J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
27
GERPES VIRUSI HAQIDA AYRIM MA’LUMOTLAR
Oyatillo Roʻziboyev
biologiya yo‘nalishi 3-bosqich talabasi
Farg‘ona davlat universiteti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gerpesning yuqish yo'llari, klinik belgilari,
diagnostika usullari va davolash usullari ko'rib chiqiladi. Hozirda virusni to'liq
davolash imkoni bo'lmasa-da, zamonaviy antiviral preparatlar simptomlarni
engillashtirishi va relapsning oldini olishi mumkin. Kelajakda yangi vaktsinalar va
gerpesni samarali davolash usullari ishlab chiqilishi kutilmoqda. Odamlar o'zlarini
virusdan himoya qilish uchun gigiena qoidalariga rioya qilishlari va immunitet
tizimini mustahkamlashlari muhimdir.
Аннотация.
В этой статье рассмотрены пути передачи, клинические
симптомы, методы диагностики и варианты лечения герпеса. Хотя полного
излечения от вируса в настоящее время нет, современные противовирусные
препараты могут облегчить симптомы и предотвратить рецидив. В будущем
ожидается разработка новых вакцин и эффективных методов лечения герпеса.
Для людей важно соблюдать правила гигиены и укреплять свою иммунную
систему, чтобы защитить себя от вируса.
Annotation.
This article has examined the transmission pathways, clinical
symptoms, diagnostic methods, and treatment options for herpes. While a complete
cure for the virus is currently unavailable, modern antiviral medications can alleviate
symptoms and prevent recurrence. In the future, the development of new vaccines
and effective treatment methods for herpes is anticipated. It is essential for
individuals to follow hygiene practices and strengthen their immune systems to
protect themselves from the virus.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
28
Kalit so’zlar:
Gerpes virusi, infeksiya, epidemiya,
profilaktika, antiviral davolash usullari, vaksina
Ключевые слова:
вирус герпеса, инфекция, эпидемия,
профилактика, противовирусное лечение, вакцина.
Keywords:
herpes virus, infection, epidemic, prevention,
antiviral treatment, vaccine
Gerpes (
Herpes simplex
) virusi – bu odam organizmini zararlovchi keng
tarqalgan viruslardan biri bo‘lib, ko‘pincha teri, shilliq qavatlar, markaziy nerv
tizimi va boshqa organlarga ta’sir qiladi.
Herpes simplex
virus (HSV) og‘iz
gerpesini, genital gerpesini va tananing boshqa joylarida infeksiyalarni keltirib
chiqaradi. Teridagi suyuqlik bilan to‘ldirilgan pufakchalar tez-tez uchraydigan
alomatlardir, ammo ko‘p odamlarda hech qanday alomat yo‘q bo‘lishi mumkin.
Gerpes virusi juda yuqumli. U odamdan odamga teri orqali yuqadi. Gerpes virusi
ikki asosiy turga bo‘linadi:
1. HSV-1 (
Herpes simplex
virus 1) – asosan og‘iz orqali yuqadi va og‘iz
bo‘shlig‘ida yoki atrofida infeksiyalarni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, genital
herpesga olib kelishi mumkin. Ko‘pchilik kattalar HSV-1 bilan kasallanadi.
2. HSV-2 (
Herpes simplex
virus 2) – asosan jinsiy yo‘l bilan yuqib, jinsiy
a’zolar sohasini zararlaydi.
Dunyo bo‘ylab 50 yoshgacha bo‘lgan taxminan 3,8 milliard odam (64,2%)
og‘iz bo‘shlig‘idagi gerpesning asosiy sababi bo‘lgan 1-toifa gerpes virusi (HSV-1)
infeksiyasiga ega. Dunyo bo‘ylab 15-49 yoshdagi taxminan 519,5 million kishi
(13,3%) genital 2-toifa
Herpes simplex
virusi (HSV-2) infeksiyasiga ega. Ko‘pgina
HSV infeksiyalari asemptomatik yoki tan olinmaydi, ammo gerpes belgilari vaqt
o‘tishi bilan takrorlanishi mumkin bo‘lgan og‘riqli pufakchalar yoki yaralarni o‘z
ichiga oladi. HSV-1 odatda bolalik davrida yuqadigan bo‘lsa, HSV-2 jinsiy
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
29
yetuklikka erishgach yuqadi. HSV-2 infeksiyasi OIV infeksiyasini
yuqtirish va tarqatish xavfini oshiradi. Butun gerpes infeksiyasi umr
bo‘yi davom etadi.
Odatda klinik belgilari kasallik bilan og‘rigan bemorlarda
alomatlari yo‘q yoki faqat yengil alomatlar bo‘lishi mumkin.
Ko‘plab odamlar o‘zlarida infeksiya borligini bilishmaydi va virusni bilmasdan
boshqalarga yuqtirishlari mumkin. Simptomlar og‘riqli, takrorlanadigan pufakchalar
yoki yaralarni o‘z ichiga olishi mumkin. Yangi infeksiyalar isitma, tana og‘rig‘i va
limfa tugunlarining shishishiga olib kelishi mumkin. Agar alomatlar paydo bo‘lsa,
ular ko‘pincha yaralar paydo bo‘ladigan joyda qichishish yoki kuchsiz og‘riq bilan
boshlanadi. Gerpes infeksiyasining belgilari infeksiyaning turiga qarab farq qiladi:
1. O‘g‘iz gerpesi – lab yoki og‘iz atrofida pufakchalar paydo qiladi.
Pufakchalar paydo bo‘lishidan 48 soat oldin teri xiralashishi, qichishi mumkin.
2. Genital gerpes – jinsiy organlarda va uning atrofida pufakchalar paydo
bo‘lishi bilan boshlanadi. Pufakchalar paydo bo‘lgunga qadar 48 soat ichida
simptomlar orasida isitma, bosh og‘rig‘i, limfa tugunlarini shishi qayd qilinadi.
3. Gerpes gladiatorum – terining har qanday joyida pufakchalar paydo bo‘ladi,
lekin odatda qo‘llar, yuzlar va ko‘krak qafasida uchraydi.
4. Ko‘z gerpesi – ko‘zning og‘rig‘i yoki qichishish xususiyati, ko‘zda biror
narsa borligini his qilish, yorug‘likka sezgirlik, ko‘z qovoqlari yoki ko‘z atrofida
pufakchalar paydo bo‘lishi bilan xarakterlanadi.
Odatda belgilar virusni yuqtirgandan so‘ng 2-12 kun o‘tgach boshlanadi. Ular
quyidagilarni o‘z ichiga olishi mumkin: jinsiy organlar atrofida og‘riq yoki
qichishish, jinsiy organlar, anus yoki og‘iz atrofida kichik pufakchalar paydo
bo‘lishi, pufakchalar yorilib, oqishi yoki qon ketishi natijasida paydo bo‘ladigan
og‘riqli yaralar, og‘riqli peshob qilish, siydik chiqarish yo‘li, siydikni tanadan
chiqaradigan naychalarda kuchli og‘riq shular jumlasidandir.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
30
Birinchi epidemiya paytida siz odatda grippga o‘xshash
alomatlarga ega bo‘lishingiz mumkin, masalan: isitma, bosh
og‘rig‘i, tana og‘rig‘i, limfa tugunlarining kattalashishi.
Dori-darmonlar ko‘pincha gerpesning birinchi yoki takroriy
epizodlarini davolash uchun ishlatiladi. Ular simptomlar qancha
davom etishini va og‘irligini kamaytirishi mumkin, ammo ular infeksiyani davolay
olmaydi. Takroriy epizodlarni davolash simptomlar boshlanganidan keyin 48 soat
ichida boshlanganda eng samarali hisoblanadi. Antiviral dorilar orasida asiklovir,
famsiklovir va valasiklovir deb nomlanuvchi vositalar mavjud.
Ushbu dori-darmonlardan birining sutkalik dozasini kamroq qabul qilish
simptomlarning tez-tez paydo bo‘lishini kamaytirishi mumkin. Davolash ko‘pincha
juda og‘riqli yoki tez-tez takrorlanadigan epizodlarni boshdan kechiradigan yoki
boshqa birovga gerpes berish xavfini kamaytirmoqchi bo‘lgan odamlar uchun
tavsiya etiladi.
Yaralar bilan bog‘liq og‘riqlarga yordam beradigan dorilar orasida
parasetamol (asetaminofen), naproksen yoki ibuprofen mavjud.
Herpes simplex
virusi nerv hujayralari ichida yashaydi va qo‘zg‘alish vaqtida joyini alamashtirishi
mumkin. Ba’zi qo‘zg‘atuvchilar virusni faollashtirishi mumkin, jumladan, kasallik
yoki isitma, quyosh ta’siri, hayz davri, jarohat, hissiy stress, jarrohlik. Og‘iz
bo‘shlig‘i gerpesi vaqtida odamlar quyosh nuridan himoyalanishlari zarur. Bunda
bemorlar odatda, soya joylar yoki quyosh nuri to‘g‘ridan-to‘g‘ri tushmaydigan
joylarda bo‘lishi yoki quyoshdan himoyalovchi kremlardan foydalanishlari mumkin.
Ushbu ehtiyoj choralari virusning qayta takrorlanish xavfini kamaytirishadi.
Profilaktikasi.
Shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish; jinsiy aloqa paytida
himoya vositalaridan foydalanish; immunitetni saqlash va mustahkamlash. HSV-2
uchun emlash vosita (vaksina)larini olish maqsadga muvofiq. Ammo haligacha keng
tarqalgan emlash usuli mavjud emas.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
31
So‘nggi tadqiqotlar gerpes virusi bo‘yicha bir qancha
istiqbolli yondashuvlarni o‘rtaga tashlamoqda.
Antiviral davolash usullari.
An’anaviy dori vositalari,
masalan, asiklovir va uning hosilalari hali ham keng qo‘llanilmoqda.
Biroq, immuniteti zaif odamlarda virusga qarshilik rivojlanishi
tufayli yangi dori vositalari, masalan, pritelivir sinovdan o‘tkazilmoqda. Ushbu
preparat virus fermentlarini boshqa mexanizmlar orqali nishonga olib, virusning
ko‘payishini samarali ravishda to‘xtatadi.
Genetik tahrirlash texnologiyalari.
CRISPR-Cas9 kabi zamonaviy usullar
gerpes virusining DNKsining nishonga olib, uni faolsizlantirishga imkon beradi.
Ushbu yondashuv, ayniqsa, latent infeksiyalarni kamaytirish va uzoq muddatli
davolashni ta’minlashda istiqbolli hisoblanadi. Ammo yetkazib berish
texnologiyalari va off-target ta’sirlarni kamaytirish hali ham muhim muammolardan
biri bo‘lib qolmoqda.
Vaksina ishlab chiqarish.
Gerpes virusi (HSV-2) uchun yangi
uchkomponentli vaksina hayvonlar ustida o‘tkazilgan sinovlarda deyarli 100%
samaradorlikni ko‘rsatdi. Ushbu vaksina virusning hujayraga kirishini bloklash va
uning immunitetdan qochish strategiyalarini neytrallashtirish uchun maxsus
mo‘ljallangan. Olimlar yaqin kelajakda klinik sinovlarni boshlashni
rejalashtirishmoqdaю
Xulosa qilib shuni aytish mumkin-ki, gerpes virusi Jahon sog‘liqni saqlash
tashkiloti (JSST) muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu virus bilan kurashish
uchun profilaktika choralari va antiviral terapiyani o‘z vaqtida qo‘llash muhimdir.
Virusning keng tarqalishini kamaytirish uchun aholi o‘rtasida tushuntirish ishlarini
olib borish zarur. So‘nggi yillarda JSST HSV infeksiyasini oldini olish va nazorat
qilish uchun yangi strategiyalarni ishlab chiqish bo‘yicha tadqiqotlarni qo‘llab-
quvvatlamoqda.
J
ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd
Scientific Horizon
Volume 1, Issue 1, Series С 2025
32
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Genital Herpes. CDC’s website is being modified to comply
with President Trump’s Executive Orders //
https://www.cdc.gov/herpes/about/index.html
2.
World
Health
Organization.
Herpes
simplex
virus.
2024
//
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/herpes-simplex-virus
3. Cleveland Clinic //
https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22855-herpes-
https://www.uofmhealthsparrow.org/departments-conditions/conditions/ genital-
https://www.webmd.com/genital-herpes/pain-management-herpes
6.
https://www.who.org/herpes/conditions/genital herpes
