INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
80
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA AUDIOVIZUAL SPORT
JURNALISTIKASINING TARAQQIY ETISHI
Hasanjon Olimov Odiljon o‘g‘li
O‘zbekiston Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universiteti, Bosma
OAV va noshirlik ishi fakulteti,
harbiy va sport jurnalistikasi kafedrasi doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14545788
Annotatsiya:
Sport va ommaviy axborot vositalarida o’rtasida doimo
hamkorlik mavjud. Ular birgalikda ishlashga majbur. Sportning va sport
kompaniyalarning jamiyat o’trasidagi obro’si aynan jurnalistikaga bog’liq. Bir
sport klubi moliyaviy jihatdan o’zini ta’minlashi uchun reklamaga muhtojdir.
Qolaversa, sportda millatchilik va irqchilik bilan bog'liq muammolarni bartaraf
qilishda ham OAVning o’rni beqiyos
Kalit so‘zlar:
audiovisual jurnalistika, kommukatsiya, internet, raqamli
tranformatsiya, content, YouTube, Telegram, brend
Аннотация:
между спортом и СМИ всегда существует сотрудничество.
Они вынуждены работать вместе. Именно от журналистики зависит
престиж спорта и спортивных компаний в обществе. Спортивный клуб
нуждается в рекламе, чтобы быть финансово самодостаточным. Кроме того,
Роль СМИ в решении проблем, связанных с национализмом и расизмом в
спорте, неоценима
Ключевые слова:
аудиовизуальная журналистика, коммуникация,
интернет, цифровая трансформация, контент, YouTube, Telegram, бренд
Annotation
: there is always cooperation between sports and the media.
They are forced to work together. The reputation of sports and sports companies
in the grass of society depends precisely on journalism. A sports club needs
advertising to be financially self-sufficient. In addition, the role of the media in
overcoming the problems associated with nationalism and racism in sports is
incomparable
Keywords:
audiovisual journalism, commutation, internet, digital
tranformation, content, YouTube, Telegram, brand,
Audiovizual dunyo tarixi, albatta, televideniya tarixiga borib taqaladi.
Tilevideniyedagi eng asosiy kontentlardan biri sport ekanligi hech kimga sir
emas. Ushbu sektor hech qachon rivojlanishdan to'xtamagan va iste'molchilarga
eng so'nggi tasvir va ovoz texnologiyalarini taklif qiladi.
Bugungi kunda sport jurnalistikasi misli ko'rilmagan raqamli o'tishga duch
kelmoqda. Darhaqiqat, YouTube, Instagram yoki Netflix kabi ko'plab
platformalarning rivojlanidan so'ng, internet jurnalistika juda ham rivojlandi va
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
81
bugungi kun auditoriyasi talabiga mos keladi. Birinchidan Youtube, Instagram,
Telegramning qulayligi, ikkinchidan iste'molchilarning o'zgaruvchan ehtiyojlariga
mos keladigan mahsulotni taklif qilishi ularning keng tarqalishiga sabab bo’ldi.
Matbuot, televidenie va radio yillar davomida hukmron bo'lib kelgan va o’z
qadrini hali-hanuz yo’qotgani yo’q. Biroq 2000-yillarda paydo bo'lgan: telefonlar,
kompyuterlar, planshetlar va aqlli televizorlar jurnalistika tizimini o’zgartirdi.
O'yin-kulgi, serial, shou va filmlarga bo’lgan talab va kontentni bevosita onlayn
tomosha qilish ushbu platformalarni ommalashishiga olib keldi.
Qolaversa, iste'molchi hamma narsani doimo va tez xohlaydigan bu yangi
dunyoda kontentni istalgan qurilmadan, istalgan vaqtda istalgan joyda ko'rish
imkonini berdi.
Xo’sh, qanday qilib audiovizual jurnalistikaning auditoriyasi bunchalik
tezlikda kengaydi?
Birinchidan, bepul kontentni taklif qilish orqali. Netflix oylik obunani taklif
qiladigan joyda, YouTube kanallari bepul kontentni taklif qilishdi.
Ikkinchidan, ma'lumotlardan foydalanish ham ushbu yo’nalishda o'z
auditoriyasini yaxshiroq bilish va shunga qarab o'z taklifini yo'naltirish nuqtai
nazaridan foyda keltirdi. Masalan, YouTubeda “Real Madrid” haqidagi vediolarni
ko’p ko’rsangiz platforma sizga aynan shu mavzu bo’yicha kontent ulashadi.
Va nihoyat, kontentni saqlash, iste'mol qilish va tarqatish usullarining
qulayligidadir. Televideniya orqali namoyish etilgan o’yinni ko’rmagan muxlis
internet orqali eng zarur joylarini (highlight) kuzatishi mumkin. Bu ham vaqtni
tejash sabablaridan biridir. Internet foydalanuvchilariga didiga, iste'mol qilish
odatlariga va balki bir kun hatto hozirgi kayfiyatiga ko'ra kontent taklif qilish
mumkin.
Shu bilan bir qatorda internet va television jurnalistikani barqaror o’sishga
hamda jarayonni muqarrar ravishda tezlashtirgan global pandemiya Covid – 19
haqida gapirmasdan, ushbu raqamli o'tishni muhokama qilish bema'nilik bo’lsa
kerak.
Sport turnirlarinining bekor qilinishi, ba’zi o’yinlarning tomoshabinsiz
o’tkazilishi, ayniqsa, kinoteatrlarning yopilishi, suratga olishlarning butunlay
to‘xtab qolishi va barcha ishlab chiqarishlar muzlatib qo‘yilgani tufayli,
televidenie va internet tomoshabinlar rekordini yangilashda davom etdi va
buning asosiy sababi har bir shaxs uyda qolganligidir!
Odamlar ishga chiqolmadi, ekran oldida yoki ijtimoiy tarmoqda soatlarni
o’tkazishga majbur bo’lishdi. Frantsiya Assurance Prévention uyushmasi
tomonidan o'tkazilgan tadqiqot shuni ko'rsatdiki, 6-18 yoshli bolalarning
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
82
televizor ko'rishga sarflagan o'rtacha vaqti pandemiyadan oldin haftasiga 6,7
soatni tashkil etgan bo’lsa, Covid – 19 paytida haftasiga o'rtacha 10 -12 soatga
yetgan.
Pandemiya davrida radioni oʻzgartirgan global raqamlashtirish boʻldi.
Videodan tortib audio kontentga qadar yangi media formatlarini isteʼmol qilish
keskin oshdi.
Jahon media bozorining raqamli transformatsiyasini yangi media formatlari
orqali o‘rganish iqtisodiy nuqtai nazardan ko‘rib chiqildi.
Raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bozor munosabatlari
faoliyatining hal qiluvchi vektoriga aylanmoqda. Yirik biznes vakillari o‘z
mahsulotlarini reklama qilish uchun markaziy o’yinlardan foydalanishmoqda.
Masalan, “Nissan” avtosanoati “Chempionlar Ligasi” chorak final, yarim final
hamda final bahslari o’rtasida o’zining reklamasini joylashtirar edi,
tomoshabinning ushbu o’yinlarga qiziqishini hisobga olgan kompaniya reklama
roligini tomoshabin ko’rishga majbur ekanini biladi. Bu uchun “Nissan”
mo’maygina daromad to’lar edi.
Tadqiqotchi E. B. Kmetning ta'kidlashicha, internet va ijtimoiy tarmoqlarning
rivojlanishi yirik biznes kompaniyalari reklama va marketingini asosiy kanaliga
aylandi. [1. 136] Ular orasida maqsadli auditoriya ham bor bo’lib, “Puma”,
“Adidas”, “Nike” kabi brend kompaniyalar Sport telekanallari va saytlarida
reklama berishni yo’lga qo’ydi.
Mediabozor ham chetda turgani yo’q. U keskin o‘zgarmoqda, auditoriya bilan
muloqotning zamonaviy shakllariga moslashmoqda, onlayn makonda faoliyatning
yangi yo‘nalishlari paydo bo‘lmoqda. Ko’p kompaniyalar axborot – resurs
bozorlarini birlashtirib, o’z brendini reklama qilish uchun xususiy kanal yo
platforma tashkil etmoqda. Masalan, “Barcelona” futbol klubining o’z internet
sayti, telegram sahifasi mavjud.
Midroll Media tomonidan reklama boʻyicha olib borilgan tadqiqotlar shuni
koʻrsatdiki, internet va ijtimoiy tarmoqlar orqali reklama berish tufayli mashhur
brendning odamlar xotirasida qolish foizi anʼanaviy reklamaga qaraganda 4,4
baravar yuqori ekan [5]
Shu sabab “daryo.uz”, “qalampir uz” kabi saytlarda beriladigan reklamalar
boshqa saytlardan qimmatroq.
O‘zbekistondagi yangiliklar veb-saytlari reytingida birinchi top-10 talikka
kiruvchi veb-saytlarga bir kunda tashrif buyuruvchilar va ko‘rishlar soni
quyidagicha:
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
83
Sport saytlari ham bundan qolishmaydi. Mamlakatimizdagi sportga
ixtisoslashgan nodavlat veb-saytlari reytingida birinchi top-5 talikka kiruvchi
veb-saytlarga bir oyda tashrif buyuruvchilar va ko‘rishlar soni quyidagicha
Xulosa qilib aytganda bugungi kunda raqamli media-kontent foydalanuvchilari
orasida zamonaviy dunyoda yangi media-mahsulotlar, trendlar borligi
mediabozor va media-biznesning rivojlanishiga olib keldi. Internet yangi media
formati sifatida tomoshabinlar, tinglovchilar, reklama beruvchilar va boshqa
299 847
1 708 986
164 517
429 370
55 369
429 370
40 514
55 764
33 785
74 144
19 087
31 092
16 768
45 962
12 826
17 600
11 296
18 321
10 251
16 709
Daryo
Qalampir
Aniq.uz
Nuz.uz
Xabar.uz
Даракчи
Sputnik
Узбекистан
Халқ сўзи
Solanews.uz
Azon.uz
Tashrif
buyuruvchilar
Ko’eishlar
664 260
2 537 828
Умумий
1 970 368
9 357 737
CA
Ташриф буюрувчилар
Кўришлар
1 268 742
5 076 185
Stadion.UZ
Ташриф буюрувчилар
Кўришлар
863 408
1 693 281
TRIBUNA.UZ
Ташриф буюрувчилар
Кўришлар
557 648
1 121 577
ONSIDE.UZ
Ташриф буюрувчилар
Кўришлар
302 683
737 001
OLAMSPORT
Ташриф буюрувчилар
Кўришлар
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
84
ommaviy axborot vositalari xodimlarining rivojlanishi va mavjudligi uchun
yangi imkoniyatlar yaratadi. Media bozori doimiy ravishda yaxshi daromad
topish usullari va imkoniyatlarini ta’minlab berdi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.Мўминов Ф, Баратов Ш.ва бошқ. Очиқ ахборот тизимларида ахборот-
психологик хавфсизлик. Дарслик. – Т.: ЖИДУ, 2013.
2.Глобаллашув шароитида ахборот хавфсизлиги масалалари. Республика
илмий-амалий конференция материаллари тўплами. Шамсиева И.
Ижтимоий тармоқлар таълим ва тарбия макони сифатида. Т.: “ТУРОН-
МАТБАА”, 2016.
3.Aleksandr Azmin. Internet jurnalistika. Moskva. 2021
4.Kmet, E. B. (2016). Marketing communications: theory, practice, management:
a textbook for undergraduates. Vladivostok, DFU Publ.
5.Bahadivand, C. Z., & Rastegari, S. (2020). Media transformation in the context
of digital transformation. The world of science, culture, education, 6 (85), 593-
595.
