JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
186
186
AO “O‘ZBEKISTON TEMIR YO‘LLARI” KORXONALARIDA
XODIMLARNING TEXNIK XAVFSIZLIGI HOLATINI TAHLIL QILISH
Raximov Dilmurod Baxadirovich
Andijon davlat texnika institute
“Mashinasozlik texnologiyasi” fakulteti
“Mehnat muhofazasi” kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Maqolada “O‘zbekiston Temir Yo‘llari” aksiyadorlik jamiyati
tarkibidagi korxonalarda texnik xavfsizlik holati chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotning
asosiy maqsadi – xodimlar ishtirokidagi texnologik jarayonlarda yuzaga keladigan
xavf-xatarlarni aniqlash, ularning statistik ko‘rsatkichlarini baholash hamda mavjud
tizimlarni xalqaro tajriba bilan solishtirish orqali texnik xavfsizlikni yaxshilash
bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
Tahlil natijalari so‘nggi yillarda baxtsiz hodisalar soni sezilarli darajada
kamayganini ko‘rsatmoqda, biroq halokatli holatlar va avariyalar, asosan, texnik
xizmat ko‘rsatishdagi uzilishlar, yaroqsiz uskuna va malaka darajasi past bo‘lgan
xodimlar ishtirokida sodir bo‘layotgani aniqlangan. Shuningdek, ayrim korxonalarda
xavfsizlik monitoringi avtomatlashtirilmagani sababli mavjud muammolar o‘z vaqtida
aniqlanmayapti.
Maqolada ISO 45001 kabi xalqaro standartlar va Yevropa Ittifoqi temiryo‘l
tizimlaridagi amaliy tajribalar bilan O‘zbekiston sharoiti solishtirilib, texnik xavfsizlik
madaniyatining yetishmasligi, AI texnologiyalarining joriy etilmagani va texnik
xizmatlarning reaktiv emas, balki prediktiv shaklga o‘tishi zarurligi ta’kidlanadi.
Shuningdek, YOLOv5 kabi ilg‘or texnologiyalar asosida shaxsiy himoya vositalarini
nazorat qilish, Maintenance 4.0 modeli asosida texnik xizmatni avtomatlashtirish
bo‘yicha amaliy takliflar berilgan.
Mazkur maqola soha muhandislari, texnika xavfsizligi bo‘yicha mutaxassislar va
korxona rahbarlari uchun amaliy ahamiyatga ega ilmiy manbadir.
Kalit so‘zlar:
texnik xavfsizlik, temir yo‘l transporti, ishlab chiqarish xavfi,
mehnat muhofazasi, xalqaro standartlar.
Kirish
Temir yo‘l transporti tizimi – yirik ishlab chiqarish infratuzilmasi bo‘lib, unda
minglab xodimlar og‘ir sharoitlarda mehnat qilmoqda. Aynan shuning uchun texnik
xavfsizlikni ta’minlash, xodimlarni mehnat jarayonidagi ishlab chiqarish xavflaridan
himoyalash muhim ahamiyat kasb etadi. “O‘zbekiston Temir Yo‘llari” AJ mamlakat
iqtisodiyotida yetakchi sohalardan biri bo‘lib, transport logistikasida markaziy o‘rinni
egallaydi. Ammo ushbu tizimda texnik xavfsizlikning bugungi holati chuqur ilmiy
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
187
187
tahlilni talab etadi [1].
Metodologiya
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
Statistik ma’lumotlar tahlili: 2018–2024 yillar oralig‘ida yuz bergan ishlab
chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, texnik avariyalar va texnik nazorat aktlari o‘rganildi.
Sifatli baholash: texnik xavfsizlik tizimiga oid me’yoriy hujjatlar (ISO 45001,
GOST, O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksi va boshqalar) tahlil qilindi [2],
[3].
Solishtirma yondashuv: O‘zbekiston tajribasi Yevropa Ittifoqi va AQSHdagi
temiryo‘l kompaniyalari bilan taqqoslandi [4], [5].
Natijalar
Texnik xavfsizlik holatining statistik tahlili
So‘nggi 6 yil davomida O‘zbekiston temir yo‘l korxonalarida quyidagi holatlar
qayd etildi (1-jadval):
1-jadval
Yil
Ishlab
chiqarishdagi
jarohatlar soni
Halokatli
holatlar
Texnik
nazoratdan
o‘tmagan
uskunalar foizi
2018
67
3
18%
2020
54
2
12%
2022
49
2
9%
2024
45
1
6%
Jarohatlar soni kamaygan bo‘lsa-da, halokatli holatlar davom etmoqda. Avariya
sabablari orasida quyidagilar ustunlik qiladi:
- Yaroqsiz yoki texnik ko‘rikdan o‘tmagan uskunalar;
- Malaka darajasi past bo‘lgan xodimlar ishtiroki;
- Texnik hujjatlar bilan tanishmagan holda ishni boshlash.
Tizimli muammolar
Aksariyat korxonalarda xavfsizlik bo‘yicha avtomatlashtirilgan monitoring yo‘q
YOLOv5 asosida shaxsiy himoya vositalarining nazoratini joriy qilish amalda
qo‘llanilmayapti [6]
Texnik xizmat ko‘rsatish rejimi eski grafik asosida yuritiladi, prediktiv (oldindan
bashoratlovchi) yondashuv mavjud emas [7]
Munozara.
Xalqaro amaliyot bilan solishtirish
(2-jadval)
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
188
188
2-jadval
Ko‘rsatkich
O‘zbekiston Temir
Yo‘llari
Deutsche Bahn
(Germaniya)
Network Rail
(Buyuk Britaniya)
Halokatli
holatlar/1000 ishchi
0.17
0.03
0.02
ISO 45001
sertifikatlanganlik
38%
100%
95%
IoT monitoring tizimi
Cheklangan
To‘liq joriy etilgan
To‘liq joriy etilgan
Ko‘rinib turibdiki, xorijiy kompaniyalar zamonaviy texnologiyalar va normativ
madaniyatni chuqur joriy etgan. Bunda ularning texnik xavfsizlik madaniyati yuqori
darajada shakllangan [5], [8].
Takliflar
Texnik xizmat ko‘rsatish bo‘yicha Maintenance 4.0 modeliga o‘tish [7].
Texnik xavfsizlik bo‘yicha o‘quv kurslarini zamonaviy simulyatorlar asosida
tashkil etish.
Xodimlar harakatlarini AI va kamera orqali avtomatik monitoring qilish.
Xulosa
“O‘zbekiston Temir Yo‘llari” AJ tizimida texnik xavfsizlik borasida ijobiy
siljishlar bo‘lishiga qaramay, tizimli muammolar saqlanib qolmoqda. Jahon
tajribasidan kelib chiqib, texnologik yechimlar, sertifikatlash va madaniy
transformatsiya orqali xodimlarning texnik xavfsizligini sezilarli darajada oshirish
mumkin. Davlat va korxona darajasida xavfsizlikka yondashuvni innovatsion,
kompleks shaklga o‘tkazish zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
[1] O‘zbekiston Respublikasi Mehnat Kodeksi, 2022-yil nashri.
[2] ISO 45001:2018 – Occupational health and safety management systems.
[3] GOST 12.0.230-2007. Mehnat muhofazasi menejmenti.
[4] ERA 2024 Report on Railway Safety and Interoperability in the EU.
[5] Lin C.Y., Gerstein T., Barkan C. et al. “International Benchmarking of Railroad
Safety Data Systems” – 2023.
[6] Hao Liu, Xue Qin. “Target Detection of Safety Protective Gear Using Improved
YOLOv5”, arXiv, 2024.
[7] Dario C. Larese et al., “Transformer Vibration Forecasting for Advancing Rail
Safety”, arXiv, 2025.
[8] Кабулова Нилуфархон Джалиловна, Ходжакулов Мухторжон Назаркулович,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-1_June-2025
189
189
&
Рахимов
Дилмурод
Бахадирович
(2021).
АКТУАЛЬНОСТЬ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ (ПОИСКОВО-
ИНФОРМАЦИОННАЯ КАРТОГРАФИЧЕСКАЯ СЛУЖБА, ГЕОЛОКАЦИЯ) В
ПОДРАЗДЕЛЕНИЯХ
МИНИСТЕРСТВА
ПО
ЧРЕЗВЫЧАЙНЫМ
СИТУАЦИЯМ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. Universum: технические науки,
(7-1 (88)), 14-17.
[9] Khodjakulov Mukhtorjon, & Rakhimov Dilmurad (2022). PROPOSALS FOR
AMENDMENTS
TO
REGULATORY
DOCUMENTS
FOR
HIGH-RISE
BUILDINGS. Universum: технические науки, (6-6 (99)), 51-54.
[10] EU-OSHA. “Occupational safety in European railway transport”. 2022.
