INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
9
ANTIBIOTIKLAR SAMARADORLIGI VA ANTIBIOTIK
REZISTENTLIGI MUAMMOSI – DUNYODA KENG TARQALGAN
MUAMMO VA FARMATSEVTIKA YECHIMLARI.
Doniyorova Zulayho
Alfraganus universitet Tibbiyot yoʻnalishi
Farmasevtika yoʻnalishi
2 - kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16791642
Annotatsiya:
Maqolada antibiotiklarning zamonaviy tibbiyotdagi o‘rni, antibiotik
rezistentligi sabablari va oqibatlari hamda farmatsevtika sohasidagi innovatsion
yechimlar yoritilgan. Antibiotiklardan oqilona foydalanishning ahamiyati ushbu
maqolada batafsil ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar:
antibiotiklar, rezistentlik, bakteriyalar, farmatsevtika, infeksiya, yangi dori
vositalari.
Antibiotiklar zamonaviy tibbiyotning eng muhim yutuqlaridan biri bo‘lib,
infeksion kasalliklar bilan kurashishda inqilob yuzaga keldi. Ammo so‘nggi
yillarda antibiotiklardan noto‘g‘ri va ortiqcha foydalanish oqibatida antibiotik
rezistentligi (AR) jiddiy global muammoga aylandi. Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, AR kelgusida millionlab inson hayotiga
xavf solishi va tibbiy amaliyotlarda samaradorlikni pasaytirishi mumkin. Ushbu
maqolada antibiotiklarning ahamiyati, rezistentlik sabablari va farmatsevtika
sohasidagi yechimlar yoritiladi.
Asosiy qism.
Antibiotiklar samaradorligi.
Antibiotiklar bakterial infeksiyalarni davolash va ularning asoratlarini
oldini olishda ishlatiladi. Ularning asosiy afzalliklari:
Bakteriyalarni yo‘q qilish yoki o‘sishini to‘xtatish;
Infeksiyaning boshqa organ va tizimlarga tarqalishining oldini olish;
Jarrohlik amaliyotlarida infeksion xavflarni kamaytirish;
Masalan, pnevmoniya, sepsis, meningit kabi og‘ir kasalliklarda antibiotiklar
bemor hayotini saqlab qolishda hal qiluvchi rol o‘ynayd
Antibiotik rezistentligi muammosi.
Antibiotik rezistentligi — bakteriyalarning antibiotik ta’siriga chidamlilik
hosil qilishi bo‘lib, davolash samaradorligini pasaytiradi.
Sabablari:
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
10
Noto‘g‘ri qo‘llash – virusli infeksiyalarda (gripp, shamollash) antibiotik
ishlatish.
Dozani to‘liq tugatmaslik – davolash kursi o‘rtasida to‘xtatish bakteriyalarni
qisman yo‘q qiladi va chidamli turlarni rivojlantiradi.
Veterinariya va qishloq xo‘jaligida keng qo‘llash – chorva mahsulotlari
orqali odam organizmiga ta’sir qiluvchi rezistent bakteriyalar tarqaladi.
JSST ma’lumotlariga ko‘ra, rezistent bakteriyalar tufayli kelajakda oddiy
jarrohlik amaliyotlari ham yuqori xavfli bo‘lishi mumkin.
Farmatsevtika sohasidagi yechimlar.
Rezistentlikka qarshi kurashish uchun farmatsevtika va sog‘liqni saqlash
tizimida quyidagi chora-tadbirlar qo‘llanmoqda:
Yangi antibiotiklar ishlab chiqish – keng spektrli, bakteriya tuzilishiga
moslab yaratilgan innovatsion preparatlar.
Kombinatsiyalangan terapiya – ikki yoki undan ortiq antibiotikni birgalikda
qo‘llash bakteriyalarda qarshilik rivojlanishini sekinlashtiradi.
Bakteriofag terapiyasi – bakteriyalarni faqat maqsadli yo‘q qiluvchi
viruslardan foydalanish.
Vaksinalar – ayrim bakterial infeksiyalarning oldini olish orqali antibiotik
ehtiyojini kamaytirish.
Antibiotiklarni oqilona qo‘llash dasturlari – shifokorlar va farmatsevtlar
tomonidan dozani va davolash muddatini qat’iy nazorat qilish.
Xulosa.
Antibiotiklar insoniyatning eng muhim tibbiy kashfiyotlaridan biri bo‘lib
qoladi. Ammo antibiotik rezistentligi global sog‘liq uchun jiddiy tahdid bo‘lib,
faqat oqilona foydalanish, yangi farmatsevtik yechimlar va xalqaro hamkorlik
orqali uning oldini olish mumkin. Kelajak avlodlar uchun antibiotiklar
samaradorligini saqlash bugungi kunning dolzarb vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2022). Antimikrob
vositalardan oqilona foydalanish bo‘yicha qo‘llanma. Toshkent.
2. WHO. (2023). Global Antimicrobial Resistance and Use Surveillance System
(GLASS) Report. World Health Organization.
3. Ventola, C. L. (2015). The antibiotic resistance crisis. P&T, 40(4), 277–283..
