INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
16
INVESTITSION FAOLLIKNI OSHIRISHDA INSTITUTLARNING ROLI
Ro‘zimatov Sanjarbek Qosimjon o‘g‘li
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
Iqtisodiyot fakulteti 2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14636079
Annotatsiya:
Ushbu tezis investitsion faollikni oshirishda institutsional
tizimlarning ahamiyatini tahlil qiladi. Investitsiyalar iqtisodiy o‘sish va
barqarorlikni ta’minlash uchun asosiy omillardan biri hisoblanadi. Tezisda
investitsiyalarning mamlakat iqtisodiyotiga ta’siri, shu bilan birga,
O‘zbekistondagi investitsion faollikni oshirishda muhim rol o‘ynayotgan davlat
va xususiy institutlarning vazifalari ko‘rib chiqilgan. Davlat va xususiy sektorda
amalga oshirilayotgan islohotlar, xususan, iqtisodiy tizimning modernizatsiyasi,
soliq siyosatidagi o‘zgarishlar va boshqa qo‘llab-quvvatlovchi mexanizmlar
investitsion faollikni oshirishga qaratilgan. Tezisda O‘zbekistonning so‘nggi
statistik ma’lumotlari va investitsion muhiti ham tahlil qilingan. Bundan asosiy
maqsad, institutlarni yaxshilash orqali investitsiyalarni ko‘paytirish va iqtisodiy
o‘sishni rag‘batlantirish yo‘llarini ko‘rsatishdir.
Kalit so‘zlar:
investitsiyalar, institutlar, iqtisodiy o‘sish, O‘zbekiston,
investitsion muhit, iqtisodiy islohotlar, davlat va xususiy sektor.
Investitsion faollik - iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda muhim ahamiyatga ega.
Investitsiyalar mamlakatda ishlab chiqarish quvvatlarini oshiradi, yangi
texnologiyalarni joriy etadi, yangi ish o‘rinlarini yaratadi va umuman olganda
iqtisodiy barqarorlikni mustahkamlaydi. Shu boisdan, davlatlar investitsiyalarni
jalb qilishni rag‘batlantiruvchi choralarni amalga oshiradilar. O‘zbekistonning
iqtisodiy rivojlanishida ham investitsion faollikni oshirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. 2021-yilning oxiridan boshlab O'zbekiston hukumatining
investitsiya siyosatida asosiy o‘zgarishlar amalga oshirilgan va bu siyosat
natijasida mamlakatda investitsiyalarni jalb qilishda muhim ijobiy o‘zgarishlar
kuzatilgan.
Investitsion faollik va uning iqtisodiyotdagi ahamiyati
Investitsion faollik mamlakatning iqtisodiy o‘sishiga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. Yangi investitsiyalar ishlab chiqarish quvvatlarini oshirish, yangi
tarmoqlarni rivojlantirish va yuqori texnologiyalarni joriy etishda muhim rol
o‘ynaydi. Investitsiyalar xususiy va davlat sektori o‘rtasidagi hamkorlikni talab
qiladi. Bu hamkorlikni tashkil qilishga iqtisodiy islohotlar, soliq va yuridik
tizimlarning o‘zgarishi, infratuzilma va boshqa ko‘plab omillar ta’sir etadi.
O‘zbekistonda investitsion muhitni yaxshilash
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
17
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlar, xususan, soliq
va huquqiy tizimni takomillashtirish, investitsion muhitni sezilarli darajada
yaxshiladi. 2023-yilda O‘zbekistonning Jahon banki va Xalqaro valyuta
jamg‘armasi kabi xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda amalga
oshirilgan islohotlar natijasida investitsiyalarni jalb qilish ko‘rsatkichi ortdi.
2023-yilda O‘zbekistonga jalb qilingan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar
hajmi 5,8 milliard dollarni tashkil etdi, bu esa 2022-yilga nisbatan 11% ga
ko‘paydi. Bu o‘sish, avvalo, iqtisodiy islohotlar, soliq tizimi va iqtisodiy
erkinlikning oshishi natijasida ro‘y berdi.
Investitsiyalarni jalb qilishdagi asosiy institutlar
Investitsiyalarni jalb qilishda davlat va xususiy sektorlardagi institutlarning
roli muhimdir. Davlat, birinchi navbatda, qonunchilikni takomillashtirish,
yuridik va soliq tizimini qulaylashtirish orqali investitsion muhitni yaxshilaydi.
O‘zbekistonning “Investitsiyalarni jalb qilish va biznesni rivojlantirish”
yo‘nalishidagi davlat siyosati doirasida, quyidagi asosiy institutlar faoliyat
yuritadi:
1.
O‘zbekiston investitsiya kompaniyalari
O‘zbekiston investitsiya kompaniyalari davlat tomonidan amalga
oshirilayotgan investitsiyaviy loyihalarni qo‘llab-quvvatlaydi va xususiy
sektordan kelayotgan investitsiyalarni jalb qiladi. Kompaniya xorijiy va mahalliy
investorlarni jalb qilishda, huquqiy va moliyaviy masalalarda maslahat beradi.
2.
Tadbirkorlikni rivojlantirish agentligi
O‘zbekistonda xususiy sektorni rivojlantirish va yangi investitsiyalarni jalb
qilishda Tadbirkorlikni rivojlantirish agentligi muhim rol o‘ynaydi. Agentlik
kichik va o‘ta biznesni qo‘llab-quvvatlash, yangi ish o‘rinlarini yaratish va
iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun bir qator dasturlarni amalga oshiradi.
3.
Solik siyosati va yuridik huquqlar
O‘zbekiston hukumati investitsiyalarni jalb qilishda eng yaxshi yuridik va
soliq sharoitlarini ta’minlashga alohida e’tibor qaratadi. Yangi soliq kodeksi va
investitsiyalarni rag‘batlantirish uchun amalga oshirilgan islohotlar
mamlakatning investitsiya muhiti uchun jozibadorlikni oshirdi. 2023-yilning
oxirida “Investitsiya faolligini oshirish va iqtisodiy erkinlikni kuchaytirish”
bo‘yicha amalga oshirilgan yangilanishlar O‘zbekistonda biznes boshlashni
osonlashtirdi.
4.
Xalqaro hamkorlik va investitsiyalarning O‘zbekistonga ta’siri
Xalqaro hamkorlik O‘zbekistonning investitsion faolligini oshirishda katta
ahamiyatga ega. 2022-yilda O‘zbekiston va Xitoy o‘rtasidagi investitsiya bo‘yicha
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
18
kelishuvlar, shuningdek, Yevropaning ko‘plab kompaniyalari bilan tuzilgan
hamkorlik shartnomalari mamlakatga yangi texnologiyalarni joriy etishga va
yangi investitsiyalarni jalb qilishga yordam berdi. O‘zbekistonning investitsion
siyosatiga qo‘shilgan xalqaro tashkilotlar, masalan, Jahon Banki va Xalqaro
Valyuta Jamg‘armasi kabi tashkilotlar, mamlakatning moliyaviy barqarorligini
ta’minlashga va iqtisodiy islohotlarni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi.
5.
Investitsiyalarni jalb qilishdagi muammolar va ularni yechish yo‘llari
O‘zbekistonda investitsiyalarni jalb qilishda hal etilishi kerak bo‘lgan ba’zi
muammolar mavjud. Ular orasida yuridik tizimning ba’zi jihatlari, soliq yukining
ortiqcha bo‘lishi, ba’zi tarmoqlarda raqobatning yo‘qligi, shuningdek,
infratuzilmani rivojlantirishdagi va moliyaviy sektorlardagi muammolarni
keltirish mumkin. Bu muammolarni bartaraf etish uchun davlat tomonidan
amalga oshirilgan islohotlar, jumladan, soliqlarni kamaytirish, investitsiya shart-
sharoitlarini yaxshilash va yuridik tizimni modernizatsiya qilish kerak.
Xulosa qilib, investitsion faollikni oshirishda institutlarning roli katta.
O‘zbekistonda so‘nggi yillarda amalga oshirilgan iqtisodiy islohotlar, yuridik
tizimni takomillashtirish, soliq siyosatini optimallashtirish va xalqaro
hamkorlikning kuchayishi natijasida investitsion faollik sezilarli darajada oshdi.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik, shuningdek, investorlar uchun
qulay sharoitlar yaratish orqali investitsiyalarni jalb qilishni davom ettirish
zarur. O‘zbekistonning investitsion muhiti va yuridik asoslari hamda xalqaro
tashkilotlar bilan hamkorlik investitsiyalarni oshirishda muhim rol o‘ynaydi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (IMF). (2023). O‘zbekistonda iqtisodiy
islohotlar va investitsiyalarning o‘sishi.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va Tashqi Savdo Vazirligi. (2022).
Investitsion muhitni yaxshilash: hisobotlar va statistika.
3.
Jahon Banki. (2021). Investitsiyalarni jalb qilish va iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirish.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo‘mitasi. (2023). Iqtisodiy
faollik va investitsiyalar statistik hisobot.
