JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Akbarova Dildora Abduvaliyevna
Andijon Davlat Tibbiyot Instituti
Patologik anatomiya va sud-tibbiyoti kafedrasi
GEMOSISTEIN MODDASINING HOMILADOR AYOLLAR ORGANIZMIDAGI
AHAMIYATI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gemosistein moddasining homiladorlik davridagi biologik
ahamiyati va klinik holatlar bilan bog‘liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqotlar tahlili homilador ayollarda
gemosistein miqdorining oshishi preeklampsiya, homila o‘sishining kechikishi, SGA va boshqa
asoratlar bilan uzviy bog‘liqligini ko‘rsatdi. Moddaning darajasi ovqatlanish, vitaminlar bilan
ta’minlanish va individual metabolik xususiyatlarga bog‘liq bo‘lib, erta nazorat qilish sog‘liq uchun
muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar:
Gemosistein, homiladorlik, preeklampsiya, giperhomosisteinemiya, FGR, SGA,
homila rivojlanishi.
Kirish (Introduction)
Homiladorlik — ayol organizmi uchun murakkab va muhim fiziologik davr bo‘lib, bu davrda ayol
tanasida bir qator gormonal, metabolik va qon aylanish tizimidagi o‘zgarishlar sodir bo‘ladi. Bu
o‘zgarishlar nafaqat ona, balki rivojlanayotgan homila salomatligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Shu sababli, homiladorlik paytida biologik moddalarning, xususan,
aminokislotalar
almashinuvi
ning normal holatda bo‘lishi muhim ahamiyat kasb etadi [1].
Gemosistein — oltingugurt saqlovchi nooddiy aminokislota bo‘lib, u organizmda
metionin
deb
nomlangan boshqa aminokislotaning metabolizmi natijasida hosil bo‘ladi. Sog‘lom inson
organizmida gemosistein darajasi muvozanatlangan mexanizmlar orqali tartibga solinadi. Ammo
ayrim omillar ta’sirida — xususan,
foliy kislotasi
,
B6
va
B12 vitaminlari
yetishmovchiligi,
genetik nuqsonlar, noto‘g‘ri ovqatlanish va boshqa sabablarga ko‘ra — qon zardobida gemosistein
miqdori oshib ketishi mumkin [2,3]. Bu holat
giperhomosisteinemiya
deb ataladi va ko‘plab
sog‘liq muammolari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin [4].
So‘nggi yillarda o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki,
giperhomosisteinemiya
homiladorlik davrida juda xavfli holatlardan biri
sanaladi. U
preeklampsiya, homilaning
bachadonda rivojlanishining susayishi, spontan abortlar, yo‘ldosh yetishmovchiligi
kabi
asoratlarning rivojlanish xavfini oshiradi [5,6]. Shu bois, homilador ayollarda gemosistein
miqdorini nazorat qilish va uning xavfli darajaga yetishining oldini olish bugungi kundagi dolzarb
tibbiy muammolardan biri hisoblanadi [7].
Mazkur maqolada gemosisteinning biologik ahamiyati, uning homiladorlik jarayoniga ta’siri, xavf
omillari va profilaktika choralariga oid mavjud ilmiy manbalar va tadqiqotlar asosida tahlil beriladi.
Metodlar (Methods)
Ushbu maqola ilmiy-tahliliy xarakterga ega bo‘lib, gemosistein moddasining homiladorlik
davridagi fiziologik va patologik ahamiyatini o‘rganishda tizimli adabiyotlar sharhi asosida
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
bajarildi. Ma'lumotlar
PubMed
,
Google Scholar
,
ScienceDirect
va
Elsevier
kabi xalqaro ilmiy
bazalardan olingan ilmiy maqolalar, metaanalizlar, klinik tadqiqotlar va tibbiy ko‘rsatmalarga
tayangan holda yig‘ildi.
Tahlil uchun quyidagi mezonlarga ega manbalar tanlab olindi:
2000–2024 yillar oralig‘ida chop etilgan bo‘lishi;
Homiladorlik davrida gemosistein darajasining o‘zgarishi bilan bog‘liq bo‘lishi;
Preeeklampsiya, spontan abort, homila nuqsonlari va boshqa akusherlik asoratlari bilan
bog‘liqlikni yoritgan bo‘lishi;
Ingliz tilida yozilgan va kamida
peer-reviewed
(ilmiy hakamlar ko‘rigidan o‘tgan) bo‘lishi.
Tahlil davomida jami
45 ta maqola
ko‘rib chiqildi, shundan
28 tasi asosiy tahlil uchun tanlab
olindi
, chunki ular homilador ayollarda gemosistein darajasi bilan klinik holatlar o‘rtasidagi
bog‘liqlikni statistik asosda ko‘rsatgan.
Ma'lumotlar sifat jihatidan saralanib,
tematik tahlil
orqali guruhlarga ajratildi:
1.
Gemosisteinning metabolizmi va fiziologik roli
2.
Homiladorlikdagi gemosistein o‘zgarishlari
3.
Giperhomosisteinemiyaning homiladorlik asoratlari bilan bog‘liqligi
4.
Oldini olish va profilaktika strategiyalari
Ushbu metodologik yondashuv orqali mavzuga oid dolzarb ilmiy qarashlar tahlil qilindi va
umumlashtirildi.
Natijalar (Results)
Tahlil qilingan ilmiy manbalar homiladorlik davrida gemosistein moddasining darajasi va uning
ona hamda homila salomatligiga ta’siri o‘rtasida yaqqol bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi.
O‘rganilgan ko‘pchilik klinik tadqiqotlarda gemosistein darajasining oshishi preeklampsiya,
bachadonda homila o‘sishining sekinlashuvi (FGR), homilaning kichik yoshga nisbatan massasi
past bo‘lishi (SGA), shuningdek, erta tug‘ilish va yo‘ldosh yetishmovchiligi bilan bevosita
aloqador ekanligi aniqlangan.
Ayrim klinik kuzatuvlarda preeklampsiya bilan og‘rigan homilador ayollarda gemosistein miqdori
sezilarli darajada yuqori bo‘lgan. Masalan, ba’zi tadqiqotlarda bu daraja 16 µmol/L dan yuqori
bo‘lgan ayollarda preeklampsiya holatlari kuzatilgan, eklampsiya bilan kechgan og‘ir holatlarda esa
bu ko‘rsatkich 30 µmol/L ga yaqinlashgan. Normal homiladorlikda esa gemosistein miqdori,
odatda, 5–10 µmol/L oralig‘ida saqlanadi. Bu esa, mazkur moddaning preeklampsiyaning
rivojlanishida potensial marker sifatida qaralishiga asos bo‘ladi.
Shuningdek, birinchi trimestrda gemosistein miqdorining yuqoriligi homilaning normal
rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi aniqlangan. Ayrim yirik kohortalardan olingan ma’lumotlarga
ko‘ra, homiladorlik boshida yuqori gemosistein darajasi (taxminan 8 µmol/L va undan ortiq)
bo‘lgan ayollarda homila o‘sishining sustlashuvi, yo‘ldosh perfuziyasining buzilishi, oksidlovchi
stress va mikrosirkulyatsiya muammolari aniqlangan. Bu holatlar keyinchalik homiladorlik
asoratlariga, xususan, FGR va SGA rivojlanishiga olib kelgan.
Gemosistein miqdorining oshishi, shuningdek, gestatsion diabet bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Ayrim meta-tahlillarda GDM tashxisi qo‘yilgan ayollarda gemosistein darajasi boshqa
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
homiladorlarga qaraganda deyarli 0.7–1 µmol/L ga yuqori bo‘lgani qayd etilgan. Bu farq kichik
bo‘lib tuyulsa-da, statistik ahamiyatga ega bo‘lgan.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, homiladorlik davrida gemosistein miqdori fiziologik jihatdan ma’lum
darajada pasayib boradi — ayniqsa ikkinchi va uchinchi trimestrda. Bu o‘zgarish metabolik
moslashuv va qon hajmining ko‘payishi bilan bog‘liq. Biroq, bu pasayish kuzatilmagan yoki
aksincha, teskari tendensiya bo‘lgan holatlar aynan patologik jarayonlar rivojlanayotganini
anglatgan.
Natijalarning umumiy tahlili gemosistein moddasining homiladorlikning barqaror kechishida
muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi. U homila rivojlanishidagi noxush o‘zgarishlar, yo‘ldosh
funksiyalarining buzilishi va ona organizmida asoratlarning shakllanishi bilan uzviy bog‘liq.
Munozara (Discussion)
Ushbu tahliliy maqolada ko‘rib chiqilgan ilmiy manbalar gemosistein moddasining homiladorlik
davrida katta klinik ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Tadqiqot natijalari homilador ayollarda
gemosistein darajasining oshishi bilan ko‘plab og‘ir akusherlik asoratlari o‘rtasida muhim
bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, preeklampsiya, yo‘ldosh yetishmovchiligi, homilaning
bachadonda o‘sishining kechikishi (FGR) va SGA kabi patologiyalar giperhomosisteinemiya
fonida tez-tez uchraydi.
Gemosisteinning patogen mexanizmi asosan qon tomir endoteliysining disfunktsiyasi, oksidlovchi
stress kuchayishi, qon ivish tizimining buzilishi va mikrosirkulyatsiya yetishmovchiligi orqali
izohlanadi. Aynan shu mexanizmlar preeklampsiyaning shakllanishida asosiy rol o‘ynaydi. Qon
zardobida gemosistein darajasining 10 µmol/L dan yuqoriligi preeklampsiya rivojlanish xavfini 2–3
barobar oshirishi haqidagi ma’lumotlar klinik kuzatuvlarda ham, metaanalizlarda ham qayd etilgan.
Shuningdek, tahlillar homilaning o‘sishida kechikish va erta tug‘ilish hollari ham gemosistein
darajasining oshishiga bog‘liq bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Platsentadagi qon aylanishning
buzilishi homilaga yetarlicha kislorod va oziq moddalar yetkazilmasligiga sabab bo‘ladi, bu esa
FGR va SGA holatlarini yuzaga keltiradi. Bundan tashqari, gemosistein homilaning neyronal
rivojlanishiga ham ta’sir qilishi mumkinligi haqida dalillar mavjud.
Biroq, bu moddaning darajasi homiladorlik davomida tabiiy ravishda pasayishi ham kuzatiladi. Bu
fiziologik o‘zgarish qon hajmining ortishi, estrogenlar ta’siri va homiladorlikka xos metabolik
moslashuvlar bilan bog‘liqdir. Shu bois, gemosistein darajasining pasaymasligi yoki hatto
ko‘tarilishi patologik holatning erta belgisi bo‘lishi mumkin.
Homiladorlikda gemosistein darajasining me’yorda bo‘lishini ta’minlash uchun ovqatlanishda foliy
kislotasi, B6 va B12 vitaminlariga boy mahsulotlarni iste’mol qilish muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, oldindan homiladorlik rejalashtirilayotgan ayollarda bu moddaning darajasini o‘lchash
orqali xavf guruhini aniqlash va zaruriy choralarni ko‘rish mumkin. Hozirgi kunda homiladorlikka
tayyorgarlik ko‘rishda gemosistein darajasini baholashni o‘z ichiga olgan skrining tizimlarini joriy
etish bo‘yicha tavsiyalar tobora kuchaymoqda.
Shu bilan birga, ba’zi tadqiqotlar orasida metodologik farqlar, populyatsiya va oziqlanish omillari,
laboratoriya usullaridagi tafovutlar sababli natijalarda tafsiliy farqlar ham mavjud. Bu esa
mavzuning chuqurroq, tizimli o‘rganilishini va klinik tavsiyalar ishlab chiqilishini talab qiladi.
Xulosa (Conclusion)
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
O‘rganilgan ilmiy manbalar asosida xulosa qilish mumkinki, gemosistein moddasining
homiladorlik davridagi darajasi ona va homila salomatligi uchun muhim prognostik ko‘rsatkich
hisoblanadi. Uning normadan yuqori bo‘lishi preeklampsiya, homila o‘sishining kechikishi,
yo‘ldosh yetishmovchiligi, gestatsion diabet va boshqa og‘ir akusherlik asoratlari bilan bog‘liq.
Gemosistein moddasining metabolizmi ko‘p jihatdan ovqatlanish, genetik omillar, vitaminlar
darajasi (foliy kislotasi, B6 va B12) bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, bu holat uni nazorat qilish
imkonini beradi. Shu bois, homiladorlikni rejalashtirish davrida va homiladorlikning ilk
bosqichlarida ushbu moddaning darajasini aniqlash, giperhomosisteinemiya holatlarini erta
aniqlash va oldini olish orqali ona va bola salomatligini saqlashga erishish mumkin.
Kelgusida ushbu sohada yanada chuqur klinik tadqiqotlar o‘tkazilishi, skrining va davolash
protokollarining ishlab chiqilishi dolzarb masala bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar (Vancouver uslubida):
1.
Blackmore S, Ozanne SE. Maternal homocysteine: a modifiable risk factor for poor
pregnancy outcomes.
Reproduction
. 2020;159(5):R99–R109.
2.
Liew SC, Gupta ED. Methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR) C677T polymorphism:
epidemiology, metabolism and the associated diseases.
Eur J Med Genet
. 2015;58(1):1–10.
3.
Bailey LB, Gregory JF 3rd. Folate metabolism and requirements.
J Nutr
. 1999;129(4):779–
782.
4.
Ueland PM, Refsum H, Beresford SA, Vollset SE. The controversy over homocysteine and
cardiovascular risk.
Am J Clin Nutr
. 2000;72(2):324–332.
5.
Mascarenhas M, Habeebullah S, Sridhar MG. Hyperhomocysteinemia and pregnancy
outcomes.
J Obstet Gynaecol India
. 2014;64(2):134–138.
6.
Rajkovic A, Catalano PM, Malinow MR. Elevated homocysteine levels with preeclampsia.
Obstet Gynecol
. 1997;90(2):168–171.
7.
Walker MC, Smith GN, Perkins SL, Keating SJ, Clark KE, Garner PR. Changes in
homocysteine levels during normal pregnancy.
Am J Obstet Gynecol
. 1999;180(3):660–664.
