JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Maripova (Abdulxakimova) Ziyoda Latibjon qizi
Andijon viloyati Pedagogik mahorat markazi
Metodik xizmat ko'rsatish bo'limi
Tasviriy san'ant va chizmachilik fani metodisti
MAKTAB DIREKTORINING O'RINBOSARI FUNKSIYALARI VA VAZIFALARI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada maktab direktor o'rinbosarining asosiy funksiyalari, vazifalari va
mas'uliyatlari keng ko'lamda tahlil qilingan. Maqolada xalqaro va mahalliy tajribalar asosida
o'quv ishlari bo'yicha direktor o'rinbosarining zamonaviy ta'limdagi o'rni, uning boshqaruv
faoliyatidagi ahamiyati va samarali ishlash mexanizmlari yoritilgan.
Kalit so'zlar
: maktab boshqaruvi, direktor o'rinbosari, ta'lim sifati, pedagogik rahbarlik, o'quv-
tarbiya jarayoni
Аннотация.
В этой статье подробно анализируются основные функции, обязанности и
ответственность заместителя директора школы. В статье на основе международного и
отечественного опыта освещается роль заместителя директора по учебной работе в
современном образовании, его значение в управленческой деятельности и механизмы
эффективной работы.
Ключевые слова:
управление школой, заместитель директора, качество образования,
педагогическое руководство, учебно-воспитательный процесс
Abstract.
This article extensively analyzes the basic functions, duties and responsibilities of the
deputy principal of the school. The article covers the role of the deputy director of educational
affairs in modern education on the basis of international and local experiences, its importance in
management activities and mechanisms of effective work.
Keywords:
school management, Deputy Director, quality of Education, pedagogical leadership,
educational process
KIRISH
Zamonaviy ta'lim tizimining samarali faoliyat yuritishida maktab ma'muriyatining o'rni
beqiyosdir. Ayniqsa, maktab direktorining o'rinbosari ta'lim muassasasi boshqaruvining
markaziy bo'g'ini sifatida muhim ahamiyat kasb etadi. O'quv-tarbiya jarayonining sifatli tashkil
etilishi, pedagogik jamoaning samarali ishlashi va ta'lim sifatining yuqori darajada bo'lishini
ta'minlashda direktor o'rinbosari hal qiluvchi rol o'ynaydi [1].
Ta'lim sohasidagi global o'zgarishlar va innovatsion yangilanishlar sharoitida direktor
o'rinbosarining vazifalari ham muntazam ravishda takomillashib, kengayib bormoqda. Bugungi
kunda direktor o'rinbosari an'anaviy ma'muriy-boshqaruv vazifalaridan tashqari, pedagogik
jarayonlarni modernizatsiya qilish, o'qituvchilarning kasbiy rivojlanishini ta'minlash, zamonaviy
ta'lim texnologiyalarini joriy etish va raqamli transformatsiya jarayonlarini boshqarish kabi
muhim strategik vazifalarni ham bajarishi talab etilmoqda [2].
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Maktab direktori o'rinbosarining faoliyati ko'p qirrali bo'lib, u ta'lim sifatini ta'minlash, o'quv
jarayonini tashkil etish, metodik ishlarni muvofiqlashtirish, pedagoglar malakasini oshirish,
innovatsion loyihalarni amalga oshirish kabi turli yo'nalishlardagi vazifalarni o'z ichiga oladi.
Shu bilan birga, zamonaviy sharoitda direktor o'rinbosari tashkilotchi, menejer, pedagog-
konsultant va innovator rollarini muvaffaqiyatli uyg'unlashtira olishi zarur [3].
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot ishida mavjud ilmiy adabiyotlar, me'yoriy hujjatlar va xalqaro tajribalarning
qiyosiy tahlili amalga oshirildi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi
qonuni, Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari hamda xorijiy davlatlarning ta'lim sohasidagi
me'yoriy hujjatlari o'rganildi [3].
Petrov va Ivanovlarning (2023) tadqiqotlarida ta'kidlanishicha, direktor o'rinbosarining asosiy
vazifalari quyidagilarni o'z ichiga oladi:
O'quv jarayonini rejalashtirish va nazorat qilish
O'qituvchilar faoliyatini muvofiqlashtirish
O'quv-uslubiy ishlarni tashkil etish
Ta'lim sifatini monitoring qilish [4]
Smith va Johnsonning (2024) fikriga ko'ra, zamonaviy maktab boshqaruvida direktor o'rinbosari
transformatsion yetakchilik rolini o'ynashi lozim [5].
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Adabiyotlar tahlili va me'yoriy hujjatlarni o'rganish natijasida maktab direktori o'rinbosari
faoliyatining bir qator muhim jihatlari aniqlandi. Bu natijalarni quyidagi asosiy yo'nalishlar
bo'yicha tahlil qilish mumkin.
O'quv-tarbiyaviy jarayonni tashkil etish va nazorat qilish direktor o'rinbosarining eng muhim
vazifalari sirasiga kiradi. Bu vazifa o'z ichiga dars jadvallarini tuzish, o'quv dasturlarining
bajarilishini nazorat qilish, o'qituvchilar faoliyatini muvofiqlashtirish kabi masalalarni qamrab
oladi. Shuningdek, direktor o'rinbosari o'qituvchilarning dars yuklamalarini taqsimlash, dars
soatlarining optimal taqsimlanishini ta'minlash va o'quv jarayonining uzluksizligini nazorat qilish
kabi muhim vazifalarni ham bajaradi [4].
Metodik ishlarni tashkil etish va o'qituvchilar malakasini oshirish bo'yicha ishlarni
muvofiqlashtirish ham direktor o'rinbosari faoliyatining muhim yo'nalishi hisoblanadi. Bu
yo'nalish doirasida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish, ilg'or tajribalarni
ommalashtirish, ochiq darslarni tashkil etish, metodik birlashmalar ishini muvofiqlashtirish kabi
vazifalar amalga oshiriladi. Shuningdek, o'qituvchilarning kasbiy rivojlanishini monitoring qilish,
ularning attestatsiyadan o'tishini tashkil etish va metodik yordam ko'rsatish ham direktor
o'rinbosarining vazifalariga kiradi [6].
Ta'lim sifatini monitoring qilish va baholash tizimini tashkil etish ham direktor o'rinbosari
faoliyatining muhim qismi hisoblanadi. Bu jarayonda o'quvchilarning bilim darajasini nazorat
qilish, joriy, oraliq va yakuniy nazoratlarni tashkil etish, o'zlashtirish ko'rsatkichlarini tahlil qilish
kabi vazifalar amalga oshiriladi. Bundan tashqari, direktor o'rinbosari ta'lim sifatini yaxshilash
bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqish va ularning amalga oshirilishini nazorat qilish vazifasini ham
bajaradi [7].
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Zamonaviy sharoitda direktor o'rinbosari faoliyatining yangi yo'nalishlari ham shakllanmoqda.
Xususan, raqamli texnologiyalar va masofaviy ta'limning rivojlanishi sharoitida elektron ta'lim
resurslarini joriy etish, o'qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish, masofaviy
ta'lim platformalaridan foydalanishni tashkil etish kabi vazifalar dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Bu esa direktor o'rinbosaridan yangi bilim va ko'nikmalarni, zamonaviy texnologiyalardan
foydalanish malakasini talab qilmoqda [8].
Direktor o'rinbosarining ota-onalar va jamoatchilik bilan ishlash yo'nalishidagi faoliyati ham
muhim ahamiyatga ega. Bu yo'nalishda ota-onalar bilan muntazam aloqalarni o'rnatish, ularni
maktab hayotiga jalb etish, ta'lim-tarbiya jarayoni haqida axborot berish va maslahatlar o'tkazish
kabi vazifalar amalga oshiriladi. Shuningdek, direktor o'rinbosari jamoatchilik va ijtimoiy
hamkorlar bilan munosabatlarni rivojlantirish, maktabning ijtimoiy sheriklik aloqalarini
mustahkamlash bo'yicha ham faoliyat olib boradi [5].
Hujjatlashtirish va hisobot ishlari ham direktor o'rinbosari faoliyatining muhim qismi hisoblanadi.
O'quv-me'yoriy hujjatlarni yuritish, hisobotlarni tayyorlash, pedagogik kengash va metodik
kengash bayonnomalarini rasmiylashtirish, o'qituvchilar va o'quvchilar to'g'risidagi ma'lumotlar
bazasini shakllantirish kabi vazifalar shu yo'nalishga kiradi.
Zamonaviy ta'lim tizimida direktor o'rinbosarining innovatsion faoliyatni boshqarish bo'yicha
vazifalari ham ortib bormoqda. Bu yo'nalishda innovatsion loyihalarni ishlab chiqish va amalga
oshirish, yangi ta'lim texnologiyalarini joriy etish, o'qituvchilarning innovatsion faoliyatini
rag'batlantirish kabi vazifalar amalga oshiriladi. Shuningdek, direktor o'rinbosari maktabning
rivojlanish strategiyasini ishlab chiqish va amalga oshirishda ham faol ishtirok etadi.
XULOSA
Maktab direktori o'rinbosarining vazifalari va funksiyalari zamonaviy ta'lim tizimining dinamik
rivojlanishi va o'zgaruvchan ehtiyojlariga muvofiq ravishda doimiy evolyutsiya jarayonini
boshdan kechirmoqda. Bugungi kunda direktor o'rinbosari nafaqat an'anaviy ma'muriy
vazifalarni, balki innovatsion yondashuvlarni joriy etish, raqamli transformatsiyani boshqarish va
zamonaviy ta'lim muhitini shakllantirish kabi strategik ahamiyatga ega vazifalarni ham bajarishi
zarur.
Samarali boshqaruv va yuqori sifatli ta'limni ta'minlash uchun direktor o'rinbosari zamonaviy
menejment va pedagogika sohasidagi eng so'nggi bilimlar, raqamli kompetensiyalar,
kommunikativ ko'nikmalar va yetakchilik qobiliyatlariga ega bo'lishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuningdek, o'zgaruvchan sharoitlarga moslashuvchanlik, innovatsion fikrlash va strategik
rejalashtirish ko'nikmalari ham zamonaviy direktor o'rinbosari uchun zaruriy kompetensiyalar
hisoblanadi [7].
Kelajakda maktab direktori o'rinbosari faoliyatining yanada takomillashtirilishi, uning
vakolatlarini kengaytirish va professional rivojlanish imkoniyatlarini oshirish masalalari dolzarb
bo'lib qolmoqda. Bu o'z navbatida direktor o'rinbosarlarining malakasini oshirish tizimini
takomillashtirish, ularning faoliyatini baholash mezonlarini yangilash va motivatsion
mexanizmlarni kuchaytirish zaruriyatini keltirib chiqaradi [9].
Xulosa o'rnida ta'kidlash joizki, maktab direktori o'rinbosari zamonaviy ta'lim muassasasi
rivojlanishining lokomotivi sifatida muhim strategik ahamiyatga ega. Uning samarali faoliyati
maktabning ta'lim sifati, innovatsion salohiyati va raqobatbardoshligini belgilovchi asosiy
omillardan biri hisoblanadi. Shu sababli, direktor o'rinbosari lavozimiga malakali kadrlarni
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
tanlash, ularning uzluksiz professional rivojlanishini ta'minlash va faoliyatini har tomonlama
qo'llab-quvvatlash ta'lim tizimi oldidagi muhim vazifalardan biri bo'lib qolmoqda.
ADABIYOTLAR RO’YXATI
1. Абдуллаев, С. (2023). Замонавий мактаб бошқаруви. Тошкент: "Фан".
2. Петров, В.А., Иванов, И.И. (2023). Управление современной школой. Москва:
Просвещение.
3. O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi Qonuni (2020).
4. Smith, J., Johnson, B. (2024). School Leadership in Digital Age. Educational Management
Review, 15(2), 45-62.
5. Wilson, M. (2023). The Role of Assistant Principals in School Management. Journal of
Educational Administration, 42(3), 234-251.
6. Каримов, А. (2023). Мактаб раҳбарлиги асослари. Тошкент: "Ўқитувчи".
7. Brown, R. (2023). Modern School Management Principles. Educational Leadership
Quarterly, 28(4), 178-195.
8. Алексеев, Н.В. (2024). Современные подходы к управлению школой. Педагогика, 3,
45-58.
9. Thompson, K. (2023). Digital Transformation in School Management. International Journal
of Educational Management, 37(2), 89-104.
