Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
59
UDK: 528.46:004:043
DAVLAT KADASTRLARI YAGONA TIZIMIDA O‘SIMLIKLAR
DUNYOSI OBYEKTLARI DAVLAT KADASTRINING MAZMUNI.
Sattorov Shahzod Yarashovich –
Buxoro Davlat texnika universiteti dotsenti.
Ismatov Temurbek Akbar o’g’li –
Buxoro Davlat texnika universiteti doktoranti
E-mail:
Annotatsiya:
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri mazmuni,
ulardan foydalanish hajmlari hisobini va davlat kadastrini yuritish to‘g‘risidagi
muvofiq o‘simliklar dunyosi obyektlarining davlat muhofazasini hamda ulardan
oqilona foydalanishni ta’minlashni mazmun mohoyati to’g’risida.
Kalit so‘zlar: O‘simlik, obyekt, kadastr, miqdor, sifat, integratsion
tizimlar, yer munosabatlari, Yer hisobi, elektron dastur.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri «O‘simlik dunyosini
muhofaza qilish va ulardan foydalanish to‘g‘risida», «Davlat kadastrlari
to‘g‘risida» O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga va boshqa normativ-huquqiy
hujjatlarga, shuningdek “Hayvonot va o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat
hisobini, ulardan foydalanish hajmlari hisobini va davlat kadastrini yuritish
to‘g‘risida Qaror”ga muvofiq o‘simliklar dunyosi obyektlarining davlat
muhofazasini hamda ulardan oqilona foydalanishni ta’minlash maqsadida
yuritiladi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri o‘zida o‘simliklar dunyosi
obyektlarining jug‘rofiy joylashishi, huquqiy maqomi, miqdoriy, sifat tavsiflari
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
60
va bahosi to‘g‘risidagi yangilab turiladigan ma’lumotlar va hujjatlar tizimini
ifodalaydi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastrini yuritish uchun quyidagi
asosiy prinsiplar asos qilib olingan:
- Respublikaning butun hududida o‘simliklar dunyosining barcha
obyektlarini o‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri bilan qamrab olish;
- Kadastr axborotini shakllantirishning yagona metodologiyasi;
-
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri yuritishni
markazlashtirilgan tarzda boshqarish;
- Davlat kadastrlari yagona tizimi talablarini ta’minlash;
- Kadastr axborotining ishonchliligi hamda uni to‘ldirish va yangilab
borishning uzluksizligi;
- Kadastr axborotidan foydalanish mumkinligi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastrini yuritish o‘simliklar
dunyosi obyektlaridan foydalanish huquqini va boshqa huquqlarni davlat
ro‘yxatidan o‘tkazishni, o‘simliklar dunyosi obyektlarini miqdoriy va sifat
tavsiflarini hisobga olishni, o‘simliklar dunyosi obyektlarini sifat va qiymat
jihatidan baholashni, kadastr axborotini turkumlashtirish, saqlash va yangilashni,
o‘simliklar dunyosi obyektlarining holati to‘g‘risidagi hisobotlarni tuzishni,
Davlat kadastrlari yagona tizimiga kiritish uchun tegishli axborotni taqdim
etishni, foydalanuvchilarni kadastr axboroti bilan ta’minlashni o‘z ichiga oladi.
O‘zbekiston Respublikasi o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat
kadastrida quyidagi guruhlarga birlashtirilgan yovvoyi o‘simliklarning har bir turi
bo‘yicha ma’lumotlar mavjud bo‘ladi:
➢
yovvoyi holda o‘sadigan dorivor va manzarali, shuningdek, oziq-ovqat
sifatida foydalaniladigan o‘simliklar;
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
61
➢
texnik maqsadlarda foydalaniladigan yovvoyi o‘simliklar;
➢
tabiiy yaylovlar va pichanzorlardagi o‘simliklar;
➢
yovvoyi o‘simliklarning kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan
turlari.
O‘simliklar dunyosi obyektlari, mulkchilik obyektlari va subyektlari,
o‘simliklar dunyosi obyektlariga egalik qilish,
➢
ulardan foydalanish va ular ijarasi, ulardan maqsadli foydalanish to‘g‘risidagi
ma’lumotlar hisobini hamda ulardan foydalanish rejimini yuritadi;
➢
o‘simliklar dunyosi obyektlari ro‘yxatini tuzadi;
➢
o‘simliklar dunyosi obyektlari bo‘yicha kadastr daftarini yuritadi;
➢
o‘simliklar dunyosi obyektlarining joylashishi sxemasini tuzadi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastrining mazmuni - O‘simliklar
dunyosi obyektlari davlat kadastrida Respublika hududidagi barcha o‘simliklar
dunyosi obyektlari to‘g‘risidagi ma’lumotlar mavjud bo‘ladi.
Hisobga olish va baholash axboroti birgalikda o‘simliklar dunyosi
obyektlari bo‘yicha kadastr axborotini tashkil etadi, ushbu axborot alifboli-
raqamli (matnli, jadvallar, vedomostlar) va chiziqli (rejalar, sxemalar, kesimlar va
o‘lchamlar) shakllarda qog‘ozda, magnit va boshqa manbalarda taqdim etiladi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri o‘simliklar dunyosi
obyektlarining jug‘rofiy joylashishi haqidagi ma’lumotlarni, o‘simliklar dunyosi
obyektlarining miqdoriy va sifat tavsiflari hisobini va miqdoriy va qiymat
jihatidan hisobini o‘z ichiga oladi.
O‘zbekiston Respublikasi o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat
kadastrida quyidagi guruhlarga birlashtirilgan yovvoyi o‘simliklarning har bir turi
bo‘yicha ma’lumotlar mavjud bo‘ladi:
➢
yovvoyi holda o‘sadigan dorivor va manzarali, shuningdek, oziq-ovqat sifatida
foydalaniladigan o‘simliklar;
➢
texnik maqsadlarda foydalaniladigan yovvoyi o‘simliklar;
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
62
➢
tabiiy yaylovlar va pichanzorlardagi o‘simliklar;
➢
yovvoyi o‘simliklarning kamyob va yo‘qolib ketish xavfi ostida turgan turlari.
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi tomonidan ishlab chiqilgan
“O‘zbekiston oliy o‘simliklarining ta’rifnomasi”, shuningdek dalani tekshirish
ma’lumotlari o‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastrini tuzish uchun
axborot manbai hisoblanadi.
O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri kadastri axboroti uzluksiz
yangilashini ta’minlovchi axborotning asosiy va joriy turlarni o‘z ichiga oladi.
O‘simlik dunyosi obyektlari davlat kadastrining asosiy (birlamchi) turini
yuritishda obyektlar birlamchi ro‘yxatdan o‘tkaziladi (xatlanadi). Joriy turda
asosiy tur o‘tkazilgandan keyin yuz bergan barcha keyingi o‘zgartirishlar qayd
etiladi va kadastrga kiritiladi.
Ro‘yxatdan o‘tkazish, hisobga olish va baholash axboroti o‘simliklar
dunyosi to‘g‘risidagi jami kadastr axborotini tashkil etadi. Ushbu axborot alifbo-
raqamli (matnlar, jadvallar) va chiziqli (xaritalar, sxemalar) shakllarida, an’anaviy
va avtomatlashtirilgan variantlarda taqdim etiladi.
O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri Davlat tabiatni muhofaza
qilish qo‘mitasi tomonidan quyidagi ma’muriy-hududiy darajalarda:
➢
birlamchi darajada o‘simlik dunyosi obyektlarning davlat kadastri
subyektlarining vakolatli shaxslari tomonidan;
➢
mintaqaviy darajada Qoraqalpog‘iston Respublikasi Davlat tabiatni
muhofaza qilish qo‘mitasining kadastr xizmati va tabiatni muhofaza qilish
viloyat qo‘mitalarining vakolatli shaxslari tomonidan;
➢
Respublika darajasida O‘zbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza
qilish qo‘mitasining kadastr xizmati tomonidan yuritiladi.
O‘simlik dunyosi obyektlarining davlat kadastri subyektlari darajasida
vakolatli shaxslar: yovvoyi holda o‘suvchi o‘simliklarni ro‘yxatga oladi, ularning
soni, sifati va bahosi to‘g‘risidagi axborotni yig‘adi, kadastr kitobini yuritadi,
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
63
o‘simliklarning turlar bo‘yicha tarqalishining kadastr rejasini tuzadi va
mintaqaviy darajada zarur kadastr axborotini beradi.
Mintaqaviy darajada vakolatli shaxslar kadastrini yuritishda subyektlarga
uslubiy yordam ko‘rsatadi, tushayotgan axborotni tahlil qiladi, taqdim etilgan
ma’lumotlarning ishonchliligini baholaydi, Qoraqalpog‘iston Respublikasi va
viloyatlar bo‘yicha yovvoyi o‘simliklarning ro‘yxatini va yovvoyi
o‘simliklarning turlar bo‘yicha joylashishi hududiy sxemalarini tuzadi, hisobotlar
tuzadi hamda ularni har yili 1-martgacha belgilangan shaklda Davlat tabiatni
muhofaza qilish qo‘mitasiga taqdim etadi.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat tabiatni muhofaza qilish qo‘mitasining
kadastr xizmati respublika darajasida:
➢
o‘simlik
dunyosi
obyektlarining
davlat
kadastri
yuritilishini
muvofiqlashtiradi;
➢
me’yoriy-uslubiy hujjatlarni ishlab chiqadi;
➢
kadastr yuritilishi ustidan nazorat qiladi;
➢
viloyat kadastr hisobotlarini tizimlashtiradi;
➢
kadastr xizmatlarini moddiy-texnik ta’minlaydi;
➢
o‘simlik dunyosi obyektlari davlat kadastrining avtomatlashtirilgan axborot
tizimini ishlab chiqadi;
➢
manfaatdor yuridik va jismoniy shaxslarning kadastr materiallaridan
foydalanishi tartibi va shartlarini belgilaydi;
➢
zarur kadastr axborotini Davlat kadastrlarining yagona tizimiga beradi.
O‘simliklar dunyosining ko‘chmas obyektlariga huquqlar yer uchastkalari
muhofaza zonalarining naturada belgilangan va mustahkamlangan chegaralari
mavjud bo‘lgan taqdirda binolar va inshootlarning davlat yer kadastri va davlat
kadastrini olib boruvchi organlarda kadastr ro‘yxatidan o‘tkaziladi. Yer
uchastkasi chegaralarining burilish nuqtalari qoziqli belgilari yo‘qolgan taqdirda
ular o‘sha joyda yer uchastkasi chegaralarining burilish nuqtalari o‘rnatilgan
holda dala geodeziya o‘lchamlari o‘tkazilgan yoki tegishli ko‘lamdagi fotografiya
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
64
ma’lumotidan foydalanilgan holda yer uchastkalari ajratish materiallari bo‘yicha
tiklanadi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari soni ularning amaldagi holati va
foydalanilishiga ko‘ra hisobga olinadi.
O‘simliklar dunyosi obyektlarini baholash, shu jumladan qiymatini
baholash ulardan samarali foydalanishni belgilash, yetkazilgan zarar miqdorini
aniqlash, sug‘urta, ijara to‘lovi stavkalari, ularni ta’mirlash, konservatsiya qilish
xarajatlarini qoplash, joriy tuzatishni olib borish uchun o‘tkaziladi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastri kadastr axborotining
uzluksiz yangilanishini ta’minlovchi asosiy va joriy turlarni o‘z ichiga oladi.
O‘simliklar dunyosi obyektlari davlat kadastrining asosiy turini yuritishda
o‘simliklar dunyosi obyektlari barcha turlarining birlamchi hisobi amalga
oshiriladi, ularning soni ko‘rsatiladi va naturada yer uchastkalari chegaralari
belgilanadi.
O‘simliklar dunyosi obyektiga kadastr hujjatlari: o‘simliklar dunyosi
obyektiga mulkchilik huquqini va boshqa huquqlarni tasdiqlovchi hujjatlardan,
o‘simliklar dunyosi obyekti kadastr ishidan, kadastr xaritasidan, kadastr
daftaridan va o‘simliklar dunyosi obyektining holati to‘g‘risidagi hisobotdan
iborat bo‘ladi.
O‘simliklar dunyosi obyekti kadastr ishi kadastr obyektiga huquqlarni
shakllantirish, hisobga olish va keyinchalik davlat ro‘yxatidan o‘tkazish uchun
zarur bo‘lgan pasport, hujjatlar, materiallar va kadastr suratga olish hujjatlari,
texnik xatlash va pasportlashtirish, maxsus tekshirish va qidiruvlar, kadastr
obyektining sifat va qiymat bahosidan iborat bo‘ladi.
O‘simliklar dunyosi obyektining kadastr xaritasi kadastr obyektlarining
joylashgan joyini, ularning chegaralarini, muhofaza zonalarini, baholash,
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy
ta'limning o'rni hamda rivojlanish omillari
4-To’plam 2-son Aprel , 2025
65
miqdoriy va sifat tavsiflarini aks ettiruvchi chiziqli hujjat hisoblanadi hamda
qog‘ozda, magnit va boshqa manbalarda tuziladi.
Adabiyotlar ro’yxati.
[1]
Yarashovich S. S., Faxriddinovich J. F. GEOMA’LUMOTLAR
BAZASIDAGI
MAVZULI
QATLAMLARNING
ATRIBUTIV
JADVALLARINI ALGORITMGA BOG ‘LASH //Ustozlar uchun. – 2024.
– Т. 58. – №. 2. – С. 99-104.
[2]
Yarashovich S. S., Faxriddinovich J. F. АЕRОKОSMIK MЕTОD
YОRDАMIDА MЕLIОRАTIV MОNITОRING QILISH VА KАRTАSINI
ISHLАB CHIQISH //Ustozlar uchun. – 2024. – Т. 58. – №. 2. – С. 110-115.
[3]
Yarashovich S. S., Faxriddinovich J. F. DALA TADQIQOT
NATIJALARINI
GEOMA’LUMOTLAR
BAZASIGA
INTEGRATSIYALASH //Ustozlar uchun. – 2024. – Т. 58. – №. 2. – С. 93-
98.
[4]
Yarashovich
S.
S.,
Faxriddinovich
J.
F.
KOSMOSURATLARDAN FOYDALANIB ELEKTRON RAQAMLI
KARTALARNI YANGILASH //Journal of new century innovations. –
2024. – Т. 54. – №. 4. – С. 14-18.
