ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNING IKKINCHI TIL SIFATIDA
O'RGANAYOTGAN TIL O'RGANUVCHILARI UCHUN TA'SIRI
Zokirova Elinura Jasurovna
Qarshi Davlat Universiteti
Annotatsiya:
Maqolada zamonaviy texnologiyalarning, xususan, mobil ilovalar, sun’iy intellekt
asosidagi platformalar va onlayn ta’lim vositalarining ikkinchi til sifatida chet tilini o‘rganayotgan
o‘quvchilarga ko‘rsatgan ta’siri tahlil qilinadi. Empirik ma’lumotlar va nazariy asoslar orqali
texnologiyalarning til o‘rganishdagi roli, o‘rgatuvchanlik darajasi, motivatsiyaga ta’siri va
natijaviyligi baholanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, texnologik vositalar interaktivlik,
mustaqil o‘rganish va multimodal yondashuv orqali til o‘rganish jarayonini sezilarli darajada
samarali qiladi.
Kalit so‘zlar
: ikkinchi til, zamonaviy texnologiya, raqamli ta’lim, til o‘rganish, interaktiv vositalar,
sun’iy intellekt
So‘nggi yillarda raqamli texnologiyalar ta’lim sohasiga chuqur kirib kelmoqda. Ayniqsa, ikkinchi
tilni o‘rganish sohasida zamonaviy texnologiyalar (mobil ilovalar, onlayn platformalar, mashinaviy
tarjima, sun’iy intellektli chatlar) yangi imkoniyatlar ochib bermoqda. An’anaviy o‘qitish modellari
bilan solishtirilganda, texnologiyalarning o‘quvchilarga til muhitini yaratish, so‘z boyligini oshirish
va talaffuzni to‘g‘rilashda ko‘rsatadigan ta’siri sezilarli.
Bu maqola til o‘rganuvchilarning texnologiyalarga qanday javob berayotgani, qanday vositalar
samaraliroq ekani, va qaysi metodik yondashuvlar natija berayotganini empirik va nazariy nuqtai
nazardan o‘rganadi. Tadqiqot shuningdek, texnologiyaning motivatsiya, mustaqil o‘rganish va til
ko‘nikmalari (tinglab tushunish, o‘qish, yozish, gapirish)ga ko‘rsatgan real ta’sirini baholaydi.
Bugungi global ta’lim makonida raqamli savodxonlik ikkinchi til o‘rganishning ajralmas qismiga
aylanmoqda. Darsxonalarda qo‘llaniladigan elektron taxta, onlayn test tizimlari, virtual
suhbatdoshlar (chatbotlar), gamifikatsiyalangan ilovalar kabi vositalar til o‘rganishning shakl va
usullarini o‘zgartirib yubordi. Ayniqsa, COVID-19 pandemiyasi davrida masofaviy ta’limga o‘tish
texnologiyalarga bo‘lgan ehtiyojni keskin oshirdi.
Til o‘rganishda texnologiyalar yordamida
mustaqil mashq qilish
,
ko‘p takrorlash
,
real vaqtli fikr
almashish
,
multimodal kontentdan foydalanish
kabi imkoniyatlar mavjud bo‘lib, ular
o‘quvchilarning nafaqat lug‘aviy boyligini, balki talaffuz, eslab qolish, muloqot kompetensiyalarini
ham rivojlantiradi.
Shu asosda, ushbu tadqiqot zamonaviy texnologiyalar ikkinchi til o‘rganuvchilari uchun qanday
pedagogik va amaliy foydalar berishini empirik asosda o‘rganishni maqsad qilgan.
Tadqiqotda 60 nafar ingliz tilini ikkinchi til sifatida o‘rganayotgan universitet talabalari ishtirok etdi.
Ular tasodifiy tanlov asosida uch guruhga bo‘lindi: mobil ilovalar foydalanuvchilari (A), onlayn
platforma foydalanuvchilari (B) va nazorat guruhi (C).
Vositalar
Duolingo
,
Memrise
,
BBC Learning English
,
ChatGPT
kabi ilovalar ishlatilgan.
Pre-test va post-testlar so‘z boyligi, grammatik bilimi va talaffuzni baholash uchun tuzildi.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
So‘rovnomalar orqali o‘quvchilarning motivatsiyasi va texnologiyadan foydalanishdagi
qulayliklari o‘rganildi.
Tadqiqot usuli
Eksperimental metod asosida 6 hafta davomida darsdan tashqari texnologik vositalar bilan ishlash
tashkil etildi. Har bir guruhning o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari test va so‘rovnomalar orqali o‘lchandi.
Mobil ilova foydalanuvchilari (Guruh A)
o‘rtacha 24% yaxshilanish ko‘rsatdi, ayniqsa
talaffuz va so‘z boyligi bo‘yicha.
Onlayn platforma foydalanuvchilari (Guruh B)
grammatikani tushunishda yuqori
natijalar (21%) ko‘rsatdi.
**Nazorat guruhi (Guruh C)**da sezilarli o‘zgarish kuzatilmadi (faqat 6%).
Shuningdek, so‘rovnomalarga ko‘ra:
85% talabalar texnologiyalar yordamida til o‘rganish motivatsiyasini oshirganini bildirdi;
70% talaba interaktiv mashqlarni an’anaviy darslarga nisbatan samaraliroq deb hisoblagan;
90% talabalar sun’iy intellekt vositalarini (masalan, ChatGPT) o‘z fikrini mustaqil
ifodalashda foydali deb baholagan.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy texnologiyalar ikkinchi til o‘rganuvchilariga
mustaqil va faol o‘rganish imkonini beradi. Bu vositalar interaktiv, multimodal va moslashuvchan
bo‘lgani uchun o‘quvchilarning qiziqishini oshiradi va real til muhitini taqlid qiladi. Ayniqsa, sun’iy
intellektli platformalar (AI chatbots, talaffuz tekshirgichlar, avtomatik tarjimalar) o‘quvchilarni real
vaqtli javob olish va tilni amaliy qo‘llashga undaydi.
Biroq, texnologiyalarni o‘qituvchining o‘rniga qo‘yish emas, balki
qo‘llab-quvvatlovchi
sifatida
ko‘rish lozim. Effektiv natijaga erishish uchun texnologiyalar
metodik yondashuv
bilan
uyg‘unlashtirilishi zarur. Shuningdek, texnologik vositalarning haddan tashqari foydalanilishi
individual farqlar, charchoq va passiv o‘rganishga olib kelishi mumkinligi ham unutmaslik lozim.
Tadqiqot natijalari zamonaviy texnologiyalarning til o‘rganishdagi o‘rni borasidagi ilgari surilgan
ilmiy nazariyalarni tasdiqlaydi. Interaktiv vositalar, ayniqsa mobil ilovalar va sun’iy intellekt
asosidagi suhbatdoshlar (masalan, ChatGPT) o‘quvchilarda
o‘z-o‘zini baholash
,
fikr bildirish
,
yo‘l-yo‘riq so‘rash
,
konversatsion tilni egallash
kabi ko‘nikmalarni shakllantirishda samarali
vosita bo‘lib xizmat qilmoqda.
Muhim jihatlardan biri shundaki, texnologiyalar orqali o‘quvchilar individual sur’atda, o‘z
ehtiyojiga mos kontent bilan shug‘ullanishi mumkin. Bu esa o‘quvchining til o‘rganishga nisbatan
shaxsiy javobgarligi va
o‘zlashtirish darajasini oshiradi
. Shu bilan birga, ko‘p hollarda texnologik
vositalar matn, tovush, video va interaktiv topshiriqlar orqali
ko‘pkanallilik asosida o‘rganishni
tashkil etadi, bu esa har xil uslubdagi o‘rganuvchilar uchun samarali bo‘ladi.
Shunga qaramay, texnologiyalarni cheksiz ijobiy deb baholash ham xato bo‘ladi. Ba’zi o‘quvchilar
sun’iy intellektli vositalardan haddan tashqari foydalanish natijasida
faol fikrlash va kreativ yozish
kabi qobiliyatlarini passivlashtirishi mumkin. Bundan tashqari, noto‘g‘ri tarjimalar, avtomatik
tuzatuvlar va shablonlik ba’zida grammatik va uslubiy xatolarga sabab bo‘ladi.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
Yuqoridagi asosda xulosa qilish mumkinki, texnologiyalarni samarali ishlatish uchun o‘qituvchi
yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishi,
tanlab, maqsadga muvofiq vositalarni integratsiya qilishi
lozim.
Texnologiya o‘rgatuvchi emas, balki o‘rgatishni quvvatlovchi bo‘lishi kerak.
Xulosa.
Zamonaviy texnologiyalar ikkinchi tilni o‘rganish jarayonida katta imkoniyatlar
yaratmoqda. Mobil ilovalar, onlayn platformalar va sun’iy intellekt vositalari o‘quvchilarning til
ko‘nikmalarini chuqurlashtirish, mustaqil o‘rganish va interaktivlik orqali til muhitini yaratishda
samarali ekanligi isbotlandi. Ammo ularni maqsadga muvofiq, metodik yondashuvlar bilan
uyg‘unlashtirib qo‘llash eng muhim shartdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Richards, J. C., & Schmidt, R. (2010). Longman Dictionary of Language Teaching and
Applied Linguistics.
2.
Stockwell, G. (2013). Mobile-assisted language learning. The Cambridge Handbook of
CALL, 146–157.
3.
Godwin-Jones, R. (2018). Using mobile technology to develop language skills and cultural
understanding. Language Learning & Technology, 22(3), 1–17.
4.
Kukulska-Hulme, A., & Shield, L. (2008). An overview of mobile assisted language learning.
ReCALL, 20(3), 271–289.
5.
Oxford, R. (1990). Language Learning Strategies: What Every Teacher Should Know.
