshpolatova N. Jurnalistikanig xalqaro huquqiy asoslari va etikasi — T.: Star polgraf, 2012.
–10-b
2. ARTIKOVA, M. LOS PROBLEMAS CULTURALES EN LA TRADUCCIÓN DE LAS
UNIDADES FRASEOLÓGICAS ESPAÑOLAS AL UZBEKO.
3. The Khodjaeva, N. (2019). SEMANTICS OF KINSHIP TERMS AS A FORM OF
ADDRESS IN UZBEK TRANSLATIONS OF PREMCHAND. Theoretical & Applied Science,
(8), 107-110.
4. https://cyberleninka.ru/article/n/jurnalistikada-erkinlik-tushunchasi-va-uning-
mohiyati/viewer
