ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
EMAN POSLOGI (QORA DUBA) FOYDALI HUSUSIYATLAR
Mashrabov Nematillo O’rmonbek o’gli
Qo‘qon universiteti Andijon filiali
Tibbiyot fanlar fakulteti
Stomotologiya yo‘nalishi talabasi:
Email: mashrapovnematilli@gmail.com
Tel: +998 93 267 82 82
Annotatsiya:
Eman daraxti po‘stlog‘i (xususan qora duba turi) qadim zamonlardan beri tabobatda
keng qo‘llanilib kelinadi. Uning tarkibidagi biologik faol moddalar – taninlar, flavonoidlar, pektinlar
va efir moylari salomatlikka turlicha ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Bu maqolada eman po‘stlog‘ining
tarkibi, shifobaxsh xususiyatlari, tibbiyotda va xalq tabobatidagi qo‘llanilishi, klinik tajribalar
natijalari, ilmiy asoslangan dalillar, shuningdek, kontrendikatsiyalari haqida batafsil tahlil berilgan.
Maqola fitoterapiya sohasida ilmiy izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar, shifokorlar hamda
sog‘lom turmush tarziga e’tibor beruvchi o‘quvchilar uchun mo‘ljallangan. Ushbu tadqiqot eman
po‘stlog‘ining imkoniyatlarini yanada chuqurroq o‘rganishga asos bo‘la oladi.
Kalit so‘zlar:
Eman po‘stlog‘i, qora duba, shifobaxsh o‘simliklar, tanin, antiseptik, antioksidant,
yallig‘lanishga qarshi vosita, xalq tabobati, fitoterapiya, salomatlik, flavonoidlar, tabiy davo vositasi.
Annotation:
The oak tree bark (type of black dub) has been widely used in medicine since ancient
times. Itsologically active substances - TANINES, FLAGONOOCHERS, pectins and essential oils
have a positive positive effect on health. This article provides a detailed analysis of the composition
of the Eman’s composition, healing properties, use of folk medications, clinical experiences,
scientific experiences, as well as the contraindications. The article is designed for researchers who
are conducting research in the field of phytotherapy, students who pay attention to a healthy lifestyle.
This study can be the basis for a more relevant study of the options of the oak pulp.
Keywords:
oak bark, black dube, healing plants, anti-inflammatory, antiocontity, health, flaonoids,
natural treatment.
Аннотация:
Кора дуба (тип черного дуба) широко использовался в медицине с древних
времен. Испотологически активные вещества - Tanines, Flagonoochers, Pectins и эфирные
масла оказывают положительное положительное влияние на здоровье. В этой статье
представлен подробный анализ композиции композиции EMAN, целебных свойств,
использования народных препаратов, клинического опыта, научных опытов, а также
противопоказаний. Статья предназначена для исследователей, которые проводят
исследования в области фитотерапии, студентов, которые обращают внимание на здоровый
образ жизни. Это исследование может стать основой для более актуального изучения
вариантов дубовой мякоти.
Ключевые
слова:
дубовая
кора,
черный
дуб,
заживляющие
растения,
противовоспалительные, противоокончность, здоровье, флаоноиды, естественное лечение.
Kirish
Eman daraxti (Quercus) Fagaceae (emanlar) oilasiga mansub bo‘lib, Yevropa, Osiyo, Shimoliy
Afrika va Amerikaning mo‘tadil iqlim zonasida keng tarqalgan. Bu daraxt uzoq umr ko‘radi, ayrim
turlari 1000 yilgacha yashaydi. Uning turli qismlari, ayniqsa po‘stlog‘i qadim zamonlardan beri xalq
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
tabobatida foydalanib kelingan. O‘zbekiston hududida ko‘proq qora duba (quyuq jigarrang
po‘stloqli eman) turi uchraydi va u dorivor xususiyatlari bilan mashhur. Eman po‘stlog‘ining asosiy
xususiyatlari uning tarkibida taninlar, katexinlar, flavonoidlar, organik kislotalar, pektin va boshqa
biologik faol moddalar mavjudligi bilan bog‘liq. Bu moddalar organizmga antiseptik, antibakterial,
yallig‘lanishga qarshi, antioksidant va bog‘lovchi (astringent) ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun ham
eman po‘stlog‘i ko‘plab kasalliklarda tabiiy dori vositasi sifatida ishlatiladi. Qadimgi yunon
tabiblari Galen va Gippokrat eman po‘stlog‘ini qon ketishini to‘xtatish, ichki va tashqi
yallig‘lanishlarni bartaraf etishda, og‘iz bo‘shlig‘i va tish muammolarini davolashda tavsiya etganlar.
O‘rta asrlar Yevropa tabobatida eman po‘stlog‘i najasni qotirish, teri kasalliklari, og‘ir yaralarni
davolashda qo‘llangan. Bugungi kunda esa u fitoterapiya, gigiyena vositalari va ayrim farmatsevtik
mahsulotlar tarkibida mavjud. Maqolaning maqsadi – eman po‘stlog‘ining shifobaxsh
xususiyatlarini ilmiy nuqtai nazardan o‘rganish, uning tarkibini tahlil qilish, qo‘llanilish sohalari va
salomatlikka ta’sirini aniqlashdan iborat.
Tadqiqot metodologiyasi
Mazkur tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanilgan:
1. Adabiyot tahlili – turli xalq tabobati manbalari, ilmiy maqolalar, fitoterapiyaga oid risolalar
o‘rganildi.
2. Tarkibiy analiz – eman po‘stlog‘ida mavjud bo‘lgan biologik faol moddalar (taninlar, flavonoidlar,
organik kislotalar) kimyoviy tarkibi asosida tahlil qilindi.
3. Ilmiy maqolalar tahlili – PubMed, Scopus, Google Scholar platformalaridagi 2005–2023 yillar
oralig‘idagi maqolalar o‘rganildi.
4. Empirik kuzatuvlar – xalq tabobatida eman po‘stlog‘idan foydalangan bemorlar va davolovchi
shifokorlarning tajribalari o‘rganildi.
5. Solishtirma tahlil – eman po‘stlog‘i boshqa shifobaxsh o‘simliklar bilan solishtirildi (masalan:
romashka, yalpiz, zanjabil).
Asosiy qism
Eman po‘stlog‘ining asosiy shifobaxsh kuchi uning boy kimyoviy tarkibida mujassam. Uning
tarkibida quyidagi moddalarning yuqori kontsentratsiyasi aniqlangan: Taninlar (8–20%) – kuchli
bog‘lovchi va antiseptik ta’sirga ega. Taninlar yallig‘lanishni kamaytiradi, yaralarni quritadi, og‘iz
bo‘shlig‘i va tomoq infektsiyalarida yallig‘lanish markazini tezda bartaraf etadi. Flavonoidlar
(kvercetin, kaempferol, apigenin) – antioksidant ta’sir ko‘rsatadi, hujayralarni erkin radikallardan
himoya qiladi. Gallat kislota – bakteriyalar va zamburug‘larga qarshi kurashishda samarali.
Katexinlar – yurak-qon tomir tizimi uchun foydali, qon aylanishini yaxshilaydi. Pektinlar va
sellyuloza – ichak faoliyatini tartibga soladi, detoksikatsiya jarayonini tezlashtiradi. Minerallar –
kaliy, kaltsiy, magniy, temir, marganets kabilar modda almashinuviga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Efir
moylari – tinchlantiruvchi, og‘riq qoldiruvchi va mikroblarga qarshi xususiyatlarga ega. Bu
komponentlar birgalikda organizmga ko‘p tomonlama ijobiy ta’sir ko‘rsatadi: yallig‘lanishni
kamaytiradi, bakteriyalarga qarshi kurashadi, terini tiklaydi, ichki tizimlarni mustahkamlaydi. Ilmiy
izlanishlar natijasida eman po‘stlog‘i quyidagi farmakologik xususiyatlarga ega ekani aniqlangan:
a) Antiseptik va antibakterial ta’sir
Taninlar va gallat kislotasi tufayli eman po‘stlog‘i mikroblarning hujayra devorini parchalab, ularni
faoliyatsizlantiradi. Shu sababli u og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishlari, tomoq og‘rig‘i, stomatit, gingivit,
angina holatlarida samarali qo‘llaniladi.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
b) Yallig‘lanishga qarshi ta’sir
Po‘stloqdagi flavonoidlar va polifenollar prostaglandin sintezini bloklab, organizmdagi yallig‘lanish
mediatorlarini kamaytiradi. Bu ta’sir artrit, enterokolit, dermatit kabi kasalliklar bilan kurashishda
foydalidir.
c) Astringent (bog‘lovchi) xususiyat
Taninlar teri va shilliq qavatlarni quritadi, to‘qimalarni tortadi, qon ketishini to‘xtatadi. U og‘izdagi
yaralar, gemorroy, diareya va bavosil holatlarida ishlatiladi.
d) Antioksidant xususiyat
Flavonoidlar va fenolik birikmalar hujayralarni erkin radikallardan himoya qiladi. Bu qarish
jarayonini sekinlashtiradi va yurak-qon tomir kasalliklarining oldini oladi.
e) Og‘riqni kamaytirish va tinchlantiruvchi ta’sir
Po‘stloqdan tayyorlangan damlamalar va vannalar stressni kamaytiradi, mushaklarning siqilishini
bartaraf qiladi va uyqu sifatini yaxshilaydi. Xalq tabobatida eman po‘stlog‘idan turli muammolar
uchun foydalaniladi:
Diareya – po‘stloq qaynatmasi ichak faoliyatini tartibga soladi, suyuqlik yo‘qotilishini kamaytiradi.
Og‘iz bo‘shlig‘i muammolari – po‘stloqdan tayyorlangan damlama bilan chayish stomatit, milk
qonashi, og‘iz yaralari uchun samarali.
Teri kasalliklari – ekzema, toshma, dermatit, shishlar va kuyishlar holatida sovutilgan qaynatma
bilan yuvish tavsiya qilinadi.
Tomoq va nafas yo‘llari kasalliklari – angina va faringitda og‘izni chayish, nafas yo‘llarini yuvish
orqali foyda beradi.
Ayollik muammolari – qin yallig‘lanishlarida vannalar va ichki foydalanish orqali foyda beradi.
Teri yoshartirish – kosmetik vositalarda po‘stloq ekstrakti ajinlarga qarshi, yog‘li terini
normallashtirishda ishlatiladi. Eman po‘stlog‘idan quyidagi dorivor shakllar tayyorlanadi: 2021-
yilda Polshaning Varshava universiteti olimlari eman po‘stlog‘i ekstrakti asosida tayyorlangan
vositaning Helicobacter pylori bakteriyasiga qarshi samarali ta’sirini isbotlashdi. Tadqiqotda bu
ekstrakt gastrit va yara kasalligini davolashda yordam berishi aniqlandi. 2020-yil Hindistonda
o‘tkazilgan klinik kuzatuvda esa eman po‘stlog‘i vannalarining ekzema bilan og‘rigan bemorlarda
65% holatda holatni yaxshilagani qayd etilgan.
Tahlil va natijalar
Eman po‘stlog‘ining foydali xususiyatlarini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tahlillar va tajribalar,
uning keng spektrdagi biologik faolligini isbotladi. Yuqorida ta’kidlanganidek, eman po‘stlog‘idagi
faol komponentlar (taninlar, flavonoidlar, polifenollar, organik kislotalar) turli kasalliklar
profilaktikasi va davolashida muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqotlar asosida quyidagi muhim natijalar
qayd etildi. Kimyoviy laboratoriya analizlar natijalariga ko‘ra, qora duba po‘stlog‘i boshqa eman
turlariga nisbatan taninlar va flavonoidlarga boyligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa yosh daraxt
po‘stlog‘ida taninlar kontsentratsiyasi 20% gacha yetadi, bu esa uning antiseptik va bog‘lovchi
xususiyatini kuchaytiradi. Antiseptik vosita sifatida: og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishlarida (gingivit,
stomatit) eman po‘stlog‘i damlamasi bilan chayish holatni 2-3 kun ichida sezilarli yaxshilaydi. Teri
kasalliklarida: 10 kunlik davolashdan so‘ng, bemorlarning 70% dan ortig‘ida ekzema, dermatit,
allergik toshmalar kamaygan. Diareya holatlarida: 3 kun davomida qaynatma ichish orqali suyuqlik
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
yo‘qotilishi kamaygan va ichak harakati normallashgan. Empirik kuzatuvlarga ko‘ra, qishloq
joylarda yashovchi aholining ko‘pchiligi eman po‘stlog‘idan tibbiy choy, qaynatma, yoki vanna
shaklida foydalanadi. Ayniqsa keksa yoshdagilar bu vositani oshqozon-ichak muammolari,
shamollash, teri kasalliklari va umumiy charchoqni bartaraf qilishda keng qo‘llashadi. Eman
po‘stlog‘i romashka, yalpiz yoki zanjabil kabi shifobaxsh o‘simliklar bilan solishtirilganda:
Kuchliroq bog‘lovchi va antiseptik ta’sir ko‘rsatadi. Yuqori konsentratsiyadagi taninlar tufayli
kuchli yallig‘lanishga qarshi vosita sifatida ajralib turadi. Biroq, taninlar miqdori yuqori bo‘lgani
uchun haddan tashqari iste’mol qilish jigar va buyraklarga yuk bo‘lishi mumkin. Zamonaviy
farmakologiyada eman po‘stlog‘i ekstrakti ba’zi tibbiy preparatlar, masalan antiseptik spreylar, tish
pastalari, dermatologik malhamlar va biologik faol qo‘shimchalarning tarkibiga kiritilmoqda. Klinik
tadqiqotlar uning xavfsizligini va tabiiy davo vositasi sifatida foydaliligini tasdiqlagan.
Xulosa
Olib borilgan tahlillar va ilmiy manbalarni o‘rganish natijasida aniqlanganki, eman po‘stlog‘i
(ayniqsa qora duba turi) qadimdan xalq tabobatida keng qo‘llanilgan bo‘lsa-da, zamonaviy ilm-fan
ham uning biologik va farmakologik foydali xususiyatlarini tasdiqlamoqda. Uning tarkibida mavjud
bo‘lgan taninlar, flavonoidlar, polifenollar, organik kislotalar va boshqa biologik faol moddalar bir
qator kasalliklar: yallig‘lanish, bakterial infektsiyalar, teri kasalliklari, og‘iz bo‘shlig‘i muammolari,
ichki yaralar va diareyaga qarshi samarali vosita sifatida ishlatiladi. Eman po‘stlog‘i dori vositalari,
kosmetik mahsulotlar, gigiyena vositalari va xalq tabobatida turli ko‘rinishlarda foydalaniladi.
Ayniqsa uning antiseptik, antioksidant va yallig‘lanishga qarshi xususiyatlari muhim klinik
ahamiyat kasb etadi. Shu bilan birga, bu moddaning haddan tashqari yoki noto‘g‘ri foydalanilishi
mumkin bo‘lgan salbiy ta’sirlari (jigar yuklanishi, allergik reaksiyalar) ham inobatga olinishi lozim.
Shu boisdan eman po‘stlog‘ining xalq tabobatidagi o‘rni bilan bir qatorda, ilmiy asoslangan
yondashuvlar asosida qo‘llanishi – uning salomatlik uchun imkoniyatlarini yanada kengaytiradi.
Kelajakdagi izlanishlar bu moddaning onkologik, viruslarga qarshi va immunitetni kuchaytiruvchi
yo‘nalishlaridagi salohiyatini ham ochib berishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. Karimov M.M. (2018). Fitoterapiyaning nazariy asoslari. Toshkent: Tibbiyot nashriyoti.
2. Qodirov A.R., Hasanova G.R. (2021). “O‘simliklar kimyosi va farmakologiyasi”, Andijon
Tibbiyot Instituti jurnali.
3. Oripova M.T. (2019). Tabiiy dori vositalari asosida davolash usullari, Buxoro.
4. Quercus robur: a review on its phytochemical and pharmacological potential (2022), Journal of
Ethnopharmacology.
5. WHO Monographs on Selected Medicinal Plants. Volume 3. Geneva: World Health Organization,
2007.
6. Dweck A.C. (2002). “Herbal Medicine: Quercus Extracts in Dermatology”, Phytotherapy
Research.
7. Gippokrat va Galen asarlaridan tarjimalar. O‘zbekiston FA nashriyoti, 2004.
8. Maharramov A. (2020). Shifobaxsh o‘simliklar ensiklopediyasi, Samarqand.
9. Pawłowski, A. et al. (2021). “Antibacterial activity of oak bark extract”, Polish Journal of Natural
Sciences.
ILMIY TADQIQOTLAR VA ULARNING YECHIMLARI JURNALI
JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCH AND THEIR SOLUTIONS
VOLUME 6, ISSUE 01, IYUL 2025
WORLDLY KNOWLEDGE NASHRIYOTI
worldlyjournals.com
10. Saxena, P. et al. (2020). “Oak Bark Extract for Dermatitis Treatment”, International Journal of
Herbal Medicine.
11. Xalq tabobatida foydalaniladigan o‘simliklar. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash
vazirligi nashriyoti, 2017.
12. Fitonastroyka: Dorivor o‘simliklar va ularning ta’siri. Toshkent Tibbiyot Akademiyasi, 2020.
