JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Suvxonov Axmedjon Umidjon o’g’li
AndMI “TMJ” yo’nalish 3 – kurs
k-83-21 guruh talabasi
Isaboyev Toxirjon Mexmonovich
AndMI “TMJ” kafedrasi katta o’qituvchisi
KO’PRIKLI KRAN BOSH BALKASINI TAYYORLASH TEXNALOGIK JARAYONINI
ISHLAB CHIQISH
ПОДГОТОВКА ГЛАВНОГО БАЛКА МОСТОВОГО КРАНА РАЗРАБОТКА
ТЕХНОЛОГИИ
BRIDGE CRANE MAIN BEAM PREPARATION TECHNOLOGY DEVELOPMENT
Annotatsiya:
Respublikamizda hozirgi kunda judayam ko’p joylarda ko’prikli kranlar
ishlatladi.Qurilma ko’plab qurilishlarda, ishlab chiqarish zavodlada juda og’ir jixozlarni stanok,
dastgohlari kotarib joylashtirish ko’chirish uchun kerak boladi.ko’prikli kran va ularning
balkasini ishlab chiqish bilan tanishamiz.
Аннотация:
В республике в настоящее время во многих местах эксплуатируются
мостовые краны. Мы ознакомимся с разработкой крана с кранами и балками, необходимых
для переноса на многих стройках, на производственном заводе сверхтяжелых приборов,
станков, погрузочных установок.
Abstract:
In the republic, bridge cranes are currently in operation in many places. We will
familiarize ourselves with the development of a crane with cranes and beams necessary for transfer
at many construction sites, at the production plant of super-heavy instruments, machines, loading
units.
Kalit so’zlar:
aravacha, g’ildrak, balka, kran, tross.
Ключевые слова:
тележка, колецол, балка, кран, тросс.
Keywords:
trolley, koletsol, beam, crane, cable.
Kirish.
Hozirgi zamon sanoat korxonalarni, qurilish inshootlarini yuk ko’tarish kranlari yoki
moslamalarsiz tasavvur qilish qiyin. Korxonaning yuqori unum bilan ishlashida, shu korkonada
qo’llanilayotgan yuk ko’tarish krani yoki yuk tashish mashinalarining to’g’ri tanlanganligi katta
ahamyatga ega. Hozirgi zamon yuk ko’tarish kranlari va yuk tashish mashinalari katta tezlikda
ishlay oladi, yuk ko’tarish qobiliyati katta bo’lib bu uzoq muddatli rivojlanishning mahsulidir.
Ko’priksimon kranlar.
Ko’priksimon kranlar quyidagi guruhlarga bo’linadi:
1.Tayanch o’rnatilgan va osma kran balkalar.
2. Ko’prikli kranlar.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
3. Chorpoyali kranlar.
4. kabelli kranlar.
1-rasm.
Tayanchga o'rnatilgan kran balkalari va to‘g‘ri to‘rtburchak kesimli balkalarni
tayyorlash.
a-balka kesimi, b-yon devorlarni o‘rnatish, c-ichki choklarni payvandlash.
Tayanchga o'rnatilgan kran balkalarning yuk ko'taruvchanligi nisbatan kam bo'lib, tayanchlar
orasidagi masofa L uncha katta bo'lmaydi. Kran aravachasi 2 bosh balka 1 bo'ylab harakatlanadi.
Kran g'ildiraklari 3 tayanchlarga o'rnatilgan relslar bo'ylab harakatlanadi.(1-rasim)
Bunday ketma-ketlikka rioya qilinganda stenkani o‘rnatish uchun asos hosil qilinib, to‘g‘ri
chiziq bo‘ylab o‘rnatilishi va simmetrikligi ta’minlanadi. Diafragmalar o‘rnatilgandan so‘ng
stenkalar qo‘yilib pay vandlanadi (1,b-rasm). Yig‘ilgan konstruksiya yon tomoniga buriladi va
ichki tomondan diafragmalar stenkaga payvandlanadi. Keyingi nav batda pastki poyas o‘rnatilib
payvandlanadi. Yig‘ish ishlari tugatil gandan so‘ng poyasni stenkaga payvand choklari bajarilib,
elektrodni qiya holatda ushlab payvandlanadi.
Osma kran balka.
Osma kran balka 1 osma tayanchlar 2da (tayanchlar qurilish konstruksiyasiga
osib qo'yilgan) harakatlanadi. (2-rasim)
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
2-rasm.
Tayanchga o'rnatilgan kran balka va qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish:
1- balka; 2-
ko'tarish mexanizmi; 3- kran balka g'ildiraklari.
Balka va sterjenlarni tutashtirish
Konstruksiyalarni o‘rnatishda, montaj qilishda ko‘p hollarda ularni tutashtirishga to‘g‘ri keladi. 2-
rasmda qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish turlari ko‘rsatilgan. Montaj ishlarini bajarishda asosan
qo‘shma tutashtirish turidan foydalaniladi va uni dastaki yoyli yoki himoya gaz muhitida
yarimavtomat usulda payvandlanadi (2,a-rasm). Ikki tomonga surilgan tutashtirish turi texnologik
tutashtirishda foydalaniladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
3-rasm.
Osma kran balka:
1-balka; 2-tayanch.
Ko'prikli kran.
Ko'prikli kranlarning asosiy balkalari 1 ko'priksimon konstruksiyani tashkil qiladi.
Ko'prik ustida aravacha 2 harakatlanadi. Aravachaga yuk ko'tarish mexanizmi oʻrnatiladi. Ko'prik
ko'prikni siljitish mexanizmi yordamida harakatga keltiriladi. Ko'prikni siljitish mexanizmining
g'ildiraklari sexlarning devorlariga o'rnatilgan relslar ustida harakatlanadi. (3-rasim)
4-rasm.
Koʻprikli kran sxemasi:
1- asosiy balka ko'prik; 2 - aravacha.
Chorpoyali kran (kozlovoy kran).
Chorpoyali kranlar katta- katta omborlarning ochiq
maydonlarida, temiryo'l stansiya- larida vagonlarni yuklashda, vagonlardagi yukni tushirishda
qo'llaniladi. Chorpoyali kranlar rels 3 ustida harakatlanadi. Kran metallkonstruksiyasi 1 bo'ylab,
ko'tarish mexanizmi o'rnatilgan aravacha 2 harakatlanadi. (4-rasim).
5-rasim.
Chorpoyali kran sxemasi:
1- kran metallkonstruksiyasi; 2- aravacha; 3-rels.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kabelli kran.
Bir-biridan biror masofa uzoqlikda joylashgan ikkita ustuncha 1 va tarang tortilgan
arqonlar 2 dan iborat kran kabelli kran deyiladi. Bu kranlarda tarang tortilgan arqonlar ko'prik
vazifasini o'taydi. Arqon-ko'prik ustiga aravacha oʻrnatilgan boʻlib, yuk ko'tarish va yuk siljitish
mexanizmi aravachaga oʻrnatiladi.
Xulosa
Ko'prikli kran - bu materiallarni ko'tarish uchun zavod, omborxona va omborxonadan gorizontal
ravishda o'rnatiladigan
ko'tarish uskunasi. Uning uchlari yuqori beton ustunlar yoki metall tayanchlarda bo'lganligi sababli,
u ko'prikka o'xshaydi. Ko'prikli kranning ko'prikli
ramkasi ikkala tomonning balandliklariga o'rnatiladigan yo'llar bo'ylab uzunlamasıga ishlaydi, bu
esa yer usti uskunalari tomonidan to'sqinlik
qilmasdan materiallarni ko'tarish uchun ko'prik ramkasi ostidagi bo'shliqdan to'liq foydalanishga
imkon beradi. Qurilma keng ishlatiladigan ko'chirish moslamasi.
Qurilmani yanada takomillashtirib osonroq qurish va ko’chirish uchun og’irligini kamatirish kerak
ko’proq qulayroq bolishi uchun va uni elektr kabeli pultini soodaroq bulutusliy pultliy qilish kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Isaboyev T. M., Nasriddin o‘g‘li T. Y. UZP QURILMASI TRAVERSASINI PAYVANDLASH
TECHNOLOGIYASI // OBRAZOVANIE NAUKA I INNOVATIONNYE IDEI V MIRE. 2023. T.
15. - No 4. - S. 144-147.
2. Isaboyev T. M. et al. YUKLAGICH CHO'MICH TISHINI QAYTA TIKLASH
TEXNOLOGIYASI //TA'LIM FAN VA DUNYODA INNOVATSION G'oyalar. 2023. Т. 15. —
№ 6. С. 27-28.
3. . Igamberdiev M. K., Isaboev T. M., Qodirov N. U. U. Paxta xomashyosini qayta ishlash
texnologiyasining kamchiliklari va ularni bartaraf etish yo`llari // Universum: texnika fanlari. -
2020 yil. 6-2- son (75). - S. 36-39.
4. Aleksandrov M.P. Yuk ko'tarish va tashish mashinalariюM..
“Oliy maktab”, 1985, 519.
5.Исабоев Т. М. ТОШ ТУПРОҚ ҚАЗИШ МАШИНАЛАРИ ИШЧИ ОРГАНЛАРИНИ
ЕЙИЛИШГА ЧИДАМЛИЛИГИНИ ОШИРИШ ИШЛАРИ ТАХЛИЛИ //Новости образования:
исследование в XXI веке. 2023. Т. 1. № 6.-С.752-762.
6.Umarov, A., & Isaboyev, T. (2023). VAGON DETALLARINI PAYVANDLAB QOPLAB
RESURSINI OSHIRISHNING TEXNIK-IQTISODIY KOʻRSATKICHLARI.
Models and
methods in modern science
,
2
(10), 5-8.
7.Karimjon, Q., Xabibullo o‘g‘li, Y. S., & Mehmonovich, I. T. (2023). Results of a Study on The
Chemical Composition, Struсture, Hardness, And Streep Resistance of the Loader Bucket Teeth
and Weld-Seated Sheet Materials Selected for the Experiments.
Eurasian Journal of Engineering
and Technology
,
18
, 33-39.
