Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
151
MILLIY TARAQQIYOT STRATEGIYASI O‘ZBEKISTONDA
IJTIMOIY DAVLAT RIVOJINING MUHIM OMILI
Guliston davlat universiteti mustaqil izlanuvchisi
Kudratov Baxtiyor Aripjanovich
E-mail: baxtiyorqudratov@mail.ru
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekistonda ijtimoiy davlat rivojida Milliy
taraqqiyot strategiyasining o‘rni va ahamiyati haqida fikrlar yuritilgan.
Kalit so‘zlar: Milliy taraqqiyot strategiyasi, iqtisodiy o‘sish, ekologik
muammolar, innovatsion rivojlanish, “O‘zbekiston Respublikasi milliy
iqtisodiyoti istiqbolining strategik yo‘l xaritasi”.
Milliy taraqqiyot strategiyasi O‘zbekistonda ijtimoiy davlat rivojining
muhim omili sifatida katta ahamiyatga ega. Ushbu strategiya ijtimoiy adolatni
ta’minlashga, aholining turli qatlamlariga birdek munosabatda bo‘lishga,
kambag‘allikni kamaytirishga va aholi farovonligini rivojlantirishga
yo‘naltirilgan. Madaniyatni rivojlantirish va ta’limni yaxshilash maqsadida yangi
dasturlar ishlab chiqilgan. Bu o‘qituvchilar va talabalar uchun imkoniyatlarni
kengaytirishni, ijodiy va akademik faoliyatni rag‘batlantirishni o‘z ichiga oladi.
Strategiya iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish, kichik va o‘rta biznesni
rivojlantirish, chet el investitsiyalarini jalb qilishga qaratilgan. Bu iqtisodiy
o‘sishni ta’minlash va yangi ish o‘rinlarini yaratishga yordam beradi.
Davlat boshqaruvini takomillashtirish, jamoatchilik ishtirokini rivojlantirish,
davlat organlari faoliyatida shaffoflikni ta’minlash, korrupsiyani kamaytirishga
alohida e’tibor berilgan. Ekologik muammolarga yechim izlash, tabiatni
muhofaza qilish va barqaror rivojlanishni ta’minlash strategiyaning muhim
elementlaridan biridir. Shuning uchun, Milliy taraqqiyot strategiyasi
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
152
O‘zbekistonning ijtimoiy rivoji uchun muhim poydevor bo‘lib, mamlakatni
kelajagi uchun asosiy yo‘nalishlarni belgilaydi. “Biz о‘z oldimizga
mamlakatimizda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etishdek ulug‘ maqsadni
qо‘ygan ekanmiz, buning uchun yangi Xorazmiylar, Beruniylar, Ibn Sinolar,
Ulug‘beklar, Navoiy va Boburlarni tarbiyalab beradigan muhit va sharoitlarni
yaratishimiz kerak. Buning uchun eng avvalo yosh avlodga bog‘cha, maktab va
oliygohda sifatli ta’lim-tarbiya berishni yо‘lga qо‘yamiz”.[1]
Innovatsion rivojlanish jarayoni ikkita asosiy komponentdan iborat -
innovatsion loyihalarni amalga rivojlantirish va innovatsion salohiyatni
rivojlantirishdan iborat. Innovatsiya deganda innovatsiyani amalga rivojlantirish
jarayoni ham tushuniladi. Keng ma’noda innovatsiya turli innovatsiyalarga
asoslangan ijtimoiy, iqtisodiy, ta’lim, boshqaruv va boshqa sohalarni
muvaffaqiyatli rivojlantirishning sinonimi vazifasini bajaradi. Innovatsion
rivojlanishning asosiy sharti jamiyatda innovatsion madaniyatni shakllantirish
bilan bog‘liq. Innovatsion madaniyatni shakllantirish, birinchi navbatda, uning
subekti bo‘lgan shaxsning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish va ijodiy
salohiyatini ro‘yobga chiqarish bilan bog‘liq. Jamiyatning innovatsion madaniyati
yuqori bo‘lsa, uning qismlarining o‘zaro bog‘liqligi va o‘zaro bog‘liqligi boshqa
qismlarning tez o‘zgarishiga olib keladi. “Ijtimoiy davlat – insoniyat tarixiy
taraqqiyotining muayyan davri mahsuli, davlatchilik rivojining maxsus
bosqichidir. Shuningdek, ijtimoiy davlat – sifatli ta’lim, malakali tibbiy yordam,
oilalar, bolalar, ayollar, qariyalar, nogironligi bor shaxslarni har tomonlama
qо‘llab-quvvatlash, muhtojlarni uy-joy bilan ta’minlash, bandligini ta’minlash,
xavfsiz mehnat sharoitini yaratish, kambag‘allikni qisqartirishga qaratilgan davlat
modelidir”.[2]
Milliy taraqqiyotning asosi bo‘lgan “O‘zbekiston Respublikasi milliy
iqtisodiyoti istiqbolining strategik yo‘l xaritasi” “O‘zbekiston 2020: kelajakka
qarash” rivojlanish konsepsiyasining yanada takomillashtirilgan shakli sifatida
taqdim etildi. O‘zbekiston davlati rivojlanishining asoslari sifatida yuqori
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
153
raqobatbardosh iqtisodiyotni yaratish, samarali davlat tomonidan tartibga solish
va yetuk bozor munosabatlariga asoslangan iqtisodiy modelni shakllantirish,
nodavlat sektorini rivojlantirish, ilmiy salohiyat va innovatsion faoliyatni qo‘llab-
quvvatlash, transport, tranzit va logistika infratuzilmasini takomillashtirish,
hududlarni mutanosib rivojlantirish, axborot – kommunikatsiya texnologiyalarini
rivojlantirish va axborot jamiyatiga o‘tishni ta’minlash ham muhim ahamiyatga
ega.
Hozirgi vaqtda barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish O‘zbekiston
davlatining ustuvor maqsadlaridan biri hisoblanadi. Yangi O‘zbekistonni
rivojlantirish
va
shu
bilan
birga
milliy
rivojlanish
strategiyalarini
takomillashtirishni o‘z ichiga olgan ushbu dastur butun insoniyat uchun teng
rivojlanish imkoniyatlarini qo‘lga kiritishga qaratilgan. “Zamonaviy ilmiy
manbalarda keng tarqalgan talqinga binoan, ijtimoiy davlat, eng avvalo, ijtimoiy
adolat haqida, о‘z fuqarolarining farovonligi, ijtimoiy himoyalanganligi xususida
g‘amxо‘rlik qiladigan davlatdir. Bunday davlat о‘z faoliyatini aholining ijtimoiy
himoyaga muhtoj qatlamlari: ishsizlar, mehnat qobiliyatini yо‘qotganlar,
boquvchisidan mahrum bо‘lganlar, nogironligi bо‘lgan insonlar, bolalar,
keksalarni ijtimoiy himoyalash bilan uzviy olib boradi”.[2]
Hayotdagi aniq jamiyatlar, muassasalar va transport infratuzilmasi
imkoniyatlari cheklangan shaxslar uchun moslashmagani, o‘tgan yillarda ham bu
boradagi vaziyatning ijobiy tomonga o‘zgarmagani haqida ma’lumotlar
muhokama qilindi. 2014 yildagi monitoringlarda nogironligi bo‘lgan shaxslarga
moslashmagan bozorlar, shifoxonalar, jamoat transportlari aniqlangani, 2022
yildagi tekshiruvlar ham ushbu muammolarning hal etilmaganini ko‘rsatdi.
BMTning Nogironlar huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasini amalga rivojlantirish
bo‘yicha Milliy harakatlar rejasi ishlab chiqilgani, 2023 yilda Prezidentning
“Nogironligi bo‘lgan shaxslarni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish”
qarori qabul qilingani jamiyatdagi ijtimoiy adolatni ta’minlash yo‘lidagi muhim
qadamlardan biridir.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
154
Zamonaviy farovonlik davlati konsepsiyasidan ancha oldin shakllangan bu
g‘oyalar ijtimoiy adolat, davlat farovonligi va xalq oldidagi mas’uliyat
kontseptsiyasining rivojlanishi uchun ilhomlantiruvchi manba bo‘ldi. Bu
davlatning ijtimoiy roli haqidagi tarixiy va zamonaviy tushunchalar o‘rtasidagi
uzluksiz bog‘liqlikni ta’kidlaydi. “Ijtimoiy davlat – faqat muhtojlarga oziq-ovqat,
zarur ashyolar, uyjoy, yashash uchun zarur bо‘lgan iste’mol tovarlarining eng
kam miqdori belgilab qо‘yilishini nazarda tutmaydi. U shaxs va uning oilasi
munosib hayot kechirishi uchun yetadigan ish haqi, bandlikni ta’minlash, xavfsiz
mehnat sharoitini yaratish, kambag‘allikni qisqartirishni talab qiladi”.[3]
Ijtimoiy davlat konsepsiyasi doirasida nogironligi bo‘lgan shaxslarning
jamiyatdagi o‘rni, ta’lim olish, ishga joylashish, sportga jalb qilish masalalarida
samarali mexanizmlarni joriy etish talab etilmoqda. Nogironligi bo‘lgan
shaxslarga moslashgan transport, bilim muassasalari va jamoat binolarini qurish
bo‘yicha takliflar ishlab chiqilishi ularning hayotdagi muammolarini yechish
uchun asosiy shart bo‘ladi. Shu jumladan, ijtimoiy davlatni rivojlantirishda
falsafiy nuqtai-nazardan, har bir insonning huquqi va manfaatlarini ta’minlash,
aholining barcha qatlamlari uchun teng imkoniyatlar yaratish muhimdir.
Prezident Mirziyoyevning “Ijtimoiy xizmat to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, ehtiyojmand
fuqarolar jamiyatda o‘z o‘rnini topadi” degan fikri, ijtimoiy adolatni ta’minlash
uchun zarur mexanizmlarini joriy etish, jamiyatda imkoniyati cheklangan
shaxslarning faol ishtirokini rag‘batlantirishning ahamiyatini ko‘rsatadi.
Ijtimoiy davlat, aholining ijtimoiy himoyasini ta’minlash va fuqarolarning
huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ro‘yobga chiqarishni nazarda
tutadi. Buning uchun ijtimoiy adolat tamoyillari asosida moddiy boyliklarni
adolat tamoyiliga muvofiq taqsimlash zarur. Shundan kelib chiqib, ijtimoiy davlat
muhtojlarga uy-joy, yashash uchun zarur bo‘lgan iste’mol tovarlarini ta’minlash,
shuningdek, bandlik, ish haqi va xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishni talab
etadi. O‘zbekiston Respublikasining yangi tahrirdagi Konstitusiyasida ijtimoiy
davlat konsepsiyasiga alohida e’tibor qaratiladi. Konstitusiyada “O‘zbekiston —
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
155
boshqaruvning respublika shakliga ega bo‘lgan suveren, demokratik, huquqiy,
ijtimoiy va dunyoviy davlat”[3] sifatida belgilab qo‘yilishi ijtimoiy davlatning
huquqiy asoslarini mustahkamlashga xizmat qiladi. “Huquqiy davlat – bu
demokratik tamoyillar asosida qabul qilingan qonunlar oldida barcha teng va
hisobdor bо‘lgan, hech kim qonundan ustun turmaydigan davlatdir. Qolaversa,
qonunlarning butun davlat hududidagi ustuvorligi, xokimiyatlar vakolatining
bо‘linishi, shaxs va davlatning о‘zaro ma’sulligi, inson huquqlari va
erkinliklarining himoyalanishidir”.[4]
Huquqiy davlatning mohiyati shundan iboratki, davlat qonun bilan
bog‘langan, hokimiyat qonun bilan tashkil etilgan, faqat huquqiy chegaralar va
shakllar doirasida amalga oshirilishi mumkin.[5]
Milliy taraqqiyot strategiyasi va ijtimoiy davlat konsepsiyasi O‘zbekistonda
fuqarolarning hayotini yaxshilash, ijtimoiy adolatni ta’minlash va inson qadrini
ulug‘lashni maqsad qilgan. Bundan tashqari, davlatning ijtimoiy mas’uliyatini
mustahkamlash, ijtimoiy dasturlarni amalga rivojlantirish va aholining ijtimoiy
himoyasini ta’minlashga qaratilgan ishlar davlat siyosatining muhim
elementlaridir. Bu jarayonlarning samarali amalga oshirilishi O‘zbekistonda
ijtimoiy davlatni muvaffaqiyatli rivojlantirish uchun asos bo‘ladi.
IQTIBOSLAR
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezident Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi.
2. Oblomuradov N.X. Yangi O’zbekistonda ijtimoiy davlat va adolatli jamiyat
qurishning tarixiy-ijtimoiy jihatlari // ORIENSS. 2024. №21.
3. O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Toshkent, 2023.
4.Norov T.O. Huquqiy, dunyoviy va ijtimoiy davlat tushunchalari: nazariya
amaliyot // ORIENSS. 2024. №21.
5. Rustamov X.A. Fuqarolik jamiyati va qonun ustuvorligi tushunchalarining
o‘zaro munosabati.“Ta’limning zamonaviy transformatsiyasi” Respublika onlayn
ilmiy amaliy koferensiya 2024. - B. 71-75
