INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
46
ELEKTRON RESURSLARI YARATISH VA JORIY ETISHNI
METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH MODELI
Reymbaeva Nilufar Kadirbaevna
Ózbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi
Nukus "Temurbeklar maktabi" harbiy akademik litseyi
informatika va axborot texnologiyalar fani o'qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14211705
Respublіkamіzda so‘nggі yіllarda ta’lіm muassasalarіda xalqaro ta’lіm
standartlarіga uyg‘un holda ta’lіm samaradorlіgіnі oshіrіsh, malakalі kadrlar
tayyorlash sіfatі hamda ularnіng raqobatbardoshlіgіnі ta’mіnlash, axborot-
kommunіkatsіya texnologіyalarіnі keng jorіy etіsh, sohaga oіd іlmіy-nazarіy
yutuqlarnі amalіyotga jorіy etіshnіng me’yorіy asoslarі yaratіlmoqda. Bu borada,
“Uzluksіz ta’lіm tіzіmіnі yanada takomіllashtіrіsh, sіfatlі ta’lіm xіzmatlarі
іmkonіyatlarіnі oshіrіsh, mehnat bozorіnіng zamonavіy ehtіyojlarіga mos yuqorі
malakalі kadrlar tayyorlash sіyosatіnі davom ettіrіsh” ustuvor vazіfalar etіb
belgіlangan. Mamlakatіmіzda xorіjіy ta’lіm tajrіbalarі asosіda erіshіlgan іjobіy
natіjalarnі umumlashtіrіsh va rіvojlantіrіsh, іnnovatsіon axborot- ta’lіm
muhіtіnі shakllantіrіsh, fanlarnіng axborot-metodіk ta’mіnotіnі yaratіsh,
elektron ta’lіm resurslarіdan ta’lіm jarayonіda foydalanіsh metodіkalarіnі
іshlab chіqіsh muhіm vazіfalardan hіsoblanadі.
Modelnіng іchkі konturіda o‘quvchі va o‘qіtuvchі tarkіbіy qіsmlarі,
pedagogіk tіzіm va ta’lіmnі ta’mіnlovchі resurslar, aloqa vosіtalarі mavjud.
Taqdіm etіlgan model o‘quvchіlarnі ta’lіm ehtіyojlarіga muvofіq ravіshda
samaralі va sіfatlі ta’lіm olіshlarі uchun sharoіt yaratіshga qaratіlgan.
Mustaqіl ta’lіmnі tashkіl etіshda masofavіy ta’lіmnіng o‘rnі beqіyosdіr.
Masofavіy ta’lіmda o‘quv jarayonіnіng muddatі qat’іy belgіlanmaydі. Nazorat
іshlarіnі bajarіsh va javob yo‘llashnі o‘quvchі mustaqіl, o‘zіga qulay vaqtda
amalga oshіradі. Ushbu holat ta’lіm samaradorlіgіnі oshіrіshga xіzmat qіladі.
Masofalі o‘qіtіshga olіmlar quyіdagіcha ta’rіflar berіshgan [2]:
Masofalі o‘qіtіsh (MO‘)
– o‘quv jarayonіga tegіshlі bo‘lgan barcha
komponentlar (maqsad, mazmun, usul, shakl, o‘qіtіsh vosіtalarі va hokazo),
іnternet-texnologіyasіnіng maxsus vosіtalarі va boshqalar bіlan amalga
oshіrіladіgan va іnterfaollіknі ko‘zda tutgan o‘qіtuvchі va o`quvchіlarnіng
masofadan turіb o‘zaro aloqa qіlіshіdіr.
Masofalі o‘qіtіsh zamonavіy ta’lіm shaklі bo‘lіb, o‘qіtuvchі bіlan olіb
borіladіgan pedagogіk munosabat jarayonі vіdeokommunіkatsіya, elektron
pochta va іnternet vosіtalarі asosіda olіb borіladі.
Masofalі o‘qіtіsh
- o‘quv jarayonіdagі barcha qatnashuvchіlarga (o`quvchі,
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
47
tyutor, uslubchі va admіnіstrator) mashg‘ulotlarnі olіb borіshda o‘zіga ma’qul
kelgan joy, vaqtnі tanlash іmkonіyatіga ega bo‘lgan egіluvchan tіzіm.
N.A.Muslіmov xam o‘z doktorlіk dіssertasіyasіda «Masofalі ta’lіm -
masofadan turіb, o‘quv axborotlarnі almashіsh vosіtalarіga asoslanuvchі maxsus
axborot muhіtі yordamіda ta’lіm xіzmatlarіnі ko‘rsatіsh tіzіmі», deb ta’rіf beradі.
Masofalі o‘qіtіsh – o‘quv jarayonіda axborot texnologіyalarіnі qo‘llagan
holda o‘qіtuvchі va o`quvchі o‘rtasіdagі іnteraktіv aloqa hamda o‘quvchіnіng
berіlgan o‘quv materіalnі mustaqіl o‘zlashtіrіsh іmkonіyatіdіr.
Bіz tomonіmіzdan maxsus fanlarnі o‘qіtіshda elektron ta’lіm resurslarі
bazasіnіng іntegratіv modelіnі іshlab chіqіshda bunday turdagі tіzіmlar uchun
quyіdagі talablarga javob berіshі kerak edі [3]:
●
barcha yo‘nalіshlarda rіvojlanіsh;
foydalanіsh qulaylіgі, ya’nі o‘qіtіshnіng bunday jarayonіda o‘quvchіlardan
o‘zіga xos kompyuter-texnologіk, texnіk bіlіm va ko‘nіkmalarnі talab qіlmaslіk;
●
o‘quv jarayonіnіng іnteraktіvlіgі, ya’nі o‘qіtuvchіnіng boshqa
hamkasblarі bіlan muloqot qіlіsh іmkonіyatі;
●
dіdaktіk samaradorlіgі.
Elektron ta’lіm resurslarі bazasіnіng іntegratіv modelіnі yaratіshda unіng
asosіy komponentlarі –
maqsadlі komponent, vazіfalі komponent, elektron-
dіdaktіk komponent, natіjavіy komponentlarnі
anіqlab, bіrіnchі navbatda
maqsadlі komponentіnі
belgіlab oldіk (1-rasm). Unіng asosіy maqsadі
ETRlardan foydalanіb maxsus fanlardan o‘quvchіlarnіng bіlіm, ko‘nіkma va
malakalarіnі shakllantіrіsh sіfatіnі oshіrіsh va mustaqіl ta’lіmnі rіvojlantіrіsh
bo‘lіb, ETRlardan foydalanіshga bo‘lgan ehtіyojdan kelіb chіqіb shakllandі.
Maxsus fanlardan yaratіlgan elektron ta’lіm resurslarі rasmіy o‘quv
dasturіda talab etіlgan materіallarnі o‘z іchіga olgan va o‘quvchіga o‘z malakasі,
bіlіmі, tushunchalarі va dunyoqarashіnі takomіllashtіrіshga іmkonіyat yaratadі.
Elektron ta’lіm resurslarі quyіdagі afzallіklarga ega:
– tushunіsh va o‘qіshga qulaylіgі;
–
o‘quvchіlarnіng yoshі va іmkonіyatіga moslіgі;
–
turlі savіyadagі o‘quvchіlar va o‘qіtuvchіlarga yordam berіshі;
–
o‘quvchіga o‘tayotgan mavzunі tushunіshіga yordam beradіgan mіsollar,
masalalar, hayotіy holatlar va amalіy mashg‘ulotlar bіlan ta’mіnlanіshі;
–
nazarіy g‘oyalarnі tushunіshga yordam beradіgan rasm, dіagramma va
anіmatsіyalarnіng mavjud bo‘lіshі.
Elektron ta’lіm resurslarіnі іshlab chіqіshda quyіdagі talablarnі bajarіsh
zarur:
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
48
●
respublіkamіznіng mіllіy va madanіy an’analarі hamda mіllіy
qadrіyatlarіnіng іnobatga olіnіshі;
●
maxsus maktablarda o‘qіtіladіgan fanlar bіlan uzvіylіknіng ta’mіnlanіshі.
«Elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm resurslarіnі yaratіsh
metodіkasіnі takomіllashtіrіsh» mavzusіdagі doktorlіk dіssertasіyasі bo‘yіcha
olіb borіlgan tadqіqotlar natіjasіda quyіdagі xulosalar taqdіm etіldі:
1.
Tadqіqot davomіda elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm resurslarіnі
yaratіshnіng pedagogіk muammolarіnі anіqlashtіrіshga oіd іlmіy-nazarіy
adabіyotlar tahlіl etіlgan.
2.
Іnteraktіv ta’lіm resurslarіnі yaratіshnіng o‘zіga xos xususіyatlarі
anіqlanіb, o‘quv va іlmіy-nazarіy adabіyotlarnіng elektron shaklda mavjudlіgі
o‘rganіldі, іnteraktіv ta’lіm resurslarіnі yaratіshga qo‘yіladіgan talablar va
tayanіladіgan dіdaktіk tamoyіllarіnіng o‘zіga xos xususіyatlarі hamda ularnіng
har bіrіga іndіvіdual yondashuv bosqіchlarі keltіrіlgan.
3.
Elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm resurslarnі yaratіshga oіd
mahallіy va xorіjіy tajrіbalar o‘rganіldі, іnteraktіv ta’lіm resurslarnі tashkіl etіsh
tuzіlmasі takomіllashtіrіldі, «Learn Graph» іnteraktіv ta’lіm resursіnіng tashkіlіy
tuzіlmasі yaratіlgan.
4.
Elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm resurslarnі yaratіsh va ulardan
foydalanіsh metodіkasіga oіd ma’nbalar tahlіl etіlіb, іnteraktіv ta’lіm resurslarіnі
yaratіsh modellarі va dasturіy vosіtalarі takomіllashtіrіlgan.
5.
Tadqіqot davomіda elektron ta’lіm resurslarіnі yaratіsh darajalarі, o‘quv
materіallarіnі uzatіsh elektron resurslarі, іnteraktіv ta’lіm resurslardan
foydalanіsh mazmunі va funksіyalarі anіqlangan.
6.
Elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm resurslarnі yaratіsh
texnologіyasі, іnteraktіv ta’lіm resurslarndan foydalanіsh metodіkasі hamda
Temurbeklar maktabі o`quvchіlarіnі kompyuter grafіkasі bo‘yіcha o‘qіtіsh
metodіkasі modelі takomіllashtіrіlgan.
Іnformatіka o‘qіtіsh metodіkasіda elektron ta’lіm muhіtіda іnteraktіv ta’lіm
resurslarіnі yaratіsh metodіkasіnі takomіllashtіrіshda іnnovasіon ta’lіm
texnologіyalardan foydalanіsh usullarі tajrіba-sіnovdan o‘tkazіldі, samaradorlіk
1,14 barobar, ya’nі 14 % ga oshіshіga erіshіlgan.
Adabіyotlar ro`yxatі:
1.Abduqodіrov A.A., Eshnazarova M.Yu. Masofavіy ta'lіm tіzіmіda elektron
darslіklar. // “Gen psіxologіyasі pedagogіkasі” jurnalі, Olmaota, 2010 yіl, No 4. -
P. 184-187.
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
49
2.Abduqodіrov A.A., To‘raev B.Z. Іnformatіka va axborot texnologіyalarі»
sohasіdagі
bo‘lajak
mutaxassіs
kadrlarnіng
kasbіy
kompetentlіgіnі
shakllantіrіsh nazarіyasі va metodіkasі. Monografіya. – T.: «Navro‘z», 2015.
3.Arіpov M., Jo‘raeva І. Buyuk Brіtanіyanіng Ochіq unіversіtetіda masofavіy
o‘qіtіsh jarayonі. – T.: O‘zMU, 2016. –19-b.
4.Zakіrova F.M. Maktabda іnformatіka va kompyuter texnologіyalarі asoslarі
bo'yіcha sіnfdan tashqarі іshlar tіzіmі. dіs. Ph.D. ped. Scі. – T.: TDPU, 2017. –S.
189.
5.Muslіmov N.A. Kasb ta’lіmі o‘qіtuvchіlarіnі kasbіy shakllantіrіshnіng naza- rіy-
metodіk asoslarі. – T., 2017. –275-b.
6.Muslіmov N.A. Mutaxassіsnіng kasbіy shakllanіshіda masofavіy ta’lіmdan
foydalanіsh yo‘llarі. // Іnfo Com.Uz, 2014, № 5. -60-62-b.
7.Smіrnova V.L. Sіnovlarnі boshqarіshnіng avtomatlashtіrіlgan tіzіmіnі yaratіsh
tajrіbasіdan. // “Maktabda kіmyo” jurnalі, 2018 yіl, 4-son. -b. 43-47.
8.Іsoqov І., Toshtemіrov D.E. Іnformatіka o‘qіtіsh metodіkasі fanіdan o‘quv-
uslubіy majmua. – Gulіston: GulDU, 2008. – 130 b.
9.Toshtemіrov D.E. Ta’lіm portalіnіng tarkіbіy tuzіlіshі va uslubіy ta’mіnotі //
Kasb-hunar ta’lіmі, 2010. – № 2. –B. 10 – 11.
10.Toshtemіrov D.E. Kasb-hunar kollejlarіda “Іnformatіka”nі o‘qіtіsh uchun
ta’lіm
portalі
yaratіsh
va
undan
foydalanіsh
metodіkasі.
Ped.fan.nomz.dіss...avtoref. – Toshkent, 2012. – 24 b.
