JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xudaykulov Djalol Djafarovich
Osiyo Xalqaro Universiteti Pedagogika fakulteti 1-bosqich magistranti
AKMEOLOGIK YONDASHUVNING BOSHLANG'ICH SINF O’QITUVCHILARINING
FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA UNING O'RNI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada Akmeologik yondashuvni boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari
faoliyatiga tatbiq etish, o‘qituvchilarni rivojlantirish va ularning pedagogik faoliyatini sifatli
qilishda muhim rol o‘ynashi ijodiy qobiliyatning boshlang‘ich ta’limda rivojlanishi o‘quv
mashg‘ulotlarining rangba-rang tashkil qilinishi va u orqali o‘quvchilarning turli bilim va
ko‘nikmalarni egallab olishlari muhim ahamiyat kasb etishi tahlil qilingan.
Kalitso’zlar:
boshlang‘ich ta'lim, integratsiya, fanlararo yondoshuv, ijodiy qobiliyat,
akmeologiya, pedagogika, shaxsiy rivojlanish, ijodiy fikrlash, shaxsiy fazilat, ta'lim tizimi,
qo‘llab-quvvatlash, ta'lim samaradorligi.
O‘zbekistonda ta’lim sifatini oshirish masalasi XXI-asrga kelib o’z dolzarbligi bilan alohida
mazmun kasb etmoqda, shu nuqtai-nazardan ham o‘qituvchilarni professional rivojlantirish,
malaka oshirish va yangi pedagogik metodlarni tatbiq etish bu jarayonda muhim o‘rin tutadi.
Akmeologik yondashuv ta’lim tizimidagi bu o‘zgarishlarni qo‘llab-quvvatlash bilan bir qatorda,
o‘qituvchilarni eng yuqori natijalarga erishishga imkonini
beradi. Boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilari ta’lim tizimining muhim bo‘g‘inlaridan biri ekanligi bilan ajralib turadi.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining pedagogik faoliyatining samaradorligi, o‘quvchilarning
bilim olish darajasi va shaxsiy rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilarining malakasini oshirish va professional o‘sishini ta'minlash muhim ahamiyat kasb
etadi. Akmeologik yondashuv o‘qituvchilarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishini tizimli ravishda
qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.
Bugungi kunda ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlar va texnologiyalarni qo‘llash zarurati
ortib bormoqda. Akmeologik yondashuv orqali o‘qituvchilarni zamonaviy pedagogik metodlar
va texnikalarga o‘rgatish, ularni yangi pedagogik yondashuvlarga tayyorlash masalasi dolzarb
hisoblanadi. Bu, o‘z navbatida, ta’lim jarayonini samarali va sifatli qilishga muhim rol o’ynaydi.
Boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilarni shaxs sifatida shakllantiribgina qolmay, o’quvchilarning
ta’lim olishdagi muvaffaqiyati ko‘p jihatdan o‘qituvchilarning kasbiy mahoratiga bog‘liq.
Akmeologik yondashuv yordamida o‘qituvchilar o‘z faoliyatini mukammallashtirib,
o‘quvchilarga samarali ta’lim berish imkonini yaratadi, bu esa o’z navbatida o‘quvchilarning
ijtimoiy, intellektual va shaxsiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Zamonaviy pedagogik fanlar o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashish, yangi bilimlarni va
texnologiyalarni o‘zlashtirishni talab qiladi. Akmeologik yondashuv, o‘qituvchilarga o‘z
faoliyatini doimiy ravishda yangilab, o‘zlashtirishga yordam beradi. Bu, o‘z navbatida, ta’lim
tizimining zamon bilan hamohang rivojlanishiga yordam berishi muhim nuqta hisoblanib
muammoning dolzarbligini belgilab beradi.
Akmeologik yondashuvni boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga tatbiq etish metodlari bo‘yicha bir
qancha psixоlоg hamda pеdagоglar (L.I. Miroshnikova “shaxsiy rivojlanishning akmeologik
yondashuvlari” haqida olib borgan, G.P. Ponomarenko akmeologik yondashuvni professional
o‘sish va kasbiy faoliyatni samarali bajarish uchun zarur bo‘lgan shaxsiy fazilatlarni
rivojlantirishda qo‘llagan, T.V. Shmeleva akmeologik yondashuvni o‘quvchilarning shaxsiy va
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
kasbiy rivojlanishida qo‘llashni ilmiy asoslagan,V.A. Petrov akmeologiyaning o‘quvchilarni
rivojlantirishda va pedagogik amaliyotda qo‘llashda ilmiy tadqiqotlar olib borgan, V.V. Davydov
“shaxsning shakllanishi va rivojlanishidagi akmeologik yondashuv” mavzusidagi ishlari bilan
mashhur, Venger, M. M. Verbitskiy, A. A. Shadrikov, S. I. Goykhman, N. S,Filippovalar
tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotlar insonning maksimal rivojlanishiga erishish, uning
professional va shaxsiy rivojlanishini o‘rganish bilan shug‘ullanadigan fan sifatida, pedagogika
va psixologiyaning integratsiyasi doirasida o‘rganilmoqda.
Akmeologiyaning pedagogika fanidagi o‘rni
Akmeologiya pedagogika fanida muhim o‘rin tutadi, chunki u o‘qituvchilar va o‘quvchilarning
professional va shaxsiy muvaffaqiyatlarini yuksaltirishga yordam beradi. Pedagogik
akmeologiya o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishini va pedagogik faoliyatdagi yuqori natijalarga
erishishni ta’minlashga qaratilgan.
Pedagogika va akmeologiya o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik:
Pedagogik rivojlanish
: Akmeologiya, pedagoglarning kasbiy mahoratini oshirish, pedagogik
malakalarini rivojlantirish va o‘qituvchilarni o‘z ishlarida yuqori natijalarga erishishga undaydi.
Akmeologik yondashuv pedagogning rivojlanishini tashkillashtirishda asosiy o‘rin tutadi.
O‘qituvchining shaxsiy va professional rivojlanishi
: Akmeologiya o‘qituvchilarning shaxsiy
fazilatlari va pedagogik metodlarni mukammallashtirishda yordam beradi. O‘qituvchining
pedagogik faoliyatidagi muvaffaqiyatlar akmeologik yondashuv orqali o‘rganiladi va qo‘llaniladi.
Ta’lim jarayonining samaradorligini oshirish
: Akmeologiya o‘qituvchilar va talabalar
o‘rtasidagi aloqalarni va o‘qitish jarayonining samaradorligini oshirishda yordam beradi.
O‘qituvchining yuqori darajadagi professionalligi nafaqat uning shaxsiy rivojlanishi, balki
o‘quvchilarning muvaffaqiyatli ta’lim olishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Akmeologiyaning pedagogik faoliyatda qo‘llanilishi:
O‘qituvchilarni malaka oshirish
: Akmeologiya yordamida o‘qituvchilarning pedagogik
mahoratini oshirish, ularning eng yuqori natijalarga erishishini ta’minlash mumkin.
Pedagogik monitoring va baholash
: Akmeologik yondashuv yordamida o‘qituvchilarning
kasbiy faoliyatini baholash va ularning o‘quvchilar bilan ishlashdagi muvaffaqiyatini o‘lchash
imkoniyati mavjud.
Ta’limda sifatni oshirish
: Akmeologiya ta’lim tizimining sifatini oshirishga xizmat qiladi,
chunki bu yondashuv o‘qituvchilarning individual muvaffaqiyatlarini tahlil qilish va ular uchun
eng yaxshi ishlash sharoitlarini yaratishga yo‘naltirilgan.
Akmeologik yondashuvni boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatiga tatbiq etish,
o‘qituvchilarni rivojlantirish va ularning pedagogik faoliyatini sifatli qilishda muhim rol
o‘ynaydi. Bu yondashuv orqali o‘qituvchilar o‘z mahoratlarini oshirib, o‘quvchilarga samarali
ta’lim berishda yuqori natijalarga erishishlari mumkin. Akmeologik metodlar va tamoyillar
pedagogik faoliyatning rivojlanishiga xizmat qiladi va o‘qituvchilarning shaxsiy o‘sishini
ta'minlaydi.
Akmeologik yondashuvni boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari faoliyatiga tatbiq etish, o‘qituvchilarni
rivojlantirish va ularning pedagogik faoliyatini sifatli qilishda muhim rol o‘ynaydi. Bu
yondashuv orqali o‘qituvchilar o‘z mahoratlarini oshirib, o‘quvchilarga samarali ta’lim berishda
yuqori natijalarga erishishlari mumkin. Akmeologik metodlar va tamoyillar pedagogik
faoliyatning rivojlanishiga xizmat qiladi va o‘qituvchilarning shaxsiy o‘sishini ta'minlaydi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonuni. 23 sentyabr, 2020- yil.
2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son Farmoni
O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi.
3.2022-2026-yillarda Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida. O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining 28.01.2022 yildagi PF-60-son farmoni va unga 1-ilova -//Elektron
manba. O‘zbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy ma’lumotlar bazasi:
https://lex.uz/uz/docs/-5841063
4.Hoshimov K., NishonovaS. Pedagogika tarixi.–T.: Oʻzbekiston Milliy kutubxonasi
nashriyoti, 2005.
5. Hoshimov K., NishonovaS.,Imomova M., Xasanov R. Pedagogika tarixi.–T.: Oʻqituvchi,
1996.
6.Yo’ldoshev J.G.,Xasanov S.Avestoda ahloqiy-ta’limiy qarashlar. T.: Oʻqituvchi, 1992.
7.Niyozov Gʻ., Axmedova M. Pedagogika tarixidan seminar mashgʻ ulotlari. – T.: NOSHIR,
2011.
8.Hoshimov K., Safo Ochil. O‘zbek pedagogikasi antologiyasi.–T.: O‘qituvchi, 2010.
9. Dolimov U. Milliy uyg‘onish pedagogikasi. –T.:NOSHIR, 2012.
10. Xodjayev B. X. Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti.-T.: «Sano-standart»
nashriyoti, 2017.
