Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
317
ONA TILI DARSLARIDA DARS SIFATINI OSHIRISH
Urganch Innovatsion Universiteti o'zbek tili va adabiyoti fani o'qituvchisi
Abdusharipova Dilorom Xo'sinovna
erkin izlanuvchi
Annotatsiya: Ona tili darslarida dars sifatini oshirish masalasi ta'lim
tizimining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ona tili nafaqat milliy
madaniyat va an'analarni saqlash, balki shaxsning fikrlash, muloqot qilish va
ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda ham asosiy vosita hisoblanadi. Shuning
uchun ona tili darslarining samaradorligini oshirish uchun turli metod va
yondashuvlarni qo‘llash zarur.
Kalit so‘zlar: ona tili, dars, o'yinlar, interaktiv ta’lim platformalari,
planshet, integratsiya, loyihalar.
Dars sifatini oshirishda avvalo o‘quvchilarning qiziqishlarini hisobga olish
muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar darsga faol ishtirok etganda va mavzuga
qiziqish bildirganda, ularning bilim olish darajasi oshadi. Buning uchun dars
jarayonida interaktiv metodlarni qo‘llash, masalan, guruh ishlari, muhokamalar,
rolli o‘yinlar va loyihalar orqali o‘quvchilarni faol jalb etish lozim. Bu usullar
o‘quvchilarning ona tiliga bo‘lgan qiziqishini oshirib, ularni mustaqil fikrlashga
undaydi. Shuningdek, darslarda zamonaviy texnologiyalarni keng qo‘llash dars
sifatini oshirishda muhim vosita hisoblanadi. Kompyuter, planshet va
smartfonlardan foydalanish, interaktiv taqdimotlar tayyorlash, elektron darsliklar
va onlayn resurslardan foydalanish o‘quv jarayonini yanada qiziqarli va samarali
qiladi. Bu esa o‘quvchilarning diqqatini jamlash va mavzuni yaxshiroq
o‘zlashtirishga yordam beradi. Ona tili darslarida o‘quvchilarning nutq
madaniyatini rivojlantirishga katta e'tibor berish kerak. Nutq madaniyati nafaqat
to‘g‘ri talaffuz va grammatikani o‘z ichiga oladi, balki fikrni aniq, lo‘nda va ravon
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
318
ifodalashni ham ta'minlaydi. Shu bois, o‘qituvchilar darslarda nutq mashqlari,
insho yozish, og‘zaki nutqni rivojlantiruvchi mashg‘ulotlarga ko‘proq o‘rin
berishlari zarur. Bu o‘quvchilarning o‘z fikrini erkin ifodalash qobiliyatini
oshiradi va ularni muloqotda muvaffaqiyatli bo‘lishga tayyorlaydi. Dars sifatini
oshirishda o‘qituvchilarning malakasi va metodik tayyorgarligi ham muhim
ahamiyatga ega. O‘qituvchilar doimiy ravishda o‘z bilim va ko‘nikmalarini
yangilab borishlari, yangi pedagogik texnologiyalarni o‘rganishlari zarur.
Shuningdek, o‘qituvchilar o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga
olib, darslarni shunga moslashtirishlari lozim. Har bir o‘quvchining qobiliyati,
qiziqishlari va ehtiyojlarini inobatga olish darslarning samaradorligini
oshiradi.[1]
Ona tili darslarida baholash tizimini takomillashtirish ham dars sifatini
oshirishga xizmat qiladi. Baholash nafaqat o‘quvchilarning bilim darajasini
aniqlash, balki ularni rag‘batlantirish, xatolarini aniqlash va tuzatishga
yo‘naltirish vositasi sifatida foydalanilishi kerak. Shu maqsadda, baholashda faqat
yozma testlar emas, balki og‘zaki nutq, ijodiy ishlar va loyiha ishlari ham hisobga
olinishi zarur. Bu o‘quvchilarning turli qobiliyatlarini rivojlantirishga yordam
beradi. Darslarda ona tilining o‘ziga xosligi va uning madaniy meros sifatidagi
ahamiyatini ta'kidlash ham muhimdir. O‘quvchilarga ona tilining tarixiy
rivojlanishi, uning adabiyoti, xalq og‘zaki ijodi va zamonaviy til xususiyatlari
haqida ma'lumot berish ularning tilga bo‘lgan hurmatini oshiradi. Bu esa o‘z
navbatida, ona tilini chuqurroq o‘rganishga va uni asrashga undaydi.[2]
O‘quvchilarning mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish ona tili
darslarining yana bir muhim jihatidir. Mustaqil o‘rganish o‘quvchilarda
mas'uliyat hissi va o‘z-o‘zini boshqarish qobiliyatini shakllantiradi. Shu bois,
o‘qituvchilar darslarda topshiriqlarni shunday tarzda tashkil etishlari kerakki,
o‘quvchilar mustaqil ravishda ma'lumotlarni izlash, tahlil qilish va natijalar
chiqarish imkoniyatiga ega bo‘lsinlar. Dars sifatini oshirishda ota-onalar va
jamiyatning ham roli katta. Ota-onalar o‘z farzandlarining ona tilini o‘rganish
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
319
jarayonini qo‘llab-quvvatlashlari, uyda ona tilida muloqotni rivojlantirishlari,
kitob o‘qishga rag‘batlantirishlari muhimdir. Jamiyat esa ona tilini
rivojlantirishga oid turli madaniy va ta'limiy tadbirlarni tashkil etish orqali bu
jarayonga hissa qo‘shishi mumkin.[3]
Shuningdek, ona tili darslarida adabiyotning o‘rni beqiyosdir. Adabiyot
orqali o‘quvchilar tilning go‘zalligini, uning boy ifoda vositalarini, insoniy
qadriyatlarni o‘rganadilar. Shu sababli, darslarda adabiy asarlarni chuqur tahlil
qilish, ularni hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lash, ijodiy ishlar orqali
o‘quvchilarning adabiyotga bo‘lgan qiziqishini oshirish zarur. Yuqorida
ta'kidlangan barcha jihatlar ona tili darslarining sifatini oshirishga xizmat qiluvchi
omillardir. Ularni amalga oshirish uchun ta'lim muassasalari, o‘qituvchilar, ota-
onalar va jamiyat birgalikda harakat qilishi lozim. Ona tilini chuqur o‘rganish va
uni rivojlantirish har bir insonning milliy o‘zligini saqlash va mustahkamlashda
muhim ahamiyatga ega ekanligini unutmaslik kerak.[4]
Xulosa:
Shunday qilib, ona tili darslarida dars sifatini oshirish uchun o‘quvchilarning
qiziqishini oshirish, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash, nutq madaniyatini
rivojlantirish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish, baholash tizimini
takomillashtirish, ona tilining madaniy meros sifatidagi ahamiyatini tushuntirish,
mustaqil ishlash ko‘nikmalarini shakllantirish, ota-ona va jamiyatning
ko‘maklashuvi hamda adabiyotga e'tibor qaratish zarur. Bu omillar birgalikda ona
tili darslarining samaradorligini oshirib, o‘quvchilarning til va madaniyatga
bo‘lgan munosabatini mustahkamlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. Toshkent: “Universitet”
nashriyoti, 2006. – 212 b.
2. Zunnunov A., Hotamov N., Esonov J., Ibrohimov A. Adabiyot o'qitish
metodikasi. Toshkent: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2023. – 180 b.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
320
3. Shodmonova M.B. Ona tili va adabiyot o'qituvchilarining kasbiy
malakasini oshirish. Toshkent: “Ilm-fan” nashriyoti, 2021. – 150 b.
4. NamDU. Adabiyot o'qitish metodikasi. Toshkent: “Talim” nashriyoti,
2024. – 200 b.
5. Qodirov O. Ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish. Ilmiy
maqola. Toshkent, 2023. – 25 b.
6. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi. Ona tili o'qitish
metodikasi. Toshkent: “Akademnashr” nashriyoti, 2024. – 220 b.
7. Raximov S. Ona tili darslarining samaradorligini oshirish yo‘llari. Ilmiy
maqola. Toshkent, 2023. – 30 b.
