Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
3-To’plam 1-son Mart , 2025
112
OQOVA SUVLARNI TOZALASH INSHOOTLARIDA XAVFSIZLIKNI
TA’MINLASH UCHUN CHORA-TADBIRLAR: MINERALOGIK
BOYLIKLAR VA ULARNING KELAJAKDAGI ISTIQBOLLARI BILAN
BOG'LIQLIGI
Lutfullayeva Nargiza Baxodirovna
(I. Karimov nomidagi TDTU “ Ekologiya va atrof muhit muhofazasi”
kafedrasi katta o’qituvchisi,
, )
Mo'minova Asliya Rasuljon qizi
(I. Karimov nomidagi TDTU “ Hayot faoliyati xavfsizligi ” kafedrasi
talabasi )
Ibroximova Sevinch Azamjon qizi
(I. Karimov nomidagi TDTU “ Hayot faoliyati xavfsizligi ” kafedrasi
talabasi )
ANNOTATSIYA:” Oqova suvlarining hayotimizdagi o'rni juda muhim.
Ularning quyidagi asosiy ahamiyatlari bor:
KALIT SO’ZLAR: filtiratsiya, biologik tozalash, ion almashinuvi,
mikroorganizmlar, suvning qayta ishlanishi, sanoat oqova suvlar, resurs,
ekologik muhofaza, shaxsiy himoya vositalari, texnik uskunalar, xavfsizlik.
1.
Sog'liqni saqlash:
Oqova suvlarining to'g'ri boshqarilishi va
tozalanishi odamlar va atrof-muhit uchun zarur. Toza oqova suvlarining
yo'qolishi ko'plab kasalliklar va infektsiyalarga olib kelishi mumkin.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
3-To’plam 1-son Mart , 2025
113
2.
Atrof-muhitni muhofaza qilish
: Oqova suvlarining to'g'ri
ishlov berilishi, suv havzalari va tuproqning ifloslanishini oldini oladi, va
bu ekosistema barqarorligini ta'minlaydi.
3.
Qayta foydalanish:
Oqova suvlarni tozalash va qayta ishlash
orqali, ulardan irrigatsiya, sanoat va hatto ichimlik suvi sifatida foydalanish
mumkin. Bu suv resurslarini tejashga yordam beradi.
4.
Sanoat va iqtisodiy rivojlanish
: Oqova suvlarining to'g'ri
boshqarilishi sanoatni rivojlantirish va iqtisodiy o'sishga hissa qo'shadi.
Sanoat korxonalari oqova suvlarni to'g'ri ishlov berishni talab qiladi.
5.
Ijtimoiy masalalar:
Oqova suvlarining muammolari
ko'pincha ijtimoiy adolatsizliklarga olib keladi. Sifatli oqova suv ta'minoti
kam ta'minlangan hududlarda yashovchi aholi uchun muhimdir.
Oqova suvlarni tozalash inshootlari ekologik barqarorlik va sog'liqni
saqlash uchun muhim rol o'ynaydi. Biroq, ushbu jarayonlarda xavfsizlik
masalalari juda muhimdir. Korxona atrof-muhit va ishlab chiqarish jarayonlarini
himoya qilish maqsadida bir qator chora-tadbirlar ko'rilishi zarur.
Oqova suvlarni tozalash jarayonida xavfsizlikni ta'minlash uchun
birinchi navbatda, xavfsizlik qoidalari aniq belgilanishi va xodimlarga
yetkazilishi lozim. Har bir xodimga tozalash jarayonlaridagi xavf-xatarlar va
ularni qanday oldini olish kerakligi to'g'risida o'quv seminarlarini o'tkazish
muhimdir. Buning natijasida, xodimlar o'zlarini xavfsiz his qilishadi va oqova
suvlarni tozalash inshootlarida xavfsizlikni ta'minlash uchun qanday chora-
tadbirlar ko'rilishi kerakligini muhokama qilish zarur hollarda tezkor harakat
qilishni o'rganadilar.
Oqova suvlarni tozalash inshootlarida xavfsizlikni ta'minlash uchun qanday
chora-tadbirlar ko'rilishi kerakligini muhokama qilish kerak.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
3-To’plam 1-son Mart , 2025
114
Oqova suvlarni tozalash jarayonida kimyoviy moddalar va
mikroorganizmlar bilan bog'liq xavflar mavjud. Shu sababli, xodimlar uchun
shaxsiy himoya vositalari (SHHV) – masalan, maxsus kiyimlar, qo'lqoplar,
niqoblar va ko'zoynaklar taqdim etilishi kerak. Bu himoya vositalari xodimlarni
turli xil xavf-xatarlardan himoya qiladi.
Zamonaviy texnologiyalar va uskunalar, masalan, avtomatlashtirilgan
monitoring tizimlari, xavfsizlikni oshirishga yordam beradi. Bu tizimlar oqova
suvlarning sifatini real vaqt rejimida kuzatish va muammolarni tezda aniqlash
imkonini beradi. Texnologik jarayonlar avtomatlashtirilganda inson faktori
kamayadi va natijada xavfsizlik darajasi oshadi.
Oqova suvlarni tozalash jarayonida mikroorganizmlar mavjudligi
xodimlar va atrof-muhit uchun xavf tug'dirishi mumkin. Shu bois, mikrobiologik
xavflarni aniqlash va nazorat qilish uchun muntazam tahlillar o'tkazilishi zarur.
Agar muammolar aniqlansa, darhol tegishli chora-tadbirlar ko'rilishi lozim.
Inshootlarda favqulodda vaziyatlar, masalan, kimyoviy avariya yoki
texnik nosozliklar ro'y berishi mumkin. Bunday vaziyatlar uchun aniq reja ishlab
chiqish va har bir xodimga ushbu rejani o'rgatish muhimdir. Favqulodda
vaziyatlar rejasiga tezkor evakuatsiya, zararlangan hududni izolyatsiya qilish va
yordam ko'rsatish choralari kiritilishi lozim.
1-rasm. Oqova suvlarni tozalash texnologiyasi.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
3-To’plam 1-son Mart , 2025
115
Oqova suvlarni tozalash inshootlari atrof-muhitga ta'sir ko'rsatishi
mumkin. Buning oldini olish uchun chiqindilarni to'g'ri boshqarish, xavfli
moddalarni to'g'ri utilizatsiya qilish va chiqindi suvlarni standartlarga muvofiq
tozalash zarur. Bu nafaqat inson salomatligini, balki ekosistemani ham himoya
qiladi.
Oqova suvlarni tozalash inshootlarida xavfsizlikni ta'minlash uchun bir
qator chora-tadbirlar ko'rilishi zarur. Xodimlarni o'qitish, shaxsiy himoya
vositalarini taqdim etish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, mikrobiologik
xavflarni boshqarish, favqulodda vaziyatlarga tayyorlik va atrof-muhitni
muhofaza qilish – bularning barchasi xavfsizlikni oshirishga xizmat qiladi. Ushbu
chora-tadbirlar nafaqat xodimlar, balki atrof-muhit va jamiyat uchun ham katta
ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati
1.
M. N. Musayev “Sanoat chiqindilarini tozalash texnologiyasi
asoslari”
2.
U.S. Environmental Protection Agency (EPA)
. "Wastewater
Treatment Plant Safety: Guidelines for Best Practices." EPA.
3.
World Health Organization (WHO)
. "Water Quality and
Health: Review of the Health Implications of Water Quality." WHO.
4.
American Water Works Association (AWWA)
. "Water and
Wastewater Safety." AWWA.
5.
Occupational Safety and Health Administration (OSHA)
.
"Occupational Safety and Health Standards for Wastewater Treatment."
OSHA.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
3-To’plam 1-son Mart , 2025
116
6.
National Institute for Occupational Safety and Health
(NIOSH)
. "Safety and Health in Wastewater Treatment." NIOSH.
7.
Friedman, S. H., & Huber, M. A.
"Safety in Wastewater
Treatment Facilities."
Journal of Environmental Engineering
, 2017.
8.
Baker, S. M., & Johnson, K.
"Health and Safety in
Wastewater Operations."
Water Environment Federation
, 2018.
9.
Tchobanoglous, G., & Schroeder, E. D.
"Water Quality
and Treatment: A Handbook on Drinking Water." McGraw-Hill, 2012.
10.
APHA (American Public Health Association)
. "Standard
Methods for the Examination of Water and Wastewater." APHA, 2017.
11.
International Water Association (IWA)
. "Water Safety
Plans: Managing Water Quality and Safety in Water Supply Systems." IWA
Publishing, 2015.
