JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
549
Andijon davlat texnika instituti
Iqtisodiyot kafedrasi tadqiqotchisi
Turg’unova Tursunoy Maratovna
INNOVATSIYA VA INVESTITSIYA FAOLIYATINI TASHKIL ETISHDA
EKOLOGIK TADBIRKORLIKNI TASHKIL ETISHDA XORIJ TAJRIBALARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ekologik tadbirkorlikni rivojlantirishda innovatsiya va
investitsiyalarning tutgan o„rni yoritib berilgan. Xorijiy mamlakatlar tajribasini tahlil qilgan
holda, ekologik tashabbuslarni qo„llab-quvvatlash, texnologik yangiliklardan foydalanish va
investitsiyalarni jalb etishning samarali usullari ko„rsatib o„tilgan va O„zbekistonda bu
tajribalardan qanday foydalanish mumkinligi bo„yicha tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar:
innovatsiya, investitsiya, ekologik tadbirkorlik, xorijiy tajribalar.
Аннотация:
В статье раскрыта роль инноваций и инвестиций в развитии экологического
предпринимательства. На основе анализа зарубежного опыта представлены эффективные
методы поддержки экологических инициатив, применения новых технологий и
привлечения инвестиций. Также даны рекомендации по использованию этого опыта в
условиях Узбекистана.
Ключевые слова:
инновации, инвестиции, экологическое предпринимательство,
зарубежный опыт.
Abstract:
This article explores the role of innovation and investment in the development of
ecological entrepreneurship. Based on an analysis of international experience, it presents effective
methods for supporting environmental initiatives, applying new technologies, and attracting
investment. The paper also offers recommendations on how this experience can be applied in the
context of Uzbekistan.
Keywords:
innovation, investment, ecological entrepreneurship, international experience.
Kirish
Bugungi kunda ekologik muammolarning kuchayib borishi jamiyatni yanada mas'uliyatli
yondashuvga undamoqda. Ayniqsa, iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishda ekologik tadbirkorlik
muhim o„rin egallamoqda. Bu borada innovatsion yondashuvlar va investitsiyalar asosiy omil
sifatida ko„zga tashlanadi. Chet el tajribalari shuni ko„rsatadiki, ekologik biznesni rivojlantirishda
zamonaviy texnologiyalar, davlat qo„llovi va investorlarni jalb etish katta ahamiyatga ega. Ushbu
maqolada ana shunday xorijiy tajribalar tahlil qilinib, ularni O„zbekiston sharoitida qanday
qo„llash mumkinligi haqida so„z yuritiladi.
Joriy yil mamlakatda ekologik muammolarni hal qilishda yangi bosqich bo„lishi kutilmoqda. Shu
yili turli hududlarda “yashil zonalar” yaratish, ekologik toza ishlab chiqarish loyihalari va
investitsiyalarni ko„payishi rejalashtirilgan. Bu esa iqtisodiyotning barqaror va sog„lom
rivojlanishiga katta hissa qo„shadi.Umuman olganda, 2025 yil O„zbekistonda “Atrof-muhitni
himoya qilish va yashil iqtisodiyot yili” sifatida belgilanganligi mamlakatimiz uchun katta
imkoniyatdir. Bu yil davomida mamlakat ekologik tadbirkorlikni rivojlantirish, innovatsiyalarni
joriy etish va tabiiy resurslarni asrashga alohida e‟tibor qaratadi. 2025 yilning maqsadlarini
amalga oshirish uchun xorij tajribalaridan o„rganib, ularni o„z sharoitimizga moslab tatbiq etish
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
550
lozim. Bu O„zbekistonda ekologik tadbirkorlik va yashil iqtisodiyotning rivojlanishini
tezlashtiradi.Quyidagi rivojlangan mamlakatlar misolida buni ko‟rib chiqishimiz mumkin:
Singapur ekologik tadbirkorlikda texnologiyalarga tayanuvchi davlatlardan biridir. "Smart
Nation" strategiyasi asosida yashil texnologiyalar, energiya tejamkor binolar va chiqindisiz ishlab
chiqarishga e‟tibor qaratiladi. Davlat xususiy sektorga grantlar, soliq imtiyozlari va startaplar
uchun maxsus platformalar orqali ko„mak beradi.
Green Plan 2030
doirasida Singapur 2023
yildan boshlab har yili
$19 mlrd
atrofida yashil loyihalarga sarmoya kiritmoqda.Shuningdek,
davlat
Startup SG Green
dasturi orqali
300 dan ziyod ekologik startaplarga
grantlar taqdim
etilgan.Davlat va startaplar o„rtasidagi sinergiya mustahkam bo„lib, “yashil” loyihalarga sarmoya
va inovatsiyalarni targ„ib qiladi.
Yaponiya esa sanoati yuqori texnologik rivojlangan bo„lishi bilan birga, ekologik muhofaza bilan
chambarchas bog„liq. “Yashil innovatsiyalar” dasturi doirasida qayta tiklanuvchi energiya,
chiqindilardan energiya olish va atrof-muhitga zarar yetkazmaydigan ishlab chiqarish jarayonlari
qo„llaniladi. Xususiy sektor va davlat o„rtasidagi hamkorlik yuqori darajada. 2023 yilda qayta
tiklanuvchi energiyaga kiritilgan sarmoyalar
190 mlrd dollar
ni tashkil etdi.G„arbiy
Yevropadagidek qayta tiklanadigan energiya manbalari, shu jumladan quyosh va shamol, 2024
yilda umumiy
elektr
energiyasining
62 %
qismini ta‟minlagan. Mahalliy innovatsiyalarni keng
tatbiq qilish orqali Yaponiya atrof-muhit masalalari va energiya saqlashni rivojlantirmoqda.
Germaniya ekologik iqtisodiyot bo„yicha dunyoda ilg„or o„rinlardan birini egallaydi.
“Energiewende” (Energiya o„zgarishi) dasturi doirasida qayta tiklanuvchi energiya manbalariga
o„tish keng ko„lamda amalga oshirilmoqda. Shuningdek, ekologik tadbirkorlikni qo„llab-
quvvatlovchi qonunchilik, kreditlar va subsidiyalar tizimi yaxshi yo„lga qo„yilgan. 2024 yilda
yana bir bor rekord yangilandi: qayta tiklanuvchi energiya tarmoqqa yetkazilgan umumiy elektr
energiyasining
59,4–62,7 %
ni tashkil etdi . Quyosh energiyasi
72,2 TWh
ishlab chiqardi
(umumiy energiya ishlab chiqarishining
14 %
) . Shamol energetikasi esa
136–136,4 TWh
ga
yetdi, bu umumiy hajmning
31–33 %
ni tashkil qiladi.
Davlat
Asosiy
dasturlar
Qayta
tiklanuvchi
energiya
ulushi (%)
Yillik
sarmoya
(mlrd $)
Karbon
chiqindilari
o‟zgarishi
(%)
Singapur
Green
Plan
2030, Startup
SG Green
-
19
-
Yaponiya
Yashil
innovatsiyalar
dasturi
62%
(2024)
190
-
Germaniya
Energiewende
(Energiya
o„zgarishi)
60% dan
ortiq
(2024)
-3.4%
(2024 yilda
kamayish)
O‟zbekisto
n
“Yashil
iqtisodiyot”ga
o'tish
18%
(2024-yil
oxiri)
6-7 mlrd
$ (yillik
o„rtacha)
-5% (2021-
2024 yillar
oralig„ida
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
551
strategiyasi,
“Qayta
tiklanuvchi
energiya
rivoji”
dasturlari
taxminan)
Yuqoridagi jadval ma‟lumotlaridan shuni ko‟rish mumkinki, davlatimizda qayta tiklanuvchi
energiya ulushining 18 foizga yetgani bu yo„nalishda sezilarli natijaga erishgan, shu bilan birga,
yillik 6-7 milliard dollarlik investitsiyalar O„zbekistonda ekologik loyihalarga katta qiziqish va
imkoniyatlar borligini bildiradi.Karbon chiqindilarining taxminan 5 foizga kamayishi esa
mamlakatning atrof-muhitni muhofaza qilish borasidagi sa‟y-harakatlari samarasidir. Bu
ko„rsatkichlar O„zbekistonning yashil iqtisodiyotga o„tish jarayonida ijobiy o„zgarishlar sodir
bo„layotganini tasdiqlaydi. Masalan, quyosh va shamol energiyasidan foydalanish loyihalari
qurilmoqda, davlat “yashil iqtisodiyot”ga o„tish yo„lida dasturlar ishlab chiqmoqda. Ammo, hali
bu soha hali to„liq rivojlanib ulgurmadi va tadbirkorlar uchun imkoniyatlar cheklangan.Biroq,
xorijiy mamlakatlar tajribasini yanada chuqurroq o„rganish va mahalliy sharoitlarga moslab
innovatsiyalarni kengroq joriy etish orqali ekologik tadbirkorlikni yanada rivojlantirish
mumkin.Yuqorida keltirilgan davlatlar, xususan Singapur, Yaponiya va Germaniya bu borada
juda yaxshi tajriba to„plagan. Ularning ba‟zi usullarini O„zbekistonga ham tatbiq etish mumkin:
Singapur
yoshlarga va kichik biznesga ko„p yordam beradi. Ular uchun grantlar, kreditlar
ajratiladi. Agar O„zbekistonda ham ekologik loyihalar uchun shunday moliyaviy yordam berilsa,
ko„proq odamlar bu soha bilan shug„ullanishga kirishadi.
Yaponiya
kichik hududlarda sinov loyihalarini boshlaydi, shunda tajriba to„planadi va keyin uni
katta miqyosda tatbiq qilish mumkin bo„ladi. O„zbekistonda ham viloyatlar darajasida kichik
ekologik loyihalar ishga tushirilsa, natija aniqroq bo„ladi. Masalan, Qoraqalpog„iston,
Surxondaryo kabi hududlarda kichik ekologik loyihalar ishga tushirilsa, tajriba ortadi va aniq
natija ko„rinadi.
Germaniya
ekologik biznesga soliq imtiyozlari, davlat subsidiyalari beradi. Bu tadbirkorlarni
rag„batlantiradi va ularning ishini osonlashtiradi. O„zbekistonda ham shunday yengilliklar bo„lsa,
ekologik tadbirkorlik tez rivojlanadi.
Umuman olganda, O„zbekiston ekologik tadbirkorlikni rivojlantirishda xorijiy tajribalardan
oqilona foydalanish orqali sezilarli natijalarga erishishi mumkin. Buning uchun esa xorijda
sinovdan o„tgan ilg„or yondashuv va uslublarni bevosita ko„chirib olish emas, balki ularni
O„zbekistonning iqlimiy, iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlariga moslab, bosqichma-bosqich joriy
etish muhimdir.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
552
Foydalanilgan adabiyotlar
1.O„zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni “Yashil iqtisodiyot”ni rivojlantirish to„g„risida,
2023 yil.
2.Xalqaro Qayta Tiklanuvchi Energiya Agentligi (IRENA) hisobotlari, 2022-2024 yillar.
3.Jahon Banki, “O„zbekiston iqtisodiyoti va atrof-muhit: istiqbolli yo„nalishlar”, 2023 yil.
4.Singapur Hukumatining “Ekologik tadbirkorlikni qo„llab-quvvatlash strategiyasi”, 2021 yil.
5.Yaponiya Energetika Agentligi hisobotlari, 2020-2023 yillar.
6.Germaniya Federal Muhofaza va Energetika Vazirligi ma‟lumotlari, 2022 yil.
7.O„zbekiston Respublikasi Statistika Qo„mitasi, “Qayta tiklanuvchi energiya va investitsiyalar
bo„yicha statistik ma‟lumotlar”, 2024 yil.
8.Toshkent Davlat Iqtisodiyot Universiteti, “Innovatsiyalar va ekologik tadbirkorlik”, ilmiy maqola,
2023 yil.
9.BMT Taraqqiyot Dasturi (UNDP), “Yashil iqtisodiyotga o„tish: O„zbekiston misoli”, 2023 yil.
10.
Jahon Iqtisodiy Forumi hisobotlari, “Global Green Economy Trends”, 2022 yil.
