JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
533
Ilmiy rahbar:
Qambarov Zafarbek G‘ayratjon o‘g‘li
―Kokand University‖ Andijon filiali o‗qituvchisi
zafarbekkambarovkuaf@gmail.com
Ibrohimova Sug`diyona Oybek qizi,
ibrohimovasugdiyona@icloud.com
Komilova Malika Qahhorjon qizi,
kamalzanovalibek@gmail.com
Raxmonaliyeva Dilnoza Zafarjon qizi
raxmonaliyevadilnoza578@gimail.com
―Kokand University‖ Andijon filiali talabalari
GASTRIT VA OVQAT HAZM QILISH MUAMMOLARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gastrit kasalligi va ovqat hazm qilish tizimi bilan bog'liq
muammolar keng yoritilgan. Gastritning sabablari, muammolari, yordami, davolash qo'yish va
davolash yo'llari, ovqat hazm qilish jarayonining yordami bilan bog'liq muammolar haqida
ma'lumot beriladi. Maqola oddiy tushunarli tilda yoziladi bo'lib, ham tibbiy tizim, ham oddiy
o'quvchilar uchun foydalidir.
Kalit so'zlar:
Gastrit, ovqat hazm qilish, ovqat hazm qilish, me'da shirasining kislotaligi,
dispesiyali, qatlam, ovqat-ichak tizimi, davolash, parhez, davolash.
Анотация:
Ушбу мақолада гастрит касаллиги ва овқат ҳазм қилиш тизими билан боғлиқ
муаммолар кенг ёритилган. Гастритнинг сабаблари, муаммолари, ёрдами, даволаш қўйиш
ва даволаш йўллари, овқат ҳазм қилиш жараёнининг ёрдами билан боғлиқ муаммолар
ҳақида маълумот берилади. Мақола оддий тушунарли тилда ёзилади бўлиб, ҳам тиббий
тизим, ҳам оддий ўқувчилар учун фойдалидир.
Калит сўзлар:
Гастрит, овқат ҳазм қилиш, овқат ҳазм қилиш, меъда ширасининг
кислоталиги, диспепсияли, қатлам, овқат-ичак тизими, даволаш, парҳез, даволаш.
Abstract:
This article provides a comprehensive overview of gastritis and digestive system
problems. It provides information about the causes, problems, treatment, diagnosis and
treatment of gastritis, and problems related to the digestive process. The article is written in
simple, understandable language and is useful for both the medical system and ordinary readers.
Keywords:
Gastritis, digestion, digestion, acidity of gastric juice, dyspepsia, layer, digestive
system, treatment, diet, treatment
Kirish:
Inson salomatligi uning kundalik hayoti, ish faoliyati va umumiy farovonligi uchun
muhim ahamiyatga ega. Tana sog‘lom bo‘lishi uchun esa ovqat hazm qilish tizimining to‘g‘ri
ishlashi zarurdir. Bugungi kunda ovqatlanish tartibining buzilishi, stress, zararli odatlar va
yomon ekologik sharoitlar sababli hazm qilish bilan bog‘liq kasalliklar, xususan, gastrit keng
tarqalgan muammolardan biriga aylangan. Gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi
bo‘lib, u ovqat hazm bo‘lish jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ovqat hazm qilish tizimidagi
buzilishlar esa insonda ishtahaning yo‘qolishi, og‘riq, qusish, ich ketishi yoki qabziyat kabi
ko‘plab noxush holatlarga sabab bo‘ladi. Ushbu mavzuda gastrit kasalligining sabablari,
belgilari, davolash usullari va ovqat hazm qilishdagi umumiy muammolar haqida batafsil
to‘xtalib o‘tiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
534
Asosiy qisim:
Gastrit – bu oshqozonning ichki yuzasining yallig‘lanishi. Oshqozon shilliq
qavatining shikastlanishi oshqozon kislotasi oshqozon devoriga zarar etkazishi va yallig‘lanishni
keltirib chiqarishi mumkin. Surunkali gastrit uzoq vaqt davom etadigan holatni, o‘tkir gastrit esa
to‘satdan yallig‘lanish holatini bildiradi.
Gastritning eng keng tarqalgan sababi Helicobacter pylori deb ataladigan bakteriyalar keltirib
chiqaradigan infeksiyalardir. Gastritning boshqa sabablari:
Chekish
Haddan tashqari spirtli ichimliklarni iste‘mol qilish
Ukol bo‘lmagan yallig‘lanishga qarshi dorilar sifatida tanilgan aspirin va ibuprofen kabi dori-
darmonlarni uzoq muddatli qo‘llash
Jismoniy stress: jiddiy kasallik, og‘ir operatsiyalar, jiddiy jarohatlar va kuyishlar
Ruhiy stress
Turli bakteriyalar, viruslar yoki zamburug‘lar bilan infeksiyalar
Oziq-ovqat allergiyalari
Radiatsiya terapiyasi
Keksa yosh
Ovqatdan zaharlanish
Immunitet tizimi o‘z tanasi hujayralariga hujum qiladi: Bu holda kasallik autoimmun yoki A
tipidagi gastrit deb ataladi
Gastritning belgilari odamlarda farq qilishi mumkin, ammo ular odatda quyidagicha sanab
o‘tilishi mumkin:
Oshqozon og‘rig‘i va noqulaylik
Jigʻildon qaynashi
Ko‘ngil aynishi va qayt qilish
Ishtahaning yo‘qolishi
Zaiflik va charchoq
Kekirik
Kamroq hollarda, axlatda qon paydo bo‘lishi mumkin.
Gastritni davolash asosiy sabablarga qarab farq qilishi mumkin. Ammo, umuman olganda, bu
tavsiyalar gastrit uchun yaxshi bo‘lishi mumkin:
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
535
Muvozanatli ovqatlanish: Oshqozonni bezovta qiladigan yog‗li, achchiq va kislotali ovqatlardan
saqlaning. Yangi sabzavotlar, mevalar, to‘liq donalar va kam yog‘li oqsillarni o‘z ichiga olgan
parhez gastritni davolashga yordam beradi.
Dori vositalari: Antatsid preparatlari va shifokor tomonidan tavsiya etilgan kislota sekretsiyasini
nazorat qiluvchi preparatlardan foydalanish mumkin. Biroq, ushbu dori-darmonlarni uzoq
muddatli qo‘llash haqida shifokor bilan maslahatlashing kerak.
Stressdan qochish: Stress gastrit belgilarini yomonlashtirishi mumkin. Tasalli beruvchi faoliyat,
meditatsiya va yoga kabi usullar orqali stressdan qochishga harakat qilish muhimdir.
Tamaki va spirtli ichimliklarni cheklash: Tamaki va spirtli ichimliklar oshqozonga zarar
etkazishi mumkin, shuning uchun ulardan qochish yoki cheklash kerak.
Probiyotiklar: Ichak sog‘lig‘ini qo‘llab-quvvatlaydigan probiyotiklarni o‘z ichiga olgan ovqatlar
gastritni davolashda yordam beradi. Yogurt va probiyotik qo‘shimchalar ushbu toifaga kiritilishi
mumkin.
Gastrit – bu turmush tarzini o‘zgartirish va tegishli davolanish bilan boshqarilishi mumkin
bo‘lgan holat. Ammo, agar alomatlar davom etsa yoki og‘ir bo‘lsa, sog‘liqni saqlash
mutaxassisiga murojaat qilish muhimdir. Har bir insonning holati har xil bo‘lganligi sababli,
shaxsiylashtirilgan davolash rejasini yaratish eng samarali usul bo‘ladi.
Gastrit – jarohat qavati yallig'lanishi bilan kechadigan kasallik bo'lib, u ko'pincha yoki o'tkir
shaklda namoyon bo'ladi. O'tkir gastrit qisqa muddatda rivojlanib, kuchli og'riq va noqulaylik
paydo bo'ladi, ishlab chiqarish gastrit esa ishlab chiqariladi asta-sekin rivojlanadi va ishlab
chiqarish qavati tuzilishida jiddiy o'zgarishlarga olib keladi. Gastritning asosiy sabablari noto'g'ri
ovqatlanish, oziqlantirish iste'moli, stress, Helicobacter pylori bakteriyasi bilan infektsiyalanish,
ayrim kasalliklar, nosteroid yallig'lanishga qarshi himoyani uzoq muddat qilish va boshqa zarar
mavjud. Ushbu tibbiy yordamga, balki umumiy sog'liq holatiga ham yordam ta'sir ko'rsatmoqda.
Gastrit orasida ko'pincha epigastral sohada og'riq, ko'ngil aynishi, qusish, ishtahaning yo'qolishi,
qorin dam bo'lishi, nordon yoki achchiq ta'mli qaytish qilish, jig'ildon qaynashi mumkin.
Ba'zanda bemorlar og'irlik hissi, charchoq, umumiy holsizlik ham bo'lishi mumkin. Gastritning
og'ir kiyimlari yaralari, qo'n ketish, qavat eroziyalari, hatto saratoniga olib kelishi mumkin. Shu
kasallikni erta bosqichda aniqlab, davolash juda muhim.
Ovqat hazm qilish muammolari esa faqat gastrit bilan cheklanmaydi. Dispepsiya tez debgan
umumiy holat-ichak tizimida gaz yig'ilishi, qorin dam bo'lishi, meteorizm, qorin og'rig'i,
shishish, tez-ich ketish yoki ich qotishi kabi belgilar bilan tavsif. Bunday muammolar noto'g'ri
ovqatlanish tartibi, yengilmas oziq-ovqatlar, stress, gigiyena qoidalariga rioya qilmas, ayrim dori
vositalarining yon ta'siri hosil qiladi. hazm qilish muammolari jismoniy balki ovqat noqulaylik
tug'diradi, insonning kasallik holatiga ham ta'sir qiladi.
Gastrit va ovqat qilish tizimi kasalliklarini davolash uchun hazm qilish bemorning shikoyatlarini
tinglaydi, anamnez yig'adi, laborator va instrumental kasalliklar, anamnez yig'adi, biopsiya,
ultratovush diagnostikasi, Helicobacter pylori ga test kabinalaridan tozalash. Tashxis aniq
qo'yilgandan song bemorga individual davolash rejasi. Gastritni davolashda bakterial sabablar
aniqlansa, antibiotiklar kursi buyuriladi. Shu bilan birga, oziq-ovqat shirasining pasaytiruvchi
kislotaliligini pasaytiruvchi kislotalar, himoyani himoyalovchi dorilar, fermentlar tavsiyalar.
davolash jarayonida bemor parhezga qat'iy rioya qilishi, achchiq, qovurilgan, yog'li taomlardan
voz kechishi, javobgarlik va tamakidan tiyilishi shart.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
536
Parhezning o'rni alohida ta'kidlanadi. Oshqozon ovqatni oziq-ovqat mahsulotlari, oziq-ovqat
mahsulotlari, oziq-ovqat mahsulotlari, oziq-ovqat mahsulotlari, oziq-ovqat mahsulotlari, oziq-
ovqat mahsulotlari Kichik porsiyalarda, tez-tez ovqatlanish, issiq emas, taomlar iste'mol qilish
muhim.
Ovqat hazm qilish muammolarini bartaraf etishda ham to'g'ri ovqatlanish, yetarlicha ichish,
jismoniy faollik, stressni nazorat qilish, oziq-ovqat hazm qilish muammolarini bartaraf etish,
katta yuk ega. Agar hazm muammolari dori yoki boshqa boshqarish bilan bog'liq bo'lsa, uni yo
sababni aniqlab, uni yo'qotish kerak bo'ladi.
Profilaktika oziq-ovqat mahsulotlaridan sog'lom turmush tarzini olib borish, zararli
mahsulotlardan voz kechish, sifatli va sog'lom ovqatlanish, tibbiy ko'rinishdagi tavsiyalar.
Gastritga omillar va ovqat hazm qilish vositalaridan aziyat chekadigan kasallik tavsiyalariga,
qat'iy amal qilish kerak aks holda kasallik shaklga otib hayotni sifatli pasaytirishadi.
Shuni ham unutki, xalq tabobati usullari bilan rivojlanishdan oldin mutaxassis bilan maslahat
zarur, chunki ba'zi noto'g'ri vaziyatni yaxshilash mumkin. Masalan, nazoratda qo'ng'iroq qilish,
og'ir eroziya yoki yara bo'lsa, faqat moddiy resurslardan foydalanish.
O'rta va yoshi katta odamlar, bolalarda ham gasrit va ovqat hazm qilish muammolari uchrashi
mumkin, shuning uchun uni faqatgina kattalarga xos deb hisoblamas kerak. bolalarda me'daga
zarar yetkazuvchi, gazli ichimlik, tez shiringan taomlar, noto'g'ri ovqatlanish odatlari mahsulotni
ishlab chiqarish mumkin. Shu sababli, yoshligidan sog'lom ovqatlanish va ovqatlanish
madaniyatini muhim ahamiyat kasb etadi.
Oshqozonga taʼsir qiladigan dori vositalari (aspirin va boshqa NYQPlar), zararli ichimliklar
(alkogol, meʼyoridan ortiq gazli ichimliklar ichish) hazmi qiyin boʻladigan yeguliklar (yogʻli,
tuzlangan, marinadlangan, dudlangan) taʼsiri natijasida rivojlanishi mumkin. Bundan tashqari
oʻtkir gastrit toksikoinfeksiyalar fonida (salmonellyoz), buyrak va jigar yetishmovchiligi bilan
kasallangan bemorlarda ham rivojlanishi kuzatilgan.
Oshqozon shilliq qavatining shikastlanishining klinik koʻrinishi va tabiatiga qarab, oʻtkir
gastritning: kataral, fibrinoz, nekrotik va flegmonoz koʻrinishlari farqlanadi.
Kataral gastrit (lotincha: gastritis catarrhalis, sin. oddiy gastrit, banal gastrit) koʻpincha oziq-
ovqat zaharlanishi va notoʻgʻri ovqatlanish natijasida paydo boʻladi. Leykotsitlarning oshqozon
shilliq qavatiga infiltratsiyasi, oshqozon shilliq qavatining yalligʻlanishi, giperemiyasi va
epiteliyadagi degenerativ oʻzgarishlar bilan kzuatiladi.
Fibrinozli gastrit (lotincha: gastritis fibrinosa, sin. difterit gastrit) kislotalar bilan zaharlanishda
sublimatsiya yoki ogʻir yuqumli kasalliklar tufayli paydo boʻladi. Oʻtkir fibrinozli gastrit
oshqozon shilliq qavatining difteritik yalligʻlanishi bilan namoyon boʻladi.
Nekrozli gastrit (lotincha: gastritis corrosiva, sin. korroziv gastrit, toksik-kimyoviy gastrit)
konsentrlangan kislotalar yoki ishqorlar, ogʻir metallarning tuzlari oshqozonga kirishi tufayli
yuzaga keladi. Korroziv gastrit oshqozon toʻqimalarida nekrotik oʻzgarishlar bilan tavsiflanadi.
Flegmonoz gastritning sabablari (lotincha: gastritis phlegmonosa) — oshqozon yarasi yoki
oshqozon saratonidan keyingi shikastlanish oqibatida vujudga keladi. Kasallik oshqozon
devorlarining yiringli atrofiyasi bilan kuzatiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 16, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
537
Umuman olganda, gastrit va ovqat hazm qilish tizimi muammolari har bir insonda uchrashi
mumkin bo'lgan sirasiga kiradi. Ularga beparvo qarash mumkin emas, chunki arxivi og'ir bo'lishi
mumkin. Ko'rsatmasiga asosan, sog'lom turmush tarzini shifokor olib borish va parhezga amal
qilish orqali uni yangilash mumkin.
Xulosa:
Gastrit va ovqat qilish muammolari bugungi kunda juda keng tarqalgan bo'lib, ular
inson sog'lig'iga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Buni erta' chorasi, o'z vaqtida to davolash,
profilaktik chora-tadbirlarga qat'iy amal qilish inson umumiy hayot sifatini davolash. Har bir
inson o'z mahsulotga mas'uliyat bilan yondashib, noto'g'ri ovqatlanish va zararli odatlardan voz
kechishi kerak. Ko'rinishga amal qilib, parhezga rioya qilish va muntazam nazoratdan o'tish
orqali gastrit va ovqat qilish tizimi bilan bog'liq muammolarni hazm qilish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Abdullayev A. ―Gastroenterologiya asoslari‖, Toshkent, 2021 y.
2.
Sodiqov B., Mamatqulov I. ―Oshqozon-ichak kasalliklari‖, Toshkent, 2020.
3.
Jahon Sog‗liqni saqlash tashkiloti. "Helicobacter pylori va oshqozon kasalliklari" - JSST
ko'rsatmalari, 2023 yil.
4.
Mayo klinikasi. "Gastrit: alomatlar va sabablar" - www.mayoclinic.org
5.
Qandli diabet va ovqat hazm qilish va buyrak kasalliklari milliy instituti (NIDDK).
"Oshqozon kasalliklari statistikasi", 2023 yil.
