INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
30
AHOLINI ISH BILAN TA’MINLASH MASALALARI
D.Jabborov
Jizzax politexnika instituti
Iqtisodiyot va menejment kafedrasi o‘qituvchisi
S.Baxtiyorova
Kibersport fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.16081583
Annotatsiya.
Ushbu maqolada aholini ish bilan ta’minlash sohasidagi
muammolar, ishsizlikning sabablari va shakllari, mehnat bozoridagi tarkibiy
nomutanosibliklar, mehnat migratsiyasi va rasmiy bandlik darajasi tahlil
qilinadi. Shuningdek, ish o‘rinlari yaratish bo‘yicha davlat siyosatining ustuvor
yo‘nalishlari, xususiy sektorning o‘rni, kasb-hunarga yo‘naltirish va raqamli
iqtisodiyot doirasidagi bandlik imkoniyatlari chuqur yoritiladi. O‘zbekiston
tajribasi xorijiy mamlakatlar bilan solishtirilib, bandlikni oshirish bo‘yicha taklif
va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
bandlik, ishsizlik, mehnat bozori, ish o‘rinlari, kasb-hunar,
mehnat migratsiyasi, raqamli iqtisodiyot, davlat siyosati, xususiy sektor, rasmiy
bandlik
Annotation.
This article explores key issues related to employment,
including the causes and types of unemployment, structural mismatches in the
labor market, labor migration, and the level of formal employment. The paper
highlights government policy priorities for job creation, the role of the private
sector, vocational guidance, and employment opportunities in the digital
economy. It also compares Uzbekistan's experience with international practices
and proposes recommendations for improving employment rates.
Key words:
employment, unemployment, labor market, job creation,
vocational education, labor migration, digital economy, government policy,
private sector, formal employment
Aholini ish bilan ta’minlash har qanday mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorligini belgilovchi eng muhim omillardan biridir. Ishsizlik darajasining
yuqoriligi ijtimoiy tengsizlik, kambag‘allik, jinoyatchilik kabi salbiy holatlarning
kuchayishiga olib keladi. Shu bois, ish o‘rinlarini yaratish va mehnat
resurslaridan samarali foydalanish davlat siyosatining doimiy e’tibor markazida
turadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan bandlikka oid qabul
qilingan konseptual qarorlar, “Yoshlar daftari”, “Ayollar daftari” kabi dasturlar
bu yo‘nalishdagi muhim tashabbuslar bo‘lib xizmat qilmoqda.
1. Mehnat bozorining zamonaviy holati va ishsizlik muammolari
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
31
1.1. Ishsizlikning asosiy shakllari:
Friksion ishsizlik
– ish izlash davrida yuzaga keladi;
Tarkibiy ishsizlik
– kasb va malakalar talabga mos kelmasligi natijasida;
Siklik ishsizlik
– iqtisodiy pasayishlar oqibatida yuzaga keladi;
Yoshlar ishsizligi
– ish tajribasi yo‘qligi sababli.
O‘zbekistonda yoshlar o‘rtasida ishsizlik darajasi nisbatan yuqori bo‘lib,
ularning kasb-hunar mosligi va bozor talabiga mos kelmasligi muammoni
kuchaytirmoqda.
2. Ish bilan ta’minlashda davlat siyosatining roli
Davlat bandlikni ta’minlashda quyidagi mexanizmlar orqali faoliyat olib
bormoqda:
Yillik bandlik dasturlari
– har yili minglab ish o‘rinlari yaratiladi;
“Har bir oila – tadbirkor” dasturi
– oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash;
“Yoshlar daftari” va “Ayollar daftari”
orqali maqsadli guruhlar
bandligini ta’minlash;
Hududiy bandlik markazlari
orqali ish izlovchilarga xizmat ko‘rsatish;
Ijtimoiy bandlik
loyihalari – ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarni ish
bilan ta’minlash.
3. Raqamli iqtisodiyot va yangi ish o‘rinlari imkoniyati
Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi yangi ish o‘rinlari yaratishda muhim
o‘rin tutadi:
Frilanserlik
, masofaviy ish usullari, IT xizmatlar;
Onlayn platformalar orqali xizmat ko‘rsatish
(masalan, dizayn, tarjima,
dasturlash);
Startap loyihalar va texnoparklar
bandlikning yangi shakllarini
shakllantirmoqda.
Bu esa ayniqsa yoshlar va ayollar uchun o‘zini-o‘zi band qilish imkonini
kengaytirmoqda.
4. Xorijiy tajriba: Germaniya, Yaponiya va Janubiy Koreya misolida
Germaniya:
Dual ta’lim tizimi orqali kasbga tayyorlash;
Ish beruvchilar bilan bandlik markazlari o‘rtasidagi uzviy aloqa;
Malakani doimiy yangilashga qaratilgan dasturlar.
Yaponiya:
Kompaniyalarning umrboqiy bandlik siyosati;
Ishchi kuchiga bo‘lgan talabni oldindan prognoz qilish tizimi.
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
32
Janubiy Koreya:
Raqamli iqtisodiyot orqali yoshlar bandligini ta’minlash;
Innovatsion sektorlar uchun mehnat yarmarkalari va grantlar.
Ushbu tajribalar O‘zbekiston uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib, kasbga
yo‘naltirish, malaka oshirish va xususiy sektorni qo‘llab-quvvatlash borasida
tatbiq etilishi mumkin.
5. O‘zbekiston uchun bandlikni rivojlantirish bo‘yicha takliflar
Kasb-hunar ta’limi tizimini mehnat bozori bilan uyg‘unlashtirish;
Hududlarda
xizmatlar
sektorini
rivojlantirish
orqali
bandlik
imkoniyatlarini kengaytirish;
Ayollar va yoshlar uchun masofaviy ish o‘rinlarini yaratish;
Yashirin bandlikni rasmiylashtirish orqali soliqqa tortiladigan ish
o‘rinlarini ko‘paytirish;
Mehnat migratsiyasini tartibga solish va qaytgan muhojirlarni qayta
kasblarga o‘qitish.
Aholini ish bilan ta’minlash – bu faqat iqtisodiy emas, balki ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlovchi eng muhim vositadir. O‘zbekiston sharoitida mehnat
bozorining o‘zgaruvchan talablariga mos tizim yaratish, raqamli iqtisodiyot
imkoniyatlarini ishga solish, kasbga yo‘naltirish va xususiy sektorni qo‘llab-
quvvatlash orqali bandlik darajasini sezilarli oshirish mumkin. Aholi bandligi
davlatning ijtimoiy siyosati samaradorligining real ko‘rsatkichi sifatida doimiy
e’tiborda bo‘lishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va mehnat munosabatlari vazirligi
rasmiy ma’lumotlari – www.mehnat.uz
2.
Jahon banki – Employment Policy and Labor Market Overview (2024)
3.
ILO – International Labour Organization Employment Reports
4.
Statistika agentligi ma’lumotlari – www.stat.uz
5.
Germaniya Mehnat Agentligi (Bundesagentur für Arbeit) tajribasi
6.
Raqamli iqtisodiyot bo‘yicha IT Park Uzbekistan tahlillari
