JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Karimov Baxromjon Boxodirjon o’g’li
Andijon davlat texnika instituti
“Iqtisodiyot” yo’nalishi 4-kurs talabasi
+998 91 485 00 10,
0001sba@gmail.com
TADBIRKORLIK FAOLIYATIDA BANK RISKLARINI BOSHQARISH: KICHIK
BIZNES MISOLIDA
Anotatsiya.
Mazkur maqolada tadbirkorlik faoliyatida uchraydigan bank risklari va ularni
boshqarishning nazariy hamda amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Xususan, kichik biznes
subyektlarining moliyaviy barqarorligiga ta’sir etuvchi xavf omillari, ularning turlari va ularni
aniqlash, baholash hamda minimallashtirish usullari o‘rganiladi. Bank risklari, jumladan, kredit
riski, likvidlik riski, foiz stavkalari bilan bog‘liq risklar va moliyaviy vositalar qiymatining
o‘zgarish xavfi kichik biznes subyektlari uchun jiddiy tahdid hisoblanadi. Shu nuqtai nazardan,
maqolada risklarni boshqarishda banklar va tadbirkorlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik, risklarni
baholashdagi zamonaviy yondashuvlar, shuningdek, O‘zbekistondagi kichik biznes uchun
qo‘llanilayotgan real amaliyot misollar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida kichik biznes
uchun mos bank risklarini boshqarish strategiyalari taklif qilinib, amaliy tavsiyalar ishlab
chiqilgan.
Kalit so‘zlar.
Bank risklari, tadbirkorlik faoliyati, kichik biznes, kredit riski, risklarni boshqarish,
moliyaviy xavfsizlik, kreditlash tizimi, O‘zbekiston bank sektori, garovsiz kreditlash, moliyaviy
savodxonlik.
BANK RISK MANAGEMENT IN ENTREPRENEURIAL ACTIVITY: THE CASE OF
SMALL BUSINESS
Annotation.
This article examines the theoretical and practical aspects of managing banking
risks in entrepreneurial activity. It focuses on various types of risks affecting the financial
stability of small business entities, as well as methods for identifying, assessing, and mitigating
these risks. Banking risks such as credit risk, liquidity risk, interest rate risk, and the volatility of
financial instruments represent significant threats to small enterprises. In this context, the article
analyzes the interaction between banks and entrepreneurs in the risk management process,
explores modern assessment approaches, and reviews practical applications within the Uzbek
banking environment. Based on the findings, the study presents practical recommendations and
proposes effective strategies for managing banking risks in the context of small business
operations.
Key words.
Banking risks, entrepreneurial activity, small business, credit risk, risk management,
financial security, lending system, Uzbekistan banking sector, unsecured lending, financial
literacy.
УПРАВЛЕНИЕ БАНКОВСКИМИ РИСКАМИ В ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСКОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ: НА ПРИМЕРЕ МАЛОГО БИЗНЕСА
Aннотация
В данной статье рассматриваются теоретические и практические аспекты
управления банковскими рисками в предпринимательской деятельности. Особое
внимание уделяется видам рисков, влияющих на финансовую устойчивость субъектов
малого бизнеса, методам их выявления, оценки и минимизации. Банковские риски, такие
как кредитный риск, риск ликвидности, риск процентных ставок и волатильность
стоимости финансовых инструментов, представляют собой серьёзную угрозу для малого
предпринимательства. В этой связи в статье анализируется взаимодействие между
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
банками и предпринимателями в процессе управления рисками, а также современные
подходы к их оценке с учетом реальной практики, применяемой в Узбекистане. В
результате исследования разработаны практические рекомендации и предложены
эффективные стратегии управления банковскими рисками для субъектов малого бизнеса.
Kлючевые слова.
Банковские риски, предпринимательская деятельность, малый бизнес,
кредитный риск, управление рисками, финансовая безопасность, система кредитования,
банковский сектор Узбекистана, беззалоговое кредитование, финансовая грамотность.
Bank risklari — bu moliyaviy vositalar bilan bog‘liq bo‘lgan salbiy oqibatlar ehtimoli bo‘lib,
ular kredit ajratish, qarzdorlikni qoplash, foiz stavkalari o‘zgarishi, likvidlik yetishmasligi va
boshqa xavf-xatarlar shaklida namoyon bo‘ladi
. Ayniqsa, kichik biznes subyektlari uchun bu
turdagi risklar og‘irroq oqibatlarga olib kelishi mumkin, chunki ularning moliyaviy zaxiralari
cheklangan, kredit tarixlari yetarlicha shakllanmagan va bozor o‘zgarishlariga bo‘lgan
chidamlilik darajasi past bo‘ladi
.
Kredit riski — eng keng tarqalgan bank risklaridan biri bo‘lib, qarz oluvchi tomonidan
qarzni to‘liq va o‘z vaqtida qaytarmaslik xavfini bildiradi. Bu holat kichik biznes uchun jiddiy
muammolarga olib kelishi mumkin, chunki banklar riskni baholashda odatda yirik korxonalarga
nisbatan ko‘proq talablar qo‘yadi. Natijada, kichik biznes ko‘p hollarda kredit olish
imkoniyatidan mahrum bo‘ladi yoki juda yuqori foiz stavkalari asosida kredit oladi
Bank risklarini boshqarish — bu xavf-xatarlarni aniqlash, tahlil qilish, baholash va ularni
kamaytirishga qaratilgan tizimli choralar majmuasidir. Xalqaro amaliyotda bu jarayon quyidagi
asosiy bosqichlardan iborat: risklarni aniqlash, riskni baholash, risklarni monitoring qilish,
risklarni kamaytirish.
Kichik biznesga kredit ajratishda banklar ushbu mexanizmlarni tatbiq etish orqali nafaqat
o‘zlarining, balki tadbirkorning ham moliyaviy xavfsizligini ta’minlaydi. Masalan, garov
mexanizmlari, kredit kafolatlari va mijozning moliyaviy salohiyatini baholovchi skoring tizimlari
bu borada keng qo‘llanilmoqda
. Bundan tashqari, zamonaviy bank amaliyotida sun’iy intellekt
va algoritmik tahlil vositalaridan foydalanish orqali kredit olish jarayonining aniqligi va
shaffofligi oshirilmoqda. Ayniqsa, avtomatlashtirilgan skoring tizimlari mijozning nafaqat
moliyaviy ko‘rsatkichlarini, balki kredit tarixini, to‘lov intizomini va hatto biznes modelining
barqarorligini ham baholash imkonini beradi. Bu esa banklar uchun riskni aniqroq prognoz
qilishga, kichik biznes uchun esa kredit olishda yanada adolatli va moslashuvchan yondashuvga
yo‘l ochadi. Shu tarzda raqamli texnologiyalar asosida ishlab chiqilgan riskni baholash
mexanizmlari bank va mijoz o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.
O‘zbekistonda banklar tomonidan tadbirkorlik subyektlariga ajratilayotgan kreditlarning
xavfsizligi masalasi davlat siyosatida alohida e’tiborga loyiq yo‘nalish hisoblanadi. So‘nggi
yillarda qabul qilingan Prezident qarorlari va Markaziy bank ko‘rsatmalari asosida kredit
1
Tashkent Institute of Finance. "Bank Risklarini Boshqarish Asoslari", o‘quv qo‘llanma, 2022
2
Karimov Sh.R. "Kichik biznesni moliyalashtirishda bank tizimining roli", Ilmiy maqola, 2021.
3
Jahon banki hisobotlari. "SME Financing and Risk Assessment", 2023.
4
Basel Committee on Banking Supervision. "Risk Management Principles", 2022.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
risklarini kamaytirish bo‘yicha tizimli choralar ko‘rilmoqda
. Xususan, ushbu islohotlar
doirasida kichik biznes subyektlari uchun imtiyozli kredit liniyalari ajratilmoqda, garovsiz
kreditlash mexanizmlari kengaytirilmoqda hamda davlat tomonidan kafolatlash tizimi
bosqichma-bosqich joriy etilmoqda. Bularning barchasi tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy
tizimga bo‘lgan ishonchini oshirish bilan birga, banklar faoliyatida risklarni kamaytirishga
xizmat qilmoqda. Bundan tashqari, kredit siyosatini liberallashtirish, bank ichki nazorat
tizimlarini takomillashtirish va moliyaviy monitoring vositalarini avtomatlashtirish orqali
risklarni erta aniqlash va oldini olish imkoniyatlari kengaymoqda. Bu esa banklar va kichik
biznes o‘rtasidagi moliyaviy hamkorlikni yanada barqaror asosga qurishga zamin yaratadi.
"Milliy bank", "Hamkorbank", "Agrobank" kabi yirik tijorat banklari tomonidan kichik
biznes subyektlariga kredit ajratishda garov talablari yengillashtirilgan, shuningdek, davlat
kafolatlari asosida ajratiladigan imtiyozli kredit liniyalari yo‘lga qo‘yilgan. Bu esa bank risklarini
kamaytirish bilan birga, tadbirkorlarga moliyaviy resurslarga kirishni osonlashtirmoqda
. Ushbu
yondashuvlar banklar uchun risklarni diversifikatsiya qilish imkonini bersa, kichik biznes
subyektlari uchun esa moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda.
Imtiyozli kreditlar orqali ayniqsa yangi tashkil etilgan bizneslar, ayollar tadbirkorligi, yoshlar
loyihalari va ijtimoiy ahamiyatga ega faoliyat yo‘nalishlari kengroq moliyaviy qo‘llab-
quvvatlovga ega bo‘lmoqda. Shu bilan birga, elektron platformalar orqali arizalarni qabul qilish
va masofaviy baholash jarayonlarining joriy etilishi kredit ajratishdagi shaffoflikni oshirib,
subyektiv yondashuvlarni minimallashtirishga xizmat qilmoqda. Natijada, banklar o‘z faoliyatida
nafaqat riskni boshqaradi, balki iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishda faol rol o‘ynaydi.
Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan joriy etilgan "kredit
byurosi" va "yagona kredit reytingi tizimi" orqali kreditlash jarayonining shaffofligi oshmoqda,
risklarni aniqlash va tahlil qilish imkoniyatlari kengaymoqda. Shu bilan birga, banklar uchun
prudensial talablar kuchaytirilib, risklarga asoslangan yondashuvga o‘tilmoqda
.
Risklarni boshqarish faqat banklarning majburiyati bo‘lib qolmasdan, tadbirkorlarning ham
faol ishtirokini talab qiladi. Kichik biznes vakillari moliyaviy rejalashtirish, xarajatlarni
optimallashtirish, zaxira fondlarini shakllantirish va huquqiy bilimlarini oshirish orqali o‘zlari
duch keladigan moliyaviy risklarni kamaytirishlari mumkin.
Banklar esa mijozlarni moliyaviy savodxonlikka o‘rgatish, shaffof shartnoma siyosati yuritish,
maslahat xizmatlarini ko‘rsatish va riskni taqsimlash mexanizmlarini (masalan, qo‘shma
mas'uliyat asosida kreditlash) rivojlantirish orqali risklarni kamaytirishga hissa qo‘sha oladi
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, bank risklarini samarali boshqarish — bu nafaqat moliyaviy
muassasalarning ichki xavfsizligini ta’minlovchi mexanizm, balki tadbirkorlik subyektlarining
5
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori PQ–4561, 2019-yil.
6
www.agrobank.uz – Agrobank rasmiy veb-sayti, 2024.
7
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. "Statistik ma’lumotlar byulleteni", 2023
8
International Finance Corporation (IFC). "SME Risk Mitigation Practices", 2022.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
barqaror rivojlanishini qo‘llab-quvvatlovchi muhim omildir. Kichik biznesning moliyaviy
imkoniyatlarini kengaytirishda kredit resurslariga oson, shaffof va xavfsiz kirish imkoniyati hal
qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan, banklar va kichik biznes o‘rtasidagi risklarni
boshqarishga qaratilgan hamkorlik, o‘zaro ishonch, texnologik innovatsiyalar va davlat
kafolatlariga tayanilgan yondashuvlar nihoyatda dolzarbdir.
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda qabul qilinayotgan qonun hujjatlari, Markaziy bank ko‘rsatmalari,
tijorat banklari faoliyatidagi islohotlar aynan ushbu yo‘nalishdagi tizimli o‘zgarishlarni
jadallashtirmoqda. Imtiyozli kredit liniyalari, garov yengilliklari, riskni taqsimlash mexanizmlari,
shuningdek, raqamli texnologiyalar orqali xizmatlar ko‘rsatish bank risklarini boshqarish tizimini
yangi bosqichga olib chiqmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Tashkent Institute of Finance. "Bank Risklarini Boshqarish Asoslari", o‘quv qo‘llanma,
2022.
2. Karimov Sh.R. "Kichik biznesni moliyalashtirishda bank tizimining roli", Ilmiy maqola,
2021.
3. Jahon banki hisobotlari. "SME Financing and Risk Assessment", 2023.
4. Basel Committee on Banking Supervision. "Risk Management Principles", 2022.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti qarori PQ–4561, 2019-yil.
6. www.agrobank.uz – Agrobank rasmiy veb-sayti, 2024.
7. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. "Statistik ma’lumotlar byulleteni", 2023.
8. International Finance Corporation (IFC). "SME Risk Mitigation Practices", 2022.
