Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
213
BADIIY HIKOYADA RAMZIY-MAJOZIY TALQIN VA
MIFOLOGIK USLUB TABIATI.
Toirova Zubayda Omongaldiyevna
Urganch Ranch texnologiya universiteti
“O‘zbek va xorijiy tillar” kafedrasi o‘qituvchisi
Annatotsiya. Mazkur maqolada zamonaviy oʻzbek hikoyachiligida ramziy-
majoziy talqin va mifologik uslubning estetik va badiiy xususiyatlari tahlil etiladi.
Asad Dilmurodning “Qoʻngʻiroq” hikoyasi asosida kichik janrning chuqur
falsafiy-fikriy qatlamlari, diniy-ilohiy kiritmalar, xalq ogʻzaki ijodidagi timsollar
orqali inson ruhiy olamining murakkab jihatlari ochib beriladi. Hikoya
qahramoni – Tugalboy muallim obrazi orqali jamiyatda mavjud boʻlgan ijtimoiy,
psixologik va axloqiy muammolar yoritiladi. Muallif hikoyada mifologik
strukturalar, ramziy obrazlar, tush motivlari orqali qahramonning ichki
kechinmalarini, tafakkur tahlillarini tasvirlaydi. Asarda polifonik yondashuv,
tushunilmagan sirli holatlar, zamon va makon noaniqligi kabi xususiyatlar
yozuvchining o‘ziga xos badiiy uslubini belgilaydi. Shuningdek, maqolada hikoya
shakllanishidagi poetik gʻoya, obrazlar harakati va syujet kompozitsiyasi ham
ilmiy-nazariy asosda sharhlanadi.
Kalit so‘zlar: ramziy-majoziy talqin, evrilishlar, mifopoetik qarashlar,
ijodkor dunyoqarashi, shaxs konsepsiyasi, milliy gʻoya, ramziy qahramon.
Abstract. This article analyzes the aesthetic and artistic features of symbolic-
figurative interpretation and mythological style in modern Uzbek storytelling.
Based on the story "The Call" by Asad Dilmurod, the complex aspects of the
human spiritual world are revealed through the deep philosophical-ideological
layers of the small genre, religious-divine references, and symbols in folk oral art.
The image of the hero of the story - Tugalboy, the teacher, illuminates the social,
psychological, and moral problems existing in society. The author describes the
hero's inner experiences and analysis of thought through mythological structures,
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
214
symbolic images, and dream motifs in the story. Features such as a polyphonic
approach, incomprehensible mysterious situations, and the ambiguity of time and
space in the work determine the writer's unique artistic style. The article also
comments on a scientific-theoretical basis on the poetic idea in the formation of
the story, the movement of images, and the composition of the plot.
Keywords: symbolic-figurative interpretation, evolutions, mythopoetic
views, creative worldview, concept of personality, national idea, symbolic hero.
Абстрактный. В статье анализируются эстетические и
художественные особенности символико-образной интерпретации и
мифологического стиля в современном узбекском сказительстве. На
примере повести Асада Дильмурода «Колокол» сложные аспекты
духовного мира человека раскрываются через глубокие философские и
интеллектуальные пласты малого жанра, религиозные и божественные
отсылки, символы устного народного творчества. Главный герой рассказа,
учитель Тугалбой, проливает свет на социальные, психологические и
моральные проблемы, существующие в обществе. Автор описывает
внутренние переживания и психические анализы персонажа через
мифологические структуры, символические образы и мотивы сновидений в
рассказе. Такие черты, как полифонический подход, необъяснимые
загадочные ситуации, неоднозначность времени и пространства в
произведении, определяют уникальный художественный стиль писателя. В
статье также на научно-теоретической основе анализируется
поэтическая идея, движение персонажей, композиция сюжета в
формировании рассказа.
Ключевые слова: символико-образная интерпретация, эволюции,
мифопоэтические воззрения, творческое мировоззрение, концепция
личности, национальная идея, символический герой.
Oʻzgarib borayotgan dunyo sarhadlari badiiy adabiyot oldiga – mif, din,
dunyo va falsafiy-estetik qamrov tigʻizlashuvini hamda psixologik nuqtai nazar
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
215
yaxlitlashuvini koʻndalang qoʻymoqda. Chunki har qanday badiiy matnda
hikoyanavis oʻzi sahnad rol ijro etayotgan san'atkorni yodimizga soladi. Mana shu
tamoyil Asad Dilmurodning oʻnlab hikoyalarida yaqqol seziladi.
Yangilanayotgan badiiy tafakkur miqyoslarini anchayin kengaytirishga hissa
qoʻshayotgan N.Eshonqul, A.Dilmurod, I.Sulton, U.Hamdam talqinlarida
timsollar – kodlar va ifodalar oʻziga xos tarzda namoyon boʻladi. Bu haqda prof.
J.Eshonqul shunday idroklaydi: “Timsol oʻzi nima? Biz biron asarni
oʻqiganimizda yoki xalq ogʻzaki ijodi namunasini tinglaganimizda gap A haqida
borayotgan boʻlsa ham, asl ma’no B ga tegishli ekanligini his etib turamiz. Biz
buni istamasak-da, ichki tuygʻularimiz A aslida B ekanini takrorlayveradi. Chunki
timsolni aqlimiz emas, tuygʻularimiz tez anglaydi. Inson oʻzi kashf etgan qoʻrquv,
vahm timsollarni, hali abstrakt mushohada qila olmagani uchun jonli holda
tasavvur qilib, mahluq va yirtqichlar shaklida ramzlashtirgan. Timsollar inson
ongining tinimsiz ishlashga yoʻl ochgani uchun, ong oʻz navbatida ojizlikdan
qutulish choralarini izlagan. Natijada vahm va yovuzlik timsollari boʻlgan
mahluqlarni yenguvchi, oʻziga boʻysunduruvchi qahramon tugʻilgan”[3.81-81].
Haqiqatdan ham, timsollar xalq ogʻzaki ijodidan – yozma aadabiyotga ba’zan
mifologik syujet tarzida kirishi, insonni tashqi olam va oʻzi yashayotgan muhit
bilan uzviy bogʻlab turuvchi adabiy vosita boʻlishi tayin. Ana shu timsollar – Asad
Dilmurod badiiy izlanishlarida yagona estetik gʻoyaning syujetga aylanishida,
uslubning xilma-xillashuvi, diniy-ilohiy kiritmalar, bid’at unsurlarga ishonuvchan
olomon qiyofasini ham tipiklashuviga olib keladi.
“Dunyo adabiyotida prozaning oʻrni haqida gap borganda uning
taraqqiyotini kuzatayotgan har bir oʻquvchi hikoyachilikning tez sur’atlar bilan
rivojlanib borayotganligini va bu kichik janrda ham boshqa epik janrlardagidek
salmoqli hayotiy muammolar hal qilib berilayotganini koʻrmasligi mumkin emas.
Inson oʻzidagi evrilishlar, oʻzligini anglash tuygʻusining borgan sari kuchayishi
odamlararo munosabatlardagi murakkablikni, shaxs va voqelik, jamiyat
oʻrtasidagi ijtimoiy munosabatlarni haqqoniy, real aks ettirishni taqozi qildi”[5.].
Mana shu jarayonda kichik janrda “katta gap aytish” mahorati har bir ijodkor
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
216
qiyofasini belgilovchi badiiy uslub kriteriylari bilan jonlantiriladi. Ayni paytda,
hikoya va qissa orasidagi farqlanishlar, kichik janrning mifopoetik
imkoniyatlarini yangilash jahon adabiyoti bilan boʻylashish yoʻsinlari sari
harakatlanadi.
Adibning “Qoʻngʻiroq” nomli hikoyasida sodda va ishonuvchan, hayotda
oddiy turmushni oʻnglash payida doim oʻzgalarga “chuv” tushib yurgan
qahramon intellekti badiiy uslubning ijodkor dunyoqarashi-yu shaxs
konsepsiyasi sintezini yaxlitlashtiradigan tamoyilga evrilish nuqtalarini
ifodalagan manzaraga duch kelamiz. Hikoyaning “Qoʻngʻiroq” deb nomlanishi
asar qahramonining bir paytlar shu bolalik damlarida sovda-sotiq ishlari bilan
mashgʻul boʻlishga qiziqishi, inson tafakkuridagi ong osti hislarining
kutilmaganda uygʻonish moduslarini koʻrishimiz mumkin boʻladi: “Yarim
kechada uyqusi qochgan Tugalboy muallim koʻrpani siltab ustidan uloqtirdi,
soʻng bir chirillab yigʻlayotgan Maqsudjonga, bir uni ovutolmay yuragi qonu
zardobga toʻlgan Shafoatga parishon tikildi. Endigina uchni qoralagan yolgʻiz
farzandning boshi darddan chiqmadi, Xudodan shifo soʻrayverib xotini ayniqsa
qiynalib ketdi. Tugalboy visol damlaridan birida Shafoatni hazilu chin aralash
koʻnglim guli, muhabbatim qoʻriqboni deb atagandi, mazmunli oʻtgan toʻydan
keyin ham uni, shirin muomalasini ayamay, iloji boricha kaftida koʻtarishga
urindi, peshonasiga aqlli-hushli, husni malohatda tengsiz ayol bitilgani uchun
Tangriga shuk-rona aytardi. Lekin iloj qancha, dunyo biri kam-da, bir yostiqqa
bosh qoʻyishganiga yetti yildan ziyodroq vaqt oʻtsa ham tirnoq buyurmadi,
eskichayu yangicha rasmu rusumlardan najot istab tinkai madorlari quridi. Oxiri
taqdirga tan berishgach, buni qarangki, koʻp oʻtmay xonadonda chaqaloq
“inga”ladi”. Otalik zavqu shavqi buyurgan Tugalboy oʻshanda osmon-u falakda
parvoz etayotgan qushga oʻxshardi. Soʻng kuchli boʻronda qanotlari singandek
nogoh quyiga shoʻn-gʻidi. Xudodan tilab olingan goʻdak chillasi chiqmay kak-
radek koʻkarib yigʻlaydigan boʻldi”.[1.265]
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
217
Hikoya ekspozisiyasida voqelik sodir boʻlish sabab va oqibati haqida soʻz
borsa-da, adib syujet liniyalarini – asosan tun obrazi bilan bogʻliq ravishda
ochiqlamoqda. Bolaning yigʻisi, ancha yillar tirnoqqa zorligi, uning nimjon boʻlib
tugʻilishi hamda Tugalboy muallim qismatining nechogʻli azob-uqubatlarda oʻtib
kelayotganidan dalolat bermoqda. Hikoyada yozuvchi diniy-ilohiy kiritma
voqelarni mifologik yoʻsinda syujet qisimlariga singdirib yuboradi. Ayni damda
adibning universalimzga katta e’tibor berishi, F.Kafka, A.Kamyu, L.X.Borxes,
P.Koelo badiiy uslubini yodimizga solsa-da, milliy gʻoya va tafakkur sarhadlarini
umumlashtirishga yoʻnaltiriladi. Oʻzbek xalqida bola tarbiyasiga alohida e’tibor
beriladi. Shunday boʻlsa-da, Tugalboy muallimning tirikchilik vajidan meva-
cheva savdosi bilan shugʻullanishi, har gal maktab yonidan oʻtganida qulogʻiga
begunoh bolalarning qiyqiriqlari-yu, qoʻngʻiroq jarangi uni olis oʻtmish xotiralari
sari yetaklaydi. Uning soddaligi va ishonuvchanligidan qishloqdagi bozorga
chiquvchi chayqovchilar koʻp foyda koʻradilar. Shafoat esa unga vafodor va oʻzi
kabi ishonuvchan ayol sifatida oʻquvchi qalbidan achinish hissini uygʻotadi.
Mana shu talqin ranginlashuvi yozuvchining inson qismatini butun-
murakkabligicha tasvir etish prinsipini namoyon etishida koʻzga tashlanadi.
Badiiy uslubning tigʻizlashuvi va mavhumlikdan murakkablik sari harakati
syujet yangiligini tayin etadi. Shuni qayd etish lozimki, “asar shakllanish
jarayonida yozuvchi ilhom bilan mehnat qiladi. Dastlabki koʻtarinki holat
keyinroq tartibga tushadi, ijodiy xayollarning parvozi asta-sekin tiniqlashadi.
Yozuvchining talant kuchi, diqqati, butun borligʻi bir markazga toʻplanadi.
Boʻlajak qahramonlar aniqlanadi. Asarning asosiy poetik gʻoyasi, uning obrazli
ifodalanishi koʻzga tashlanadi va shu doira atrofida obrazlar harakat qila
boshlaydilar. Xarakterlar tasviri ular xatti-harakatlari va psixologiyalarini
asoslashning yoʻllari, fabula rivojining juda koʻp variantlaridan (Tolstoy
aytganidek, milliondan biri) eng ma’quli tanlanadi. Qisqasi, san'atkor ongida
yaxlit yaratmoqchi boʻlgan asarining nusxasi, badiiy modeli yaratiladi. Endigi gap
yaratilajak, tugʻilajak asarining hayotiyligini, jonliligini ta’minlovchi yozuvchi
qalbining qon tomiriga, san’atkorning soʻz sehriga, oʻtkir fahmiga, ajoyib
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
218
ilhomiga... yana va yana juda koʻp psixik jarayonlarga bogʻliqdir”[6.133-134].
Haqiqatdan ham, Prof.H.Umurov masalaga diqqat bilan talqiniy yondashadi. Buni
keyingi tasvirlar simfoniyasida ham anglash qiyin emas:
“Tugalboy tong azonda tuman markaziga oshiqdi, it egasini tanimas toʻs-
toʻpolon bozorga oralar ekan, shovqin-suron orasidan bot-bot maktab
qoʻngʻirogʻi jiringlashi eshitilardi. Ajib ohang sehrini tuygani sayin necha yil
mobaynida e’zozlagan kasbini begona hayot tarziga almashtirish uchun bu yerga
ataylab qadam ranjida qilgandek xijolat cheka boshladi. Tugalboy betartib kappon
boʻylab onasidan adashgan buzoqday uzoq tentiradi, oxiri tez-tez Xudoni yod
etayotgan choʻpdek ozgʻin koʻsa kishi atrofida oʻralashdi. Soʻng butun bozorda
bundan sarasi yoʻq deb ta’riflagan gʻalvirak yongʻogʻiga talabgor boʻldi. Agar
ikki tonnadan ziyod shu yukni shaharga eltib sotsa tuzukkina foyda qolishi
mumkin – ichida bir ovoz shunday demoqda edi. Faqat ish bexosdan teskari
tomonga aylandi, yukni shahar bozoriga tushirgan hamono kimdir gʻalati gap
aytdi. Avval ishonmadi, yukni nazardan kechirgach, qoq boshiga soʻyil tekkan
kabi dovdirab qoldi. Endi arzu dodini kim eshitadi, hayhot, barcha xalta dabdala
boʻlib, bozor lahjasi bilan aytganda, ustakorlik bilan “oʻqlab” qoʻyilgandi, ya’ni
usti toza-yu, osti sidirgʻa toshday qattiq koʻrak edi, magʻzini ochofat kuya-mita
ilma-teshik qilib tashlagan…”[1.265-267]
Keltirilgan parchada Tugalboy muallimning ikkkinchi hayoti – savdo-sotiq
tashvishlariga shoʻngʻishi hamda bu kasb-korning hiyla qiyinchiliklari evaziga
boshiga yogʻilayotgan – qoʻngʻiroq sadolari, maktabdan, (ta’lim va ilm)dan
uzilish, oilaning tirikchiligi bois (oʻtish davri muammolari) ham syujet
chiziqlarini birlashtirishga, yozuvchining badiiy uslubining mukammalashuviga
etaklaydi. Ayniqsa, istiqlol davri nasrida U.Hamdam, N.Eshonqul kabi yosh avlod
vakillari ijodida turlicha rakurslarda inkishof qilinishi yuqoridagi hikoya
tagma’nosini toʻlaqonli quvvatlaydi. Tugalboy muallimning folbinga ishonishi,
xayolida, tushida oyogʻini jondor kemirib ado qilishi, “sirli qoʻngʻiroq”ning
bexosdan bezovta qilib, qulogʻi tagida jaranglashi, betob oʻgʻlining tashvishi bir
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
219
tomonda qolib, oʻz dardisarligini hamma oldida aytishga, qulayroq davolanishga
imkon topolmasligini koʻrsatib beruvchi tasvirlar yanada hikoyani jonliligini
yuzaga chiqarishga hissa boʻlib qoʻshiladi. Yozuvchi bu erda oʻqituvchining
saviyasini koʻrsatishni maqsad qilar ekan, sobiq ittifoq davridan qon-qonimizga
singib ketgan – olomonchilik kayfiyatining hatto ziyoli inson boshiga tushganda
ikkilanishlar orasida qolishi hech gap emasligini koʻrsatishdan ham iborat boʻlib
tuyulmoqda. Negaki, yozuvchi bilimli va tafakkurli inson boshqalardan ajralib
turishi tayin degan oʻtkir ijtimoiy-siyosiy aqidani ilgari surmoqda. Bunday
tavsiflar yozuvchining boshqa hikoyalarida ham koʻplab uchrashini unutmaslik
lozim.
Prof.Sh.Doniyorova uslub haqida quyidagi mulohazalarini ifodalab:
“Yozuvchining uslubi va badiiy mahorati masalasi adabiyotshunoslikda hamisha
dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Uslub yozuvchining badiiy mahoratini
koʻrsatadigan adabiy hodisa boʻlsa, qahramon obrazi badiy asar mohiyatini
oydinlashtirishda muhim estetik ijtimoiy-badiiy ahamiyatga ega boʻlgan
masaladir. Demak, individual uslub va qahramon obrazi talqinini tadqiq etish
yozuvchiga ijtimoiy voqelik haqida, davr kishilari, ularning hayoti, faoliyati va
oʻy-kechinmalari toʻgʻrisida oʻziga xos badiiy fikr yuritishi hamda poetik idrok
etilgan voqelikni badiiy taahlil qila olish xususida muayyan nazariy
umumlashmalar chiqarish imkonini beradi”[2.68]. Har bir ijodkorning individual
uslubga ega boʻlishi uchun tinimsiz mehnati va uning natijadorligi mifopoetik
talqin qamrovini ham yangilanishiga olib keladi. Shuning uchun ham, Asad
Dilmurod “Qo‘ngʻiroq” hikoyasida Tugalboy muallim va Shafoatxon obrazi
negizida Maqsudjon qismatining uzoq kutilgan orzu-havas mevasi ekanligini, bu
ayanchli mushkulotlardan unumli foydalanayotgan – XX asr olomoni qiyofasini
gavdalantirishni maqsad qilganligida yaqqol seziladi. Agar ongli va tafakkurli
inson boʻlganida, insu-jins, irim-sirimlarga unchalik ishonmaslikni, har qanday
dardning davosi “Qur’on” ekanligini tushunib etgan boʻlardi. Mana shu epizodlar
negizida yozuvchi millat boshiga tushgan ogʻir sinovlarning hali-veri yoʻqolib
ketmaganini, bid’at sanalgan odatlardan odamzod oʻzini saqlay bilishi, botinida
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
220
va ruhida – Allohga boʻlgan ishonch, ulkan muhabbat kezishini birinchilardan
boʻlib oʻzgalarga ham tushuntirardi. Tugalboy muallim kabi odamlar jamiyatda
yoʻq deb oʻylaysizmi? Hikoyadagi ikkita epizod va universal mifopoetik talqin
ustuvorligi, syujet chiziqlarini bir-biriga payvandlashda, hamda tush motivining
“ochqich kalit” sifatida ishtirokni tayin etishida yuzaga qalqib chiqadi. Ayni
damda, yozuvchi-oʻquvchi orasidagi mavhum tushunchalar, dialoglarning deyarli
yoʻqligi, har qanday voqelik faqat bosh qahramon Tugalboy muallim ongida roʻy
berayotgani, polifonik nutq qamrovining ustuvorligini reallashtirishga xizmat
qilmoqda. Buni quyidagi lavhada tiniqrov his etishimiz mumkin boʻladi: “Shafoat
befahm emas-da, ertalab bir qarashdayoq ahvolini sezdi va nafsoniyatiga
tegmaydigan qilib gap kavladi. Oxiri noiloj yorildi, faqat tovonlari-ni ishgʻol
qilgan choʻgʻ nima balo ekanini umuman tushuntirib berolmadi. La’natini
unutishga tirishib, sarmoya tiqilgan charm sumkani yelkasiga osdi-da, yana tuman
markaziga shoshildi. Eshikdan chiqar payti Shafoat ehtiyot yuzasidan avval
Odinaqul oldidan oʻtgani ma’qul ekanini ta’kidlagach, rejasi oʻzgardi.
Odinaqul top-toza va silliq tovonlariga qayta-qayta jiddiy nigoh yugurtirdi,
barmoqlari bilan oʻrtasi va girdlarini goh avaylab, goh qattiq bosib-bosib koʻrdi,
achishib kuyishuv sababi xususida tasavvur beradigan nishona topilmagach,
asabni tinchituvchi dori ichib turishni buyurdi. Toʻgʻrisi, Odinaqulning
muomalasidan barcha xavotiri tumandek tarqadi va ancha yengil tortdi, faqat asab
bilan bogʻliq boʻlsa bemalol davosini qilish mumkin degan oʻyda, dori qogʻozini
gʻijimlab uloqtirdi-yu, tijoratni yanada tuzukroq yoʻlga qoʻyish niyatida avtobus
bekatiga burildi”. [1.269-270]. Hikoyaning mifologik talqin etilishiga sabab –
Tugalboy muallimning, ayniqsa, oʻqituvchi-murabbiyning “adabiy tip” sifatida
olingani bilan belgilanadi. Odinaqul ham kodlashtirilgan
ramziy
qahramon.
Uning diyonatidan Xolbibi xolaniki tubdan farq qiladi. Odamlarni shu yoʻsinda
“bir-ikki” dori yozib berishi bilan davolay oladigan, har qanday bemor oʻzining
ichki ishonchi evaziga yaxshi boʻlib keta olishini yozuvchi boshqa tartibda
namoyon qiladi. Hikoyadagi qahramonlar eskichasiga ham, yangichasiga ham
muolajani olishda davom etadi. Bu erda Tugalboy muallim qulogʻiga
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
221
chalnayotgan ovoz, eng avvalo, istiqlol ovozi sifatida qabul qilish ishonchni
oqlaydi. Negaki, “sirli qoʻngʻiroq” muallim ruhiyatida roʻy berayotgan tizginsiz
mulohazalar mahsuli ekani va bu jarayonning ruhiy-ijtimoiy sabablari
jamiyatning “kasal”ga chalinib, milliy mental xususiyatlarning tobora “oʻlim”
yoqasiga kelib qolganidan shahodat beradi. Istiqlol yillari arafasida koʻpchilik
tizim ishdan chiqqanligi, Vatan ozodligi har narsadan ustun, uni yangicha
formatda rivojlantirish muhimligi ayonlashadi. Bir oila timsolida – bir jamiyat,
makon va zamon aniq belgilanmagan bozor va qishloq negizida roʻy berishida
ham alohida bir ramziy detalnni uchratish mumkin. Yozuvchi Asad Dilmurodning
va oʻzining boshqa-da salafalari ijodida yorqin boʻyoqlarda namoyon boʻlayotgan
har bir detal syujet, gʻoya va individual uslub yaxlitlashuvi bugungi mifologik
talqin ustuvorlashib borayotganidan dalolatdir. Shuning uchun ham, joriy
adabiyotshunoslikda ramzlashgan tasvir etikasi insoniyatning ancha taraqqiy etib,
ilgarilab ketganligini izohlaydi. Zotan, har bir detal strukturasida aks etgan
falsafiy-psixologik kechinmalar yuqoridagi ramziy-majoziy detallar negizida
insoniyat yangi davrga oyoq qoʻyganligini, uning har bir talqinida zamondosh
odam tiynati ifodalanayotgani sezishi qiyin emas.
Xulosa shuki, Asad Dilmurod “Qoʻngʻiroq” hikoyasida azim tarixiy hodisa,
jadid bobolarimizning orzu-umidlarining roʻyobga chiqayotganidan, har bir kasb
egasining tafakkuri chandon yuqori boʻlishiga ishonganini tasdiqlaydi. Istiqlol
oʻz-oʻzidan qoʻlga kiritilgan hodisa emas! Buning uchun badiiy tafakkur ham
qanchadan-qancha ziyo istovchilarga mayoq vazifasini oʻtaganligini kafolatlaydi.
Yozuvchi tush, ramz va detallar tigʻizlashuvi negizida shaxs konsepsiyasi – millat
sajiyasi bilan uzviy ekanligini isbotlay olganligida koʻrinadi. Bu jarayon yozuvchi
poetik mahoratining chuqurlashib ketganligini, Sharq badiiy falsafiy-psixologik
kriteriylariga toʻlaqonli javob berishini tayin eta olganligida namoyon boʻladi.
Foydalanilgan adabiyotlar .
1.
Asad Dilmurod. Xilvat. –T: “Yangi asr avlodi”. 2017. –B.265
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
222
2.Doniyorova Sh. Omon Muxtor ijodida yangicha talqinlar. –T: “Turon
Zamin-Ziyo”. 2017. –B.68.
3.Eshonqulov J. Folklor: obraz va talqin. –Qarshi. Nasaf. 1999. –B.81-82.
4.Qoʻchqorova M. Hozirgi oʻzbek nasrida badiiy shartlilik. Filol.fan.dok.
diss.si. –T., 2020.
5.Saitov S. O.Genri va oʻzbek adabiyoti. –Buxoro: “Durdona”. 2024. –B.
6.
Umurov H. Saylanma. 5-jild. –Samarqand. 2011. –B.133-134.
7.Xolmirzaev Sh. Hikoya haqida// Sharq yulduzi. 1971 yil, 1-son.
8.Xurshid Doʻstmuhammad. Milliy hikoya: izlanishlar, yutuqlar, istaklar.
Ozod vatan sogʻinchi. Adabiy tanqid. Toshkent “Adib”2004.
