JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Андижон машинасозлик институти
PhD доценти Хошимов Халимжон
Хамиджонович тақризи остида
Abduqahhorov Saydullo Akmaljon
o‘g‘li
Andijon mashnasozlik instituti
“Texnologik mashinalar va jixozlar”
yo’nalish
4 – kurs k-83-21 guruh talabasi
KRAN BALKALARINI PAYVANDLASH TEXNOLOGIYASI
Annotatsiya:
Ushbu maqola ko’prikli kranlarni payvandlsh usullari tayyorlash texnologiysi
to’g’risida xamda konustrukstiylar qanday materiallardan tashkil topgan to’g’risida ma’lumotlar
keltirilgan .
Kalit soʻzalar:
Kran, balka, qo‘shtavr, konstruksiya, poyas, stenka, payvand, chok, darzlar,
profil, element, uchma-uch, birikma.
Аннотация:
В данной статье рассматривается технология сварки мостовых кранов и
представлена информация о способах сварки этих конструкций из каких материалов.
Ключевые слов:
Кран, балка, двутавр, конструкция, пояс, стенка, сварка, шов, трещины,
профиль, элемент, стык, соединение.
Annotation:
This article is about the technology of welding bridge cranes and provides
information on the methods of welding these structures from what materials.
Key words:
Crane, beam, crossbeam, structure, belt, wall, welding, seam, cracks, profile,
element, joint, connection.
Hozirgi kunda respublikamizda mashinasozlik sanoati, xalq xoʻjaligi va shu kabi barcha ishlab
chiqarishni soxalarida payvandlashning zamonaviy texnika vositalari va agregatlardan keng
foydalanib kelinmoqda. Biz bilamizki hozirgi kunda sanoatni barcha soxalarini payvandlashsiz
tasavur qilib boʻlmaydi.
Kran balkalari tayorlashda, eritib payvandlashdan keng foydalanilmoqda.
Yirik sanoat majmualarida murakkab payvand konustruksiylarni tayorlashda juda koʻp hollarda
payvandlash ustularidan foydalanilmoqda. Ushbu payvandlash ustularidan katta hajmli
konustrukstiylarni payvandlashda (kran balkalari, ko’pirik balkalar yuk tashuvchu vagonlar
balkalai) foydalanish koʻplab qulayliklar yaratib beradi.
Kran balkalari ko’pincha qo’shtavrlardan yasaladi
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1-rasm.
Qo‘shtavr balka
Uzunligi 12 m va balandligi 1100-1600 mm, qattiqlik qovurg‘alari bo‘lgan qo‘shtavrli balka
namunaviy konstruksiyasi 1-rasmda tasvir langan.
2-rasm.
Qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish.
Balka va sterjenlarni tutashtirish Konstruksiyalarni o‘rnatishda, montaj qilishda ko‘p hollarda
ularni tutashtirishga to‘g‘ri keladi. 2-rasmda qo‘shtavrli balkalarni tutashtirish turlari ko‘rsatilgan.
Montaj ishlarini bajarishda asosan qo‘shma tutashtirish turidan foydalaniladi va uni dastaki yoyli
yoki himoya gaz muhitida yarimavtomat usulda payvandlanadi (2,a-rasm). Ikki tomonga surilgan
tutashtirish turi texnologik tutashtirishda foydalaniladi.
Poyas va stenka payvand choklarini bajarish ketma-ketligini tayin lashda quyidagilarni hisobga
olish kerak. Ikki balkani bir-biriga tutash tirishda birinchi navbatda poyaslarni uchma-uch
choklari bajarilsa, stenkalarni uchma-uch choklarini bajarish qattiq mahkamlanish sharoitida
amalga oshirishga to‘g‘ri keladi, bu esa payvand choklarda darzlar hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
Agar birinchi navbatda stenka choklari uchma-uch payvandlansa, keyin payvandlanadigan poyas
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
choklarida katta miqdorda cho‘zilgan qoldiq kuchlanishlar hosil bo‘ladi, bu esa bal ka egilishga
ishlaganda toliqish mustahkamligini pasaytiradi. Payvand lash sharoitlarini yaxshilash
maqsadida L uzunlikdagi poyasni stenka bilan choklari payvandlanmay qoldirilib, avval stenka
uchma-uch chok lari bajarilgandan so‘ng tugatib qo‘yiladi. Oxirgi navbatda pay vandlangan
chokni ko‘ndalang cho‘kishi L uzunlikdagi elementga ta’sir etib, qoldiq kuchlanishlar qiymati
qattiq mahkamlanishga qaraganda kam bo‘ladi. Ammo birinchi navbatda payvandlanadigan
elementlarda erkin L qismni paydo bo‘lishi bu elementlarda siqilish kuchlanishi ta’sirida
turg‘unlikni yo‘qolishiga olib keladi. Ko‘rsatib o‘tilganlarni hisobga olib har bir holatda
payvandlash texnologiyasi har xil bo‘lishi mumkin. 2,c-rasmda ko‘rsatilgan tutashtirish turi
texnologiya bo‘yicha dastaki payvandlash ko‘zda tutilmaganda qo‘llaniladi. Rasmda 1-6
raqamlar bilan choklarni bajarish tartibi ko‘rsatilgan.
Profil elementlarni to‘liq eritib uchma-uch birikma bilan yoyli pay vandlash payvandchidan
yuqori malaka va nazoratni talab etadi. Statik yuklanishda ishlaydigan konstruksiyalarni
tayyorlashda balkalarni tutashtirish uchun burchak choklar yordamida ustqo‘ymalardan foy
dalaniladi. Bunday birikmalar texnologik jihatdan oson bo‘lishi bilan birga, ortiqcha metall
sarfini keltirib chiqaradi. Vibrasion yuklanishlarda ishlaydigan konstruksiyalarda esa bunday
birikmalarni qo‘llash to‘g‘ri kelmaydi.
Bunday balkalarda poyas choklari bajarilgandan so‘ng, qattiqlik qo vurg‘alari o‘rnatilib
payvandlanadi. Ikki kran osti balkasi kolonna ta yanchlarida tutashtiriladi va ular boltlar
yordamida biriktiriladi (3-rasm).
3-rasm.
Kran osti balkasini kolonnaga o‘rnatish
Kolonnalar yaxlit va ferma konstruksiyasiga ega bo‘lishi mumkin. Sex kolonnalari kran osti
balkasi tayanchlari orqali ko‘prikli kran va tomdan yuklanishlarni qabul qiladi. Bu tayanchlarda
normal kuch va eguvchi momentni qiymati katta bo‘lganligi sababli kolonna kesimi
o‘zgaruvchan qilib tayyorlanadi. Kolonna pastki qismidagi tayanch pli tasi orqali yuklanishlarni
beton fundamentga uzatadi.
Xulosa;
Kran balkalarini ishlab chiqarish va payvandlash jarayonlarini to‘g‘ri loyihalash
mahsulot sifati, mustahkamligi va uzoq muddat xizmat qilishini ta’minlaydi. Innovatsion
texnologiyalarni qo‘llash esa ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
1.Abralov M.A., Abralov M.M. Payvand birikmalarning defektoskopiyasi. O’quv qullanma – T.:
Talqin, 2013 - 184b.
2.Абралов М.А, Дуняшин Н.С., Эрматов З.Д., Абралов М.М. Технология и оборудование
сварки плавлением. Дарслик– Т.: Komron press, 2014 – 460с.
3.Куркин С.А., Николаев Г.А. Сварные конструкции. Технология изготовления,
механизация, автоматизация и контроль качества в сварочном производстве: Учебник – М.:
Высш. шк., 2001 – 398с
4.Николаев Г.А., Винокуров С.А. Сварные конструкции. Расчет и проектирование:
Учебник – М.: Высш. шк., 2000 – 398с.
5. SH. ABDULLAYEV ОБЗОР ОЦИФРОВАННОГО ПРОИЗВОДСТВА СВАРНЫХ
СТАЛЬНЫХ КОНСТРУКЦИЙ. EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH
Innovative Academy Research Support Center 130-134 p Volume 4, Issue 11, November 2024.
6. SH.A.Abdullayev SIFATNI BAHOLASH VA JARAYONLARNI BOSHQARISH.
METALL KONSTRUKTSIYALARDA PAYVANDLANGAN BO'G'INLAR-UMUMIY
NUQTASI. EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH Innovative Academy
Research Support Center. 135-142 p Volume 4, Issue 11, November 2024.
7. Shavkatjon, А. А. (2023). Problem Areas in the Industrial Zones of the Republic of
Uzbekistan. Web of Synergy: International Interdisciplinary Research Journal, 2(2), 201-203
