Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
83
KORREKSION PEDAGOGIKADA INDIVIDUAL
YONDASHUVNING AHAMIYATI
DTPI,Pedagogika fakulteti Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi talabalari
Yoʻldosheva Maftuna,
Sharapova Munisa
Shonazarova Goʻzaloy
Annotatsiya: Ushbu maqolada korreksion pedagogika fanining zamonaviy
yo‘nalishlari va undagi individual yondashuvning o‘rni yoritilgan. Maxsus
pedagogik ehtiyojga ega bo‘lgan bolalarning shaxsiy xususiyatlarini inobatga
olgan holda tuzilgan ta’lim-tarbiyaning natijadorligi tahlil qilingan. Korreksion
ishlar samaradorligini oshirishda individual yondashuvning psixologik-
pedagogik asoslari, metodik tamoyillari va real amaliyotdagi namunalari
ko‘rsatib berilgan.
Kalit so‘zlar: korreksion pedagogika, maxsus ehtiyoj, individual yondashuv,
ta’lim, reabilitatsiya, rivojlanish.
Bugungi kunda ta’lim tizimi tobora insonparvarlik va individuallashtirish
tamoyillariga asoslanmoqda. Har bir bolaning imkoniyat va ehtiyojlarini e’tiborga
olish orqali ta’lim jarayonini samarali tashkil etish – zamonaviy pedagogikaning
asosiy maqsadlaridan biridir. Ayniqsa, rivojlanishida turli xildagi cheklovlarga
ega bo‘lgan bolalar bilan ishlashda bu yondashuv yanada muhim ahamiyat kasb
etadi.
Korreksion pedagogika – bu maxsus ehtiyojli bolalarni rivojlantirish, ularni
o‘qitish va tarbiyalashga qaratilgan pedagogikaning mustaqil tarmog‘i
hisoblanadi. Ushbu fan nafaqat bolaning jismoniy yoki aqliy nuqsonini
kamaytirishga, balki uning ijtimoiy moslashuvini ta’minlashga ham xizmat qiladi.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
84
Shuningdek, bu yo‘nalishda har bir bolaning psixologik, aqliy va emotsional
xususiyatlariga mos tarzda yondashish zarur bo‘ladi.
Korreksion pedagogika zamonaviy psixologiya, tibbiyot va sotsiologiya
fanlari bilan chambarchas bog‘langan holda, tizimli, ilmiy va amaliy yondashuvni
talab qiladi. Ayniqsa, individual yondashuv – bu jarayonning markaziy
g‘oyasidir. Chunki har bir bola o‘ziga xos bo‘lib, uning rivojlanishidagi xatoliklar,
sharoitlar va imkoniyatlar har xil bo‘lishi mumkin.
Korreksion pedagogikaning asosiy maqsadi – imkoniyati cheklangan
bolalarni har tomonlama rivojlantirish, ularning ijtimoiy hayotda faol ishtirokini
ta’minlashdir. Bu yo‘nalishda individual yondashuv muhim ahamiyat kasb etadi.
Har bir bola o‘ziga xos rivojlanish sur’ati, qiziqishlari, psixologik holati va
muammolariga ega. Shu bois, korreksion pedagogikada yagona, hammaga bir xil
qo‘llaniladigan metodika o‘zini oqlamaydi.
Individual yondashuv – bu har bir bola uchun alohida ta’lim strategiyasi
ishlab chiqishni nazarda tutadi. Bunda quyidagi bosqichlar muhim hisoblanadi:
1. Diagnostika bosqichi – bolaning aqliy, psixologik va jismoniy rivojlanish
darajasi aniqlanadi. Maxsus testlar, kuzatuv, suhbat orqali bolaning ehtiyojlari
aniqlanadi.
2. Individul reja tuzish – bolaning imkoniyat va ehtiyojlariga mos ta’lim-
tarbiya rejasi tuziladi. Bu reja moslashtirilgan dasturlar va differensial yondashuv
asosida amalga oshiriladi.
3. Moslashtirilgan metod va vositalardan foydalanish – dars jarayonida bola
qobiliyatiga mos keladigan metodikalar qo‘llaniladi: vizual ko‘rsatmalar,
harakatli o‘yinlar, sensor muhit, nutq rivojlantirish mashqlari va boshqalar.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
85
4. Psixologik-pedagogik yordam – bola va uning oilasiga doimiy ruhiy va
ijtimoiy
yordam
ko‘rsatish,
ijtimoiy
muhitga
integratsiyalashishiga
ko‘maklashish.
Tajriba shuni ko‘rsatmoqdaki, individual yondashuv asosida olib borilgan
ta’lim bolalarda ijobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi: nutqdagi muammolar
kamayadi, muloqot ko‘nikmalari rivojlanadi, o‘ziga bo‘lgan ishonch oshadi. Shu
bilan birga, ularning mustaqil fikrlashi, harakatlarni rejalashtirish va muammoli
vaziyatlardan chiqish ko‘nikmalari ham shakllanadi.
Individual yondashuvning asosiy afzalligi – bolaning mustaqil fikrlashi,
ijtimoiy muhitga moslashuvi hamda o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshirishdir. Bu esa
nafaqat ta’limdagi muvaffaqiyat, balki ijtimoiy hayotga moslashuvda ham muhim
rol o‘ynaydi.
Yana bir muhim jihat – o‘qituvchining roli. U nafaqat bilim beruvchi, balki
maslahatchi, yo‘naltiruvchi, ruhiy tayanch bo‘lishi zarur. O‘qituvchi individual
reja asosida har bir bola bilan alohida ishlashga tayyor bo‘lishi, kreativ, sabrli va
mehrli bo‘lishi lozim.
Korreksion pedagogikada individual yondashuv faqatgina ta’lim sifatini
oshirishga emas, balki bolalarning jamiyatga moslashuvi va o‘ziga bo‘lgan
ishonchini shakllantirishga xizmat qiladi. Shu sababli, har bir o‘qituvchi
zamonaviy metodlarni chuqur o‘zlashtirgan holda, har bir bolaning imkoniyatini
to‘g‘ri yo‘naltirishi lozim. Korreksion ta’limda samarali metodlardan foydalanish
orqali bolalarning hayotga ijobiy munosabati shakllanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1. Axmedova N.Q., To‘raqulova D.Q. Korreksion pedagogika. – Toshkent:
“Fan va texnologiya”, 2020.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 2-son May , 2025
86
2. Yusupova D.X. Maxsus pedagogika va psixologiya asoslari. – Toshkent:
TDPU nashriyoti, 2019.
3. Axmedova G.N. Maxsus pedagogika asoslari. – Toshkent: “Ilm ziyo”,
2021.
4. Zaynieva N.G. Korreksion pedagogikada zamonaviy metodlar. –
Samarqand: “Afrosiyob print”, 2022.
6. Vygotskiy L.S. Defektologiya asoslari. – Moskva: “Pedagogika”, 1983.
