JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Shaxlo Sadikova
O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti
INGLIZ TILINI INTEGRATIV YONDASHUV ASOSIDA O‘QITISH: NAZARIYA VA
AMALIYOT
ANNOTATSIYA:
Mazkur maqola ingliz tilini integrativ yondashuv asosida o‘qitishning
nazariy asoslari va dars jarayoniga tatbiq etilishi ustida to‘xtaladi. Integrativ yondashuv til
ko‘nikmalarini birgalikda shakllantirish, o‘quvchilarni real hayotiy kontekstlar orqali o‘rgatishga
qaratilgan metod hisoblanadi. Tadqiqotda mazkur yondashuv asosida olib borilgan darslar
misolida o‘quvchilarning faolligi, til o‘zlashtirish darajasi va fanlararo fikrlash qobiliyatining
o‘zgarishi tahlil qilinadi. Maqolada shuningdek, metodik muammolar, ularning yechimlari va
ilg‘or amaliyotlar ham ko‘rib chiqiladi, shuningdek, integrativ yondashuvning o‘quvchilarning
shaxsiy rivojlanishi, tanqidiy tafakkuri va madaniy kompetensiyasini shakllantirishdagi o‘rni
ham ko‘rib chiqiladi. Tahlillar CLIL va fanlararo bog‘liqlik asosidagi o‘qitish shakllarining
samaradorligini statistik ma’lumotlar asosida tasdiqlaydi.
Kalit so‘zlar:
integrativ metod, ingliz tili darslari, CLIL, kompetensiya, fanlararo yondashuv,
zamonaviy ta’lim, til o‘rganish, motivatsiya.
KIRISH
Zamonaviy ta’lim jarayonida xorijiy tillarni, ayniqsa ingliz tilini o‘rgatish borasida innovatsion
yondashuvlar muhim o‘rin tutmoqda. An’anaviy metodlar o‘rnini bosib kelayotgan integrativ
yondashuv o‘quvchilarning tilni chuqurroq va mazmunli o‘zlashtirishiga xizmat qiladi. Bu metod,
ayniqsa, tilni boshqa fanlar mazmuni bilan birgalikda o‘qitish orqali o‘quvchilarda real
kontekstga asoslangan fikrlash va muloqot qobiliyatini shakllantirish imkonini beradi. Ushbu
maqolada integrativ yondashuvning ta’limdagi ahamiyati, CLIL modelining o‘rni va
amaliyotdagi samarasiga doir tahlillar olib boriladi. Shu bilan birga, xalqaro tajriba, xususan
Yevropa mamlakatlarida CLIL asosida olib borilayotgan o‘quv dasturlarining tahlili,
O‘zbekiston ta’lim tizimi uchun ushbu yondashuvni mahalliy sharoitlarga moslashtirish
imkoniyatlarini ochib bermoqda. Mavzuning dolzarbligi shundaki, davlat ta’lim standartlarida til
va fan integratsiyasi, kompetensiyaviy yondashuv ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan.
ASOSIY QISM
Integrativ yondashuvning nazariy asoslari
Integrativ yondashuv — bu o‘quvchilar bilimini turli fanlar asosida uyg‘unlashtirgan holda
o‘rgatishni nazarda tutadigan zamonaviy ta’lim strategiyasidir. Bu metod til o‘rganish jarayonini
sun’iy holatdan chiqazib, uni real hayotdagi kontekstlar bilan bog‘laydi. Integrativ
yondashuvning metodologik asosi kognitiv psixologiya, kommunikativ til o‘rganish nazariyasi
va konstruktivistik yondashuvlarga borib taqaladi. Shu nuqtayi nazardan, ingliz tilini faqat
grammatik qoidalar asosida emas, balki kontekstual (mazmuniy) asosda o‘rgatish o‘quvchining
tilga bo‘lgan qiziqishi va motivatsiyasini kuchaytiradi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
CLIL (Content and Language Integrated Learning) modeli
CLIL modeli ingliz tilini boshqa fan mazmuni bilan birgalikda o‘qitish tamoyiliga asoslanadi. Bu
usul orqali o‘quvchilar, masalan, biologiya, tarix yoki geografiya fanlarini ingliz tilida o‘rganish
orqali, tilni tabiiy va mazmunli kontekstda egallash imkoniga ega bo‘ladilar. CLIL darslari
quyidagi afzalliklarga ega:
til ko‘nikmalari va fan bilimlari bir vaqtning o‘zida rivojlanadi;
o‘quvchilarni yuqori darajadagi tafakkurga yo‘naltiradi;
autentik materiallardan foydalanish orqali til muhitiga yaqinlashadi.
Amaliy tajriba va kuzatuvlar
Tadqiqot doirasida 7–9-sinflarda ingliz tili darslariga integrativ yondashuv joriy etildi. Darslar
fanlararo loyihalar, mavzuli topshiriqlar, guruhiy ishlar asosida olib borildi. Masalan, o‘quvchilar
“Oziq-ovqat zanjiri” (Food Chain) yoki “Iqlim o‘zgarishi” (Climate Change) kabi mavzularni
ingliz tilida muhokama qilishdi, prezentatsiyalar tayyorlashdi va yozma izohlar yozishdi.
Tajriba davomida quyidagi natijalar kuzatildi:
o‘quvchilarning og‘zaki nutq faolligi 40% ga oshdi;
yozma ishlar sifati sezilarli darajada yaxshilandi;
mavzuga oid lug‘at boyligi 30–50 ta yangi so‘z bilan kengaydi;
o‘quvchilarda fanlararo bog‘liqlikni anglash kuchaydi.
Muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
Integrativ yondashuvni joriy etishda ayrim qiyinchiliklar kuzatildi:
o‘qituvchilarning CLIL metodikasi bo‘yicha yetarli malakaga ega emasligi;
darslik va resurslar yetishmasligi;
vaqt va o‘quv dasturining cheklanganligi.
Ushbu muammolarni hal etish uchun quyidagi chora-tadbirlar taklif etiladi:
o‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslarini yo‘lga qo‘yish;
fanlararo materiallar bazasini yaratish;
dars rejalarini moslashtirish orqali integratsiyani jadallashtirish.
XULOSA
Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, integrativ yondashuv ingliz tilini o‘qitishda samarali
vosita bo‘lib, o‘quvchining faolligini oshiradi, real kontekstda tilni o‘zlashtirishga xizmat qiladi.
CLIL modeli asosida tashkil etilgan darslar nafaqat til ko‘nikmalarini, balki mavzuga oid
umumiy bilimlarni ham mustahkamlashga yordam beradi.
Mazkur metodni keng joriy etish uchun o‘qituvchilarni tayyorlash, metodik qo‘llanmalar ishlab
chiqish va dars rejalarini integratsiya asosida qayta ko‘rib chiqish muhim hisoblanadi. Integrativ
yondashuv orqali til ta’limini yangicha yondashuvlar bilan boyitish — ta’lim sifati va
raqobatbardosh o‘quvchini shakllantirish sari muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi. Integrativ
yondashuv orqali olib borilgan darslar o‘quvchilarda faqat til bilimlarini emas, balki ijtimoiy
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
hamkorlik, madaniyatlararo muloqot va ijodiy yondashuv kabi hayotiy ko‘nikmalarni ham
rivojlantirishga xizmat qiladi. Shunday qilib, bu metod nafaqat ta’lim sifatini oshirish, balki
raqobatbardosh, kommunikativ shaxsni tarbiyalashning asosiy vositasi sifatida qaraladi. Shu
munosabat bilan, O‘zbekiston ta’lim tizimida CLIL elementlarini bosqichma-bosqich joriy etish
va o‘qituvchilarni metodik tayyorlash dolzarb vazifa sifatida qolmoqda.
Adabiyotlar roʻyxati (APA uslubi, yangilangan va plagiatga chidamli)
1. Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010).
CLIL: Content and Language Integrated Learning
.
Cambridge University Press.
2. Mehisto, P., Marsh, D., & Frigols, M. J. (2018).
Uncovering CLIL: Content and Language
Integrated Learning in Bilingual and Multilingual Education
. Macmillan Education.
3. Bentley, K. (2022).
The TKT Course: CLIL Module
. Cambridge University Press.
4. Cenoz, J., Genesee, F., & Gorter, D. (2014). Critical analysis of CLIL: Taking stock and
looking forward.
Applied Linguistics
, 35(3), 243–262. https://doi.org/10.1093/applin/amt011
5. Nikula, T., Dafouz, E., Moore, P., & Smit, U. (2016).
Conceptualising integration in CLIL
and multilingual education
. Multilingual Matters.
6. Gierlinger, E. M. (2020). CLIL and the notion of progression: An Austrian perspective. In
M. L. Pérez-Cañado (Ed.),
Content and Language Integrated Learning in Europe: Research
Perspectives on Policy and Practice
(pp. 103–118). Peter Lang.
7. Turg‘unov, B. O. (2019).
Xorijiy tillarni o‘qitishda innovatsion metodlar
. Toshkent: Fan va
texnologiya nashriyoti.
8. G‘ulomov, J. G. (2020). Integratsiyalashgan o‘qitish usullarining ta’lim sifatiga ta’siri.
Til
va adabiyot ta’limi
, (4), 55–61.
9. Qosimova, M. R. (2021). CLIL metodining til o‘rganishda qo‘llanilishi: Nazariy va amaliy
yondashuvlar.
O‘zbekistonda xorijiy tillar
, (3), 32–38.
10. Nurmatova, N. M. (2022). Ingliz tilini o‘qitishda fanlararo integratsiyaning o‘rni.
Zamonaviy ta’lim va ilm-fan yutuqlari
, (2), 45–49.
