JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
25
25
MUTAXASSIS KADRLAR TAYYORLASHDA
KOMPETENTSIYALARNING TA’RIFI
VA ULARNING TURLARI
Ishmuradova G.I.
Iqtisodiyot va pedagogika universitetining dotsenti, p.f.n.
Annotatsiya.
Mazkur
maqolada
mutaxassis
kadrlar
tayyorlashda
kompetensiyalarning turlari, ularning kelib chiqish taʻrixi va
Soft skill va Hard skill
koʻnikmalarning asosiy xususiyatlari haqida soʻz boradi.
Tayanch so`z va iboralar
: kompetensiyalar, texnologiya, ijodkorlik , Soft skill
va Hard skill ko`nikmalar.
Аннотатция.
В данной статье говорится о видах компетенций в подготовке
кадров специалистов, истории их возникновения и основных характеристиках
мягких навыков и жестких навыков.
Ключевые слова
: компетенции, технологии, креативность, мягкие навыки
и жесткие навыки.
Annotation.
This article talks about the types of competencies in the training of
specialist personnel, the history of their origin and the main characteristics of soft skills
and hard skills.
Key words
: competencies, technology, creativity, soft skills and hard skills.
Hozirgi kunga qadar koʻpchilik kishilar kelajak muvaffaqiyatlarini oʻzining
kasbiy bilim, koʻnikma va mahoratiga bogʻlaydi va bu tabiiy nuqtai nazardan toʻg’ri
hisoblanadi. Oʻz ishini ustasigina yuksak muvaffaqiyatlarga erishishi mumkin. Lekin
kasbiy jihatdan va umuman muvaffaqiyatli boʻlishning yana bir tomoni borki – bu
yosh muhandislarning amaliy (soft/yumshoq) ko’mikmalarga ega boʻlishidir.
Bizga maʼlumki, kompetentsiyalar - bu shaxsning shaxsiy va ishbilarmonlik
fazilatlari, ishni samarali bajarish va yuqori natijalarga erishish uchun zarur bo‘lgan
bilim, ko‘nikma va malakalar yig‘indisidir.
Hozirgi vaqtda
Soft skills (
yumshoq) va
hard skills
(qattiq) kompetensiyalar deb
ataladigan yumshoq ko‘nikmalar va qattiq ko‘nikmalarni baholash odatiy holdir.
Soft skill va Hard skill nima ma`noni bildiradi ?
Soft skills — inglizchadan to‘g‘ridan to‘g‘ri tarjimasi “yumshoq ko‘nikmalar”
degan ma’noni bildiradi. Amaliyotda esa, yumshoq ko‘nikmalar insoniy ko‘nikmalar
yoki shaxslararo ko‘nikmalar sifatida ham ishlatiladi.
Soft skill uchun misollar: Bu oddiy kundalik hayotimizda odamlar bilan muloqot
qilish uchun foydalanadigan xatti-harakatlarimizning jamisidir.
Soft skills (y
umshoq koʻnikmalar) - bu insonning xarakteriga bog‘liq bo‘lgan va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
26
26
hayotiy tajriba orqali erishiladigan shaxsiy fazilatlardir. Bunday universal
kompetentsiyalarni miqdoriy jihatdan o‘lchash qiyin. Ular amalda ma‘lum bir ishning
o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq emas, lekin ular karerani shakllantirishga yordam
beradi. Bularga intellektual, ijtimoiy va irodaviy kompetensiyalar kiradi:
tanqidiy fikrlash;
qat‘iylik;
tahliliy ko‘nikmalar;
yetakchilik;
aloqa maxorati;
ijodkorlik;
jamoada ishlash qobiliyati;
ko‘p vazifalarni bajarish;
aniqlik va h.k.
Masalan, kotib lavozimiga da’vogar uchun muloqot va ko‘p vazifalilik kabi Soft
skills (yumshoq) kompetensiyalar, dizayner uchun - ijodkorlik va tanqidiy fikrlash,
loyiha menejeri uchun - jamoada ishlash qobiliyati, qat’iyatlilik va tahliliy qobiliyatlar
birinchi o‘ringa chiqadi.
Hard skills — ingliz tilidan “qattiq ko‘nikmalar” deb tarjima qilinadi.
Qattiq ko‘nikmalar — inson tomonidan o‘qib rivojlantiriladigan texnik bilimlar
yoki tajriba orqali shakllanadigan qobiliyatlar hisoblanadi[1].
Hard -skills
Soft-skills
Texnik konikmalar
Kommunikativ qobiliyatlar
Jihozlar bilan ishlay olishi
Shaxslar bilan ishlay olishi
Jarayonlar bilan boshqarish
Munosabatlarni boshqara
olishi
Tahlil va raqamlar
Sezgilar va tajriba
Texnologiya
Reglamentlar
Standartlar
San’at
Intuisiya
San’at
Hard skills
(qattiq) koʼnikmalar - bu muayyan ishni bajarish uchun zarur bo‘lgan
kasbiy ko‘mpetensiyalardir. Ushbu ko‘nikmalar kollejlarda, institutlarda, kurslarda
o‘rgatiladi va ularni imtihon o‘tkazish orqali o‘lchash mumkin.
Eng oddiy qiyin ko‘nikmalarga yozish va o‘qish qobiliyati kiradi; bu shuningdek,
chet tilini, mahsulot, ish dasturi, standartlar va qoidalarni bilish, mashina haydash va
hokazolarni o‘z ichiga oladi.
Masalan, frontend dasturchi uchun qattiq ko‘nikmalar quyidagicha ko‘rinadi:
HTML va CSS-ni bilish, JavaScript-ni bilish, ramkalar va kutubxonalarni tushunish,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
27
27
SQL so‘rovlarini yozish va h.k.
Malaka
Namoyish eta olishi
Ishlab chiqarish uskunalarini boshqarish
qobiliyati
Masalan, tikuv mashinasida yubka tikish
yoki stanokda buyum qism yaratish
O`z kasbiy mutaxassisligi bo`yicha chet tilini
bilish
Kundalik muloqot uchun chet tilini bilish
hali mustahkam mahorat emas. Ammo agar
mutaxassis oʻz sohasi boʻyicha ingliz tilida
gapirsa yoki geolog oʻz sohasida maxsus
atamalarni bilsa, bu boshqa masala
Ixtisoslashtirilgan dasturlar bilan ishlash
qobiliyati - maket, taqdimotlar yaratish
Maqola muallifi yoki yozuvchi qoʻshimcha
ravishda mahsulotni oldindan chop etishi va
uning reklamasini tayyorlashi mumkin
O'n barmoq usulida teginish orqali yozish
Odatda, hamma “bir barmoq” bilan yozishi
mumkin. Qattiq mahorat - bu texnologiya va
maxsus tayyorgarlik natijasi
Matematik masalalarni yechish
Olim yoki tadqiqotchi uchun bu kasbning bir
qismidir
Tahlil qilish uchun qon olish qobiliyati
Hamshiraning mustahkam mahoratiga misol,
lekin, masalan, shifokordan bu mahorat talab
etilmaydi [4].
Shaxs kompetensiyalarini qanday metodlar orqali aniqlash mumkin?
Shaxslarning shaxsiy va kasbiy fazilatlari to‘g‘risida eng ob’ektiv fikrni
beradigan xodimlarning malakasini baholash usullariga batafsil to‘xtalib o‘tamiz:
1. Test - xodimlar va arizachilarni baholashning eng oddiy usuli. Amalda
psixologik va professional testlardan foydalaniladi. Birinchisi, shaxsiy fazilatlarni
aniqlashga imkon beradi - yumshoq ko‘nikmalar, ikkinchisi - professional, qattiq
mahorat. Usulning asosiy afzalligi - masofadan turib test o‘tkazish imkoniyati.
2. Intervyu – savol-javob shaklidagi og‘zaki suhbat. Strukturasiz bo‘lishi
mumkin: erkin shaklda o‘tkaziladi, savollarga hissiy munosabatni aniqlash imkonini
beradi. Strukturaviy intervyu STAR modelidan foydalanishni o‘z ichiga oladi: S
(vaziyat) - vaziyat, T (vazifa) - vazifa, A (harakat) - suhbatdoshning harakatlari, R
(natija) - natija. O‘tgan kasbiy amaliyotda sodir bo‘lgan voqeani esga olish taklif etiladi
va arizachining harakatlariga 10 balli shkala bo‘yicha baho beriladi.
3. Savol berish - savollar to‘plami bilan standart shakl to‘ldiriladi, undan so‘ng
so‘rov o‘tkazilayotgan shaxsda o‘ziga xos xususiyatlarning yo‘qligi yoki mavjudligi
tahlil qilinadi. Metodologiyaning afzalligi shundaki, u vaqt va byudjet nuqtai nazaridan
tejamkor, kamchiliklari - past ma'lumot mazmuni va sub'ektivlik.
4. Sertifikatlash - xodimning malakasining egallab turgan lavozimiga yoki u
murojaat etayotgan joyiga muvofiqlik darajasini aniqlash. Sertifikatlash tartibi
kompaniya rahbariyati tomonidan tasdiqlangan hujjatlarda tavsiflanishi kerak. Qoida
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
28
28
tariqasida, u imtihon va suhbat shaklida amalga oshiriladi. Sertifikatlash natijalariga
ko‘ra, xodimni lavozimga ko‘tarish, ish haqini oshirish yoki kamaytirish yoki ishdan
bo‘shatish to‘g‘risida qaror qabul qilinishi mumkin.
5. Ekspertlar tomonidan baholash - o‘z tajribasiga tayangan holda, xodimlarning
xususiyatlarini tahlil qiladigan va xulosa chiqaradigan mutaxassislarni jalb qilishni
nazarda tutadi. Ichki baholash bevosita rahbar va xodimni yaxshi biladigan
hamkasblarni jalb qilgan holda va tashqi kadrlar bo‘yicha mutaxassislar ishtirokida
tashqi baholash mumkin.
6. Baholash markazi - nostandart sharoitlarda xodimlarning xatti-harakatlarini
baholash uchun bahsli ish vaziyatlarini simulyatsiya qilish bilan biznes o‘yinini
o‘tkazish. Baholar ekspert komissiyasi tomonidan beriladi. Bundan tashqari, baholash
markazi suhbatlar va testlarni o‘z ichiga olishi mumkin. Integratsiyalashgan yondashuv
bundan mustasno hisoblanadi.
7. “180, 360, 540 daraja” usullari - real vaziyatlarda xatti-harakatlarni baholash:
“180 daraja” bahosi – xodim va menejerning so‘rovi.
“360 daraja” baholash - xodim va uning biznes muhiti: menejer, qo‘l
ostidagilar, hamkasblar haqida so‘rov.
“540 daraja” baholash – “360 daraja” + mijozlar va yetkazib
beruvchilarning so‘rovi.
Bakavrlar tayyorlashda ko‘nikmalarni rivojlantirish uchun maxsus kurslar, ichki
treninglar tashkil qilish va joylarda o‘rganish amaliyoti orqali bu ko‘nikmalarni
rivojlantirish maqsadga mufoviq hisoblanadi.
Shunday qilib, mutaxassis kadrlar tayyorlashda bu koʻnikmalarning har birinig
oʻz oʻrni boʻlib, har ikkala kompetensiyalarni rivojlantirish yetuk kadrlarni
tayyorlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʼyxati va internet manbalari.
1.
Soft skill va Hard skill nima degani Soft skills — inglizcha | DRENIX IT
ACADEMY
https://uz.telegram-store.com/catalog/channels/drenixacademy/863
2.
Что такое Рard и Soft skills? в чем разница? что важнее?
https://proforientator.ru/publications/articles/chto-takoe-hard-i-soft-skills-v-
chem-raznitsa-chto-vazhnee.html.
3.
Hard skills ва soft skills. https://sarlavha.com/articles/hard-skills-va-soft-skills/
4. Soft и Hard skills. Что это такое? https://1-arb.ru/articles/upravlenie-
personalom/kak-prigoditsya-v-rabote-hr-test-belbina-ts/
