Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
155
BELBOG’LI KURASHCHILARNING KUCH SIFATLARINI
TARBIYALASH MASALASI
Jasurbek Abdilxomitov
ADPI, jismoniy madaniyat yoʻnalishi 3-bosqich talabasi .
Axrorbek Toʻrayev Tojdinovich
ADPI, Ijtimoiy va amaliy fanlar fakulteti jismoniy madaniyat yoʻnalishi v.b
dotsenti
Annotatsiya: Belbog'li kurashchining sport tayyorgarligi pedagogik jarayon
bo‘lib, u quyidagilarni o‘z ichiga oladi: jismoniy tayyorgarlik (kurashchida
sportchining jismoniy sifatlarini rivojlantirish), texnik-taktik tayyorgarlik
(kurashda zarur bo‘lgan texnik ko‘nikmalarni o‘zlashtirish va to‘g‘ri harakat
qilish qobiliyati). turli raqiblar bilan kurash qurish), axloqiy va irodaviy
tayyorgarlik (g'alabaga erishish uchun zarur bo'lgan irodaviy fazilatlarni
tarbiyalash).
Kalit so‘zlar
: belbog'li kurash, polvon, kuch sifatlari,
texnika-taktika,
jismoniy sifatlar,
jismoniy tayyorgarlik, irodaviy fazilatlar.
Аннотация: Спортивная подготовка борца на поясах представляет
собой педагогический процесс, включающий: физическую подготовку
(развитие физических качеств спортсмена-борца), технико-тактическую
подготовку (овладение техническими навыками, необходимыми в борьбе, и
умением правильно двигаться). построение боя с различными
противниками), морально-волевая подготовка (воспитание силы воли,
необходимой для достижения победы).
Ключевые слова: борьба на поясах, борец, силовые качества, техника
и тактика, физические качества, физическая подготовка, волевые
качества.
Abstract: Sports training of a belt wrestler is a pedagogical process, which
includes: physical training (development of the physical qualities of an athlete in
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
156
a wrestler), technical-tactical training (mastering the technical skills necessary
in wrestling and the ability to act correctly. building a fight with various
opponents), moral and volitional training (cultivation of volitional qualities
necessary for victory).
Keywords: belt wrestling, wrestler, strength qualities, technique-tactics,
physical qualities, physical training, volitional qualities.
KIRISH
Kurashchi doimo jismoniy sifatlarini rivojlantirish ustida ish olib borishi,
unda kam rivojlangan sifatni yaxshilashga alohida e’tibor berishi kerak.
Shubhasiz, sportchining barcha jismoniy sifatlari, ularning har biri alohida va
barchasi birgalikda, bevosita kurash jarayonida shakllanadi va tarbiyalanadi.
Belbog’li kurashda yuqori sport natijalariga erishish katta jismoniy kuchni
rivojlantirish bilan uzviy bog‘liqdir. Kurashchining kuchi - mushaklar kuchlanishi
bilan kurashish jarayonida ma'lum harakatlarni amalga oshirish, har qanday
kuchlarning ta'sirini engish yoki qarshilik ko'rsatish qobiliyati. Magistral va oyoq-
qo'llarning rivojlangan mushaklari, yuqori darajadagi kuch-quvvat mashqlari
salomatlikni saqlash va yuqori sport natijalarini ko'rsatish uchun zarur shartdir.
Belbog'li kurashning sport turi sifatida shakllanishi va rivojlanishi, uning
xalqaro maydonga chiqishi musobaqa qoidalarining bir qator qoidalarini
o'zgartirishni talab qildi: jang vaqti qisqartirildi, texnikani baholash tizimi
o'zgartirildi, belbog'lar bog'langan va faol hujum kurashi rag'batlantiriladi va shu
kabilar. Ushbu o'zgarishlarning barchasi kurashning ushbu turi bo'yicha sport
mashg'ulotlarining butun tizimini qayta ko'rib chiqishni talab qiladi.
Kurashda sport zahiralarini tayyorlash samaradorligi ko`p jihatdan dastlabki
bosqichda jismoniy tayyorgarlik jarayoni qanchalik to`g`ri qurilganligi, qanday
metodikadan foydalanilganligi, yosh xususiyatlari qanday hisobga olinganligiga
bog`liq. Hozirda sport kurashi bo‘yicha sportchilarni uzoq muddatli tayyorlash
yo‘nalishlarini aks ettiruvchi bir qancha ishlar mavjud, ammo belbog‘li kurash
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
157
bilan shug‘ullanuvchilarning uzoq muddatli mashg‘ulotlarning dastlabki
bosqichida kuch sifatlarini tarbiyalash masalasi haligacha hal etilmagan.
Shunday
qilib,
aytishimiz
mumkinki,
bugungi
kunda
sportni
takomillashtirish bosqichida yetakchi kurashchilarni tayyorlash, pedagogik va
tibbiy-biologik nazorat tizimlarida tayyorlash uslubiyati masalalari atroflicha
o‘rganilib, boshlang'ich tayyorgarlik bosqichida yosh sportchilarning jismoniy
fazilatlariga kurash uslubini ishlab chiqish metodologiyasiga yetarlicha e’tibor
berilmayapti.
Belbog’li kurashch bo’yicha etakchi olimlar tomonidan
o’tkazilgan
tadqiqotlarda, ular kurashchilarning kuch sifatlarini tarbiyalash bo‘yicha, ular
yangi ishlab chiqilgan metodikadan samarali foydalanishdi.
YAxshilangan texnikaning o'ziga xos xususiyati shundaki, tashqi
qarshilikni yengib o'tish bilan bajariladigan umumiy tayyorgarlik mashqlari
qo'llanilgan. Tashqi qarshilik bu mashqda maksimal qiymatdan 40% gacha
bo'lgan shtanganing og'irligi edi. Tajriba guruhi sportchilari ham haftasiga uch
marta uch akademik soatdan mashg‘ulotlar olib borishdi. Haftada bir marta,
haftalik mikrotsiklning uchinchi kunida takomillashtirilgan texnikadan
foydalanildi.
Barcha mashqlar ushbu mashqda maksimal qiymatning 40% og'irlikdagi
og'irliklar yordamida 3-4 to'plamda, ular orasida 2 daqiqalik tanaffus bilan amalga
oshiriladi, tiklangungacha. Har bir mashq bir yondashuvda 10-15 marta
takrorlanadi.
1-mashq. Yelkangizda shtanga bilan o’tirib turing.
D.X.: shtangani boshning orqasidan yelkalarga oling, oyoqlari yelka
kengligida, oyoq uchlari biroz tashqariga burilgan. O'tiring va shtanga bilan
turing. Katta muskullarni ishga jalb qilgan holda, bu mashq kurashchining kuchini
rivojlantirish va mushak massasining o'sishini rag'batlantiradi.
2-mashq. Ikki qo'l bilan shtangani baland holatga siltang.
D.X.: oyoqlar yelka kengligida, oyoq barmoqlari biroz burilgan, tizzalar va
tana tekis. Tananing og'irligini tovonlarga o'tkazayotganda, ko'krak qafasidagi
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
158
shtangani platformadan oling. Shtangani ko'krakdan yuqoriga siltang. Siltashni
amalga oshirishdan oldin, nafas oling, shtangani ko'targandan keyin - nafas oling.
Shtangani ko'krakka tushirganda, nafas oling.
3-mashq. Tik turgan holda, oldinga egilib, shtangani ko'kragiga tortish.
D.X.: tik turgan holda, oyoqlar yelka kengligida, oyoqlar tizza bo'g'imlaridan
bir oz egilgan. Tana oldinga egilgan. Pastga tushirilgan qo'llarda shtanga deyarli
polga tegadi. O'rtacha tutqich, yelkaning kengligi bir-biridan ajralib turadi.
Yuqoridan tortib oling. Bunday holda, oddiy tutqich bilan birga, bir tomonlama
tutqich qo'llaniladi; ikkinchisi sportchi uchun qulayroq bo'lishi mumkin.
Qo'llaringizni egib, shtangani ko'kragingizga tegguncha torting, so'ng uni asta-
sekin boshlang'ich holatiga tushiring.
4-mashq. Skameykada yotgan holda shtangani ko’tarish.
D.X.: gorizontal skameykada yotib, oyoqlari skameykaning yon tomonlarida
pastga tushiriladi va polda turadi, shtanga ko'krakda, barmoqlar shtangani tor
tutqich bilan ushlab turadi, kaftlar yuqoriga - oldinga buriladi. Shtangani yuqoriga
ko’tarish (nafas olish), pastga tushirish (nafas olish). Mushaklarni yanada
samarali o'rganish uchun ushbu mashqni har xil holatlarda keng, o'rta yoki tor
tutqich bilan ushlab turish tavsiya etiladi.
XULOSA
Kurashchilarda kuch sifatlarini rivojlantirishning takomillashtirilgan
metodikasidan foydalanish natijasida barcha test mashqlaridagi ko‘rsatkichlar
nazorat guruhiga nisbatan sezilarli darajada yuqori bo‘ldi.
Belbog’li kurashchilarda kuch sifatlarini rivojlantirishni tarbiyalashning
takomillashtirilgan metodikasidan foydalanish samaradorligini isbotladi, bunda
musobaqaga yaqin sharoitlarda bajariladigan maxsus tayyorgarlik va bellashuv
mashqlari kiradi.
ADABIYOTLAR
1. Бобомуродов Норпулат Ширинович Структуры физической
подготовленности курашистов // Вестник науки и образования. 2020. №4-2
(82). обращ).
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
5-To’plam 1-son May , 2025
159
2. Bobomurodov, Norpo'lat Shirinovich. “Kurashchilarning jismoniy
tayyorgarligi tuzilmalari”.Fan va taʼlim axborotnomasi 4-2 (82) (2020).).ения:
24.12.2021
3. Mirjamolov M.X., Odilov R.F., Zokirov d.r.salomatligi nogironat
imkoniyatlari bo‘lgan o‘quvchilarning maxsus Jismoniy tarbiyasini
takomillashtirish // Jismoniy tarbiya va sportning dolzarb muammolari. - 2020. -
S. 20-23.
4. Н. Ю. Валиева, Р. Ф. Одилов Методы развития эффекта тонусных
рефлексов при детском церебральном параличе с помощью фитбольной
гимнастики // Academic research in educational sciences. 2021. №11. (2021):
966-972.
5. Н. Ю. Валиева. "Рейтинговый уровень упражнений специально
двигательной подготовки в учебно-тренировочном процессе юных
спортсменов" Academic research in educational sciences, no. 3, 2020, pp. 1266-
1271.).
6. Л. Б. Собирова Эффективность использования специальных
упражнений в профилактике нарушений роста у младших школьников //
Academic research in educational sciences. 2021. №5.
7. Собирова Лайло Бахромовна Эффективность использования
специальных упражнений для предупреждения сколиоза у учеников
начальных классов // Современное образование (Узбекистан). 2019. №10
(83).
8. Sherali Hoshimovich G’ofurov Мalakali sprinterchilarning sport
mashg’ulotlarini rivojlantirishning usullari // Academic research in educational
sciences. 2021. №4.
