JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Abdiyeva Zilola Hamdamovna
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA FAZOVIY TASAVVURLARNI SHAKLLANTIRISH
METODIKASI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazoviy tasavvurlarni
shakllantirish metodikasi yoritiladi. Fazoviy tafakkur bolaning matematik, muhandislik va texnik
fanlarni o‘zlashtirishida muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda turli metodlar, didaktik o‘yinlar
va innovatsion texnologiyalarning o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, fazoviy tasavvurlarni
rivojlantirishda vizual materiallar, geometrik shakllar, chizmalar va interaktiv mashg‘ulotlardan
foydalanishning samaradorligi tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Fazoviy tafakkur, boshlang‘ich sinflar, metodika, fazoviy tasavvur, didaktik
o‘yinlar, vizual materiallar, interaktiv ta’lim.
Abstract:
This article discusses the methodology for developing spatial imagination in primary
school students. Spatial thinking plays an important role in a child's mastery of mathematical,
engineering and technical subjects. The study examines the role of various methods, didactic
games and innovative technologies. The effectiveness of using visual materials, geometric
shapes, drawings and interactive activities in developing spatial imagination is also analyzed.
Keywords:
Spatial thinking, primary school, methodology, spatial imagination, didactic games,
visual materials, interactive education.
Kirish
Bugungi kunda boshlang’ich ta’lim tizimidagi eng muhim vazifalaridan biri bu har bir bolaning
rivojlanishi, insonning aqliy, axloqiy va hissiy rivojlanishiga koʻmaklashish, uning ijodiy va
individual qobiliyatlarini ochib berishga harakat qilish har bir oʻqituvchining vazifasidir.
Rivojlanmaydigan qobiliyat-bu amalda odam foydalanishni toʻxtatadigan va vaqt oʻtishi bilan
yoʻqoladigan rivojlanish. Bu faqat texnik ijodkorlik, tasviriy san'at, matematika va boshqalar
kabi murakkab inson faoliyatini tizimli oʻrganish bilan bogʻliq doimiy mashqlar orqali amalga
oshiriladi. O’qituvchining vazifasi tegishli qobiliyatlarni saqlab qolish va yanada rivojlantirishdir.
Agar bolaning faoliyati ijodiy boʻlsa, u doimo uni oʻylashga majbur qiladi va uning sevimli
mashgʻulotiga aylanadi. Oʻqituvchi oʻquvchilarning qobiliyatlarini rivojlantirish uchun
zamonaviy innovasion texnologiyalar, gʻoyalar, oʻqitish shakllari va usullaridan keng
foydalanishi kerak. Geometrik tasavvurlarni shakllantirish aqliy qobilyatni rivojlantirishda
muhim o‘rin tutadi va insonning barcha bilim faoliyatida keng ahamiyatga ega. SHu nuqtai
nazardan kelib chiqib aytishimiz mumkinki, ushbu mavzu hozirgi kunda dolzarb ahamiyatga
egadir, chunki yosh oʻquvchining zamonaviy shaxsini rivojlantirishning asosiy omillaridan biri
bu bolaning kognitiv, ijodiy faoliyatidir.
Fazoviy tasavvur bolaning atrof-muhitni idrok etishi, geometriya, muhandislik va boshqa
fanlarni o‘zlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun fazoviy
tafakkurni shakllantirishning asosiy usullari qatoriga kuzatish, amaliy mashg‘ulotlar, didaktik
o‘yinlar va texnologik vositalardan foydalanish kiradi. Ushbu maqolada fazoviy tasavvurlarni
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
shakllantirish jarayonida qo‘llaniladigan eng samarali metodlar va ularning o‘quvchilarga ta’siri
haqida so‘z yuritiladi.
Geometrik tasvirlarni shakllantirish metodologiyasida "narsalar" dan shaklga (uning tasviriga),
shuningdek, aksincha – shakl tasviridan haqiqiy narsaga o'tish muhimdir. Bunga geometrik
tasvirlarni moddiylashtirish texnikasidan muntazam foydalanish orqali erishiladi.
Masalan, to'g'ri chiziq faqat o'lchagich yordamida chizilmaydi, uning asosi – chizg‘ichning cheti,
cho'zilgan ip, qog'oz varag'ining qatlama chiziqlari, ikkita tekislikning kesishish chizig'i
(masalan, devor tekisligi va shift tekisligi) va hokazo. Moddiy narsalarning o'ziga xos
xususiyatlaridan chalg‘itib, o‘quvchilar geometrik bilimlarni o‘zlashtiradilar. Shunday qilib,
masalan, ko'pburchakni segment bilan qismlarga bo'lish usulini o‘zgartirishingiz mumkin.
Dastlab, bu qog‘oz ko‘pburchakni egish orqali bo‘lishi mumkin.
O‘quvchilar birinchi sinfda asosan raqamlar va ularning nomlari bilan dastlabki tanishishni
yakunlaydilar. Bu atrofdagi narsalarni, tayyor modellarini va shakllarning rasmlarini ko'rib
chiqish asosida amalga oshiriladi. Bolalar asta-sekin raqamlarni o'rganish sxemasini, har bir
raqamning xususiyatlarini o'zlashtirishni osonlashtiradigan tahlil va sintez sxemasini ishlab
chiqadilar.
Metodologiyada geometrik shakllarni taqqoslash va qarama-qarshi qo‘yish texnikasidan
foydalanish muhim oʻrin tutadi. 1-sinfda bu koʻplab raqamlardan ko‘plab doiralarni, koʻplab
koʻpburchaklarni, koʻplab chiziqlarni va hokazolarni vizual tarzda aniqlash imkonini beradi. 2 va
3-sinflarda shakllarning xususiyatlarini aniqlab, ularni tasniflashlari mumkin. Yassi shakllarni
(aylana - koʻpburchak, doira – aylana va boshqalarni) solishtirish va taqqoslashga katta e'tibor
beriladi.), yassi va fazoviy shakllar (kvadrat – kub, aylana – shar va boshqalar.) qarama–qarshi
qo‘yish va solishtirishga katta e’tibor beriladi.
Xulosa
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida fazoviy tasavvurlarni shakllantirish nafaqat matematika va
geometriya fanlari uchun, balki umumiy tafakkur va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirish uchun ham muhimdir. O‘qituvchilar vizual vositalardan samarali foydalanishlari,
o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydigan interaktiv metodlarni qo‘llashlari zarur. Ilmiy
tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, fazoviy tasavvurni rivojlantirishga qaratilgan metodik
yondashuvlar ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi va o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash
qobiliyatini yaxshilaydi.
Adabiyotlar:
1. Abdiyeva, Z. H. (2025). BOSHLANG'ICH SINFLARDA TENGLAMALARNI
YECHISHGA O'RGATISHNING METODIK ASOSLARI. PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI, 2(2), 321-324.
2. Jo‘Rayeva, D. O. (2024). EDUCATIONAL VIEWS OF PEDAGOGUES TOWARDS THE
ENVIRONMENT.
Экономика и социум
, (4-1 (119)), 194-197.
3. Erkinovna, S. D. (2025). BUXORO ADABIY MUHITIDA MUSIQA ILMINING O
‘QITILISHI. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 2(2), 64-69.
4. Saidova, D. E. (2024, August). ACTIVITIES OF THE JADIDS IN THE FIELD OF
MUSICAL EDUCATION AND EDUCATION. In INTERDISCIPLINE INNOVATION AND
SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE (Vol. 2, No. 21, pp. 236-246).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
5. Erkinovna, S. D. (2025). BUXORO ADABIY MUHITIDA MUSIQAGA OID
QARASHLAR (XIX OXIRI XX ASR BOSHLARIDA). Introduction of new innovative
technologies in education of pedagogy and psychology, 2(2), 47-52.
6. Xaqqulova,
D.
(2024).
ABDURAHMON
GO
‘ZAL–
YASSAVIYSHUNOS.
PEDAGOG
,
7
(6), 8-15.
7. Xaqqulova, D. (2024). ADABIYOTSHUNOS OLIM ABDURAHMON GO
‘ZALNING TADQIQOTLARI XUSUSIDA.
PEDAGOG
,
7
(5), 548-555.
8. XAQQULOVA, D. (2023). BADIIYLIK MASALALARI TADQIQIDA OLIM
MAHORATI.
Наука и технология в современном мире
,
2
(5), 5-11.
9. Abduvasiyevna, X. D. (2024). SO ‘Z TUZILISHI VA SO ‘Z YASASH.
The latest
pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 261-266.
10. Abduvasiyevna, X. D. (2024). NUTQ MADANIYATI VA OG ‘ZAKI
MULOQOT.
The latest pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 255-
260.
11. Abduvasiyevna, X. D. (2024). MATN TAHLILI VA MAZMUNNI TUSHUNISH.
The
latest pedagogical and psychological innovations in education
,
1
(2), 279-284.
12. Akbarovna, I. S., & Lola, I. (2025). IJTIMOIY PEDAGOGIK FAOLIYATDA
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.
ZAMONAVIY TA’LIM
TIZIMINI RIVOJLANTIRISH VA UNGA QARATILGAN KREATIV G’OYALAR, TAKLIFLAR
VA YECHIMLAR
,
7
(75), 201-204.
13. Икромова, С. А., & Джумаева, Ф. Б. (2025). ОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ СТРУКТУРА В
УЗБЕКИСТАНЕ И ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАНАХ.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 256-262.
14. Ikromova, S. A. (2025). ART TERAPIYANING RUHIY KASALLIKLARNI
DAVOLASHDAGI O ‘RNI VA SAMARADORLIGI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 154-157.
15. Rustamjonovna, N. S. (2024). THE PROBLEM OF AGE AND GENDER
DIFFERENTIATION OF DEVIANT MORALITY.
THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC
RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY
,
2
(22), 222-224.
