JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-4_June-2025
55
55
RAQAMLI IQTISODIYOTNING ELEKTRONLASHTIRISH
INFRATUZILMASINI TARMOQLARARO INTEGRATSIYASI
Jabborova Oydinoy
Andijon davlat texnika instituti Muhandislik iqtisodiyoti va boshqaruv
fakulteti 4-kurs Iqtisodiyot ta’lim yo’nalishi talabasi
Annotatsiya:
Mazkur tezisda raqamli iqtisodiyot sharoitida elektronlashtirish
infratuzilmasining turli iqtisodiy tarmoqlar bilan o‘zaro integratsiyasi, bu
integratsiyaning samaradorlikka ta’siri va amaliy jihatlari yoritilgan. Global raqamli
o‘zgarishlar fonida, iqtisodiyotning real sektori, sog‘liqni saqlash, bank-moliya,
qishloq xo‘jaligi va transport-logistika tarmoqlari o‘rtasida elektron infratuzilmalar
orqali axborot almashinuvi va avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari joriy etilishi
nazariy va amaliy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Ayniqsa, “Raqamli O‘zbekiston –
2030” dasturining davlat xizmatlarini elektron shaklga o‘tkazish, axborot xavfsizligini
ta’minlash, kabi masalalar ochiqlangan.
Kalit so‘zlar
: raqamli iqtisodiyot, elektron infratuzilma, tarmoqlararo
integratsiya, Raqamli O‘zbekiston – 2030, elektron xizmatlar, avtomatlashtirish,
axborot xavfsizligi, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, elektron hukumat.
Dunyoning deyarli barcha davlatlarining tashqi va ichki iqtisodiy faoliyati
an’anaviy iqtisodiyot va savdo aloqalaridan uzoqqa chiqib ketishga ulgurdi.
Raqamli iqtisodiyot sharoitida telekommunikatsiya xizmatlarini rivojlanishi hamda
raqamli platformalarining paydo bo‘lishi tufayli yuzma-yuz uchrashuvlarga bo‘lgan
ehtiyoj yo‘qolib bormoqda. Har qanday mahsulotni sotib olish uchun hatto oddiy
iste’molchi ham uydan chiqmay turib telekommunikatsiya xizmatlarini masofadan
turib amalga oshirish imkoniyatiga ega. Raqamli iqtisodiyotning ishlab chiqarish va
rivojlanishi zamonaviy infratuzilmalarning, elektron resurslarning infratuzilmasining
(ERI) keng miqyosda joriy etilishini talab qilmoqda. Bugungi kunda iqtisodiy
investitsiyalarda samaradorlikka erishish, resurslardan yuk tashish, xizmat ko'rsatish
ishlab chiqarish va sifatini oshirishda ERI muhim omil sifatida e'tirof etilmoqda.
Elektron
resurslarning
infratuzilmasining
turli
iqtisodiy
va
iqtisodiy
integratsiyalashuvi, yangi sanoat, qishloq xo'jaligi, bank-moliya, sog'liqni saqlash,
transport va xizmat ko'rsatish sohalarida keng miqyosda foydalanish orqali xizmatlar
sifati yaxshilashga va ortiqcha vaqtni isrof bo’lishini oldini olish tejalgan resurslarni
moddiy texnik bazani yaxshilashga xizmat qilishi orqali iqtisodiy samaradorlikka
erishishimiz mumkin bo’ladi . Integratsiya jarayonlari o'rtasida raqamli axborot olishi,
avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlari va sun'iy intellekt asosidagi yechimlar orqali
kompleks iqtisodiy ta'minlash mumkinligi asoslab beriladi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-4_June-2025
56
56
Elektron infratuzilma — bu faqat texnik vositalar majmuasi emas, balki tarmoqlar
o‘rtasida axborot almashinuvi, xizmat ko‘rsatishning tezkorligi, shaffoflik va
xavfsizlikni
ta’minlaydigan
kompleks
tizimdir.
Elektronlashtirish
orqali
iqtisodiyotning real sektori, bank-moliya tizimi, transport-logistika, sog‘liqni saqlash,
ta’lim, qishloq xo‘jaligi kabi tarmoqlar o‘zaro bog‘lanadi va raqamli axborot oqimlari
asosida ishlashni boshlaydi. Bu esa tarmoqlar o‘rtasida samarali hamkorlikni
shakllantirish, vaqt va xarajatlarni qisqartirish, inson omiliga bog‘liq xatoliklarni
kamaytirish imkonini beradi. Shu bilan birga, tarmoqlararo integratsiyani
muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun mustahkam texnik baza, yuqori tezlikdagi
internet tarmog‘i, ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlovchi chora-tadbirlar, hamda
raqamli savodxonlikka ega malakali kadrlar zarur. Raqamli infratuzilmani
tarmoqlararo integratsiya qilish — bu bir yo‘nalishdagi islohot emas, balki jamiyatni
raqamli rivojlanishga olib chiquvchi tizimli yondashuvdir. Integratsiya jarayonida
“Elektron hukumat”, “Raqamli xizmatlar portali”, “Yagona interaktiv davlat xizmatlari
portali”, “ERP tizimlar”, “blokcheyn texnologiyasi” va “sun’iy intellekt” asosidagi
yechimlar muhim rol o‘ynaydi. Bu tizimlar orqali davlat va xususiy sektor o‘rtasida
axborot uzatish, hisob-kitob, monitoring va tahlil qilish ishlari avtomatlashtiriladi.
Maʼlumki,
«Raqamli
O‘zbekiston
—
2030»
dasturini
ishlab
chiqish
yuzasidan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Farmonini qabul qilish chora-
tadbiri belgilangan edi. Unda telekommunikatsiya sohasi, davlat xizmatlarini
ko‘rsatish, iqtisodiyotning real sektori tarmoqlari, sog‘liqni saqlash, davlat kadastri va
boshqa sohalarda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, bu borada «Raqamli
O‘zbekiston — 2030» dasturini tasdiqlash; elektron hukumatning texnik
infratuzilmasini takomillashtirish; inson kapitalini rivojlantirish hamda kadrlarni
tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish; davlat
xizmatlarini raqamli shaklga transformatsiya qilish va axborot ekotizimini
rivojlantirish; davlat organlari va tashkilotlari faoliyatining ochiqligi va shaffofligini
taʼminlash, aholining elektron ishtiroki darajasini oshirish; axborot xavfsizligini,
axborot resurslari va tizimlarining himoyasini taʼminlash; raqamli iqtisodiyot va
elektron hukumat sohasidagi yagona vakolatli organni belgilash hamda Hukumat,
vazirlik va idoralar, mahalliy davlat hokimiyati organlarida rahbarning raqamli
texnologiyalar va elektron hukumat masalalari bo‘yicha o‘rinbosari lavozimini joriy
etish kabi masalalar nazarda tutilgandi. Rivojlanishning asosiy maqsadi – elektron
infratuzilmasining iqtisodiy tizimi bilan qanday uyg'unlashayotganini, bu
integratsiyaning amaliy jihat va mavjud to'siqlarini aniqlashda alohida o'rganiladi.
Xulosa qilib aytganda, raqamli iqtisodiyotning elektronlashtirish infratuzilmasini
tarmoqlararo integratsiya qilish orqali mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardoshligi,
samaradorligi va innovatsion salohiyati ortadi. Bunday yondashuv nafaqat iqtisodiy
barqarorlikni ta’minlaydi, balki davlat boshqaruvida ham ochiqlik, ishonchlilik va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–78_Issue-4_June-2025
57
57
aholi ishtirokini oshiradi. Raqamli iqtisodiy elektron infratuzilmaning tarmoqlararo
integratsiyasi zamonaviy boshqaruv va xizmat ko'rsatish tizimlarining ajralmas
qismiga aylanib bormoqda kelajakni bu siz tassavur qilish qiyin. Bu jarayon
iqtisodiyotning turli soha – bank-moliya, sog'ida saqlash, qishloq xo'jaligi, transport-
logistika va boshqalarda samaradorlikni oshirish, inson omiliga bog'liq xatoliklarni
yangilash, vaqt va xavfsizlikni yaxshilash imkonini beradi. “Raqamli O'zbekiston
2030” dasturi asosida davlat xizmatlarini raqamlashtirish, axborotlashtirishni
ta'minlash va malakali kadrlar tayyorlash kabi yo'nalishlarda olib borilayotgan ishlab
chiqarish mamlakatning hajmi transformatsiyasini jadallashtirmoqda. Uzoq muddatda
bu integratsiya O'zbekiston iqtisodiyotining barqaror bardoshligini oshirish,
innovatsion omillarga zamin hudud va jamiyatda ochiqlik ishtirokchilikni
ta'minlashdan iborat bo’lib qolmoqda. Agar mendan ushbu sohada o’z pozitsiyami
bildirishlarini so’rasalar men albatta raqamli texnologiyalarni qo’llab quvvatlayman.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning “Raqamli
O'zbekiston – 2030” strategiyasi bo'yicha farmon va qarorlari. – www.lex.uz
2.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi raqamli transformatsiya bo'yicha
qarorlari. – www.gov.uz
3.
“Elektron hukumat to'g'risida”gi Qonun, 2015 yil – www.lex.uz
4.
Karimov, B. (2020). Raqamli iqtisodiyot: nazariy asoslari va boshqaruv
yo'nalishlari . Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
5.
Tursunov, BO, & Rahmonov, FX (2021). Raqamli iqtisodiyot va elektron
infratuzilma innovatsiyalar.. – “Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar” jurnali,
№3.
6.
Abdullaev, A. (2022). Elektron hukumat va kompyuter texnologiyalari
integratsiyasi . – “Axborot texnologiyalari va aloqalar” jurnali, №4.
7.
Markaziy Osiyo uchun Jahon banki (2021). Markaziy Osiyo uchun raqamli
iqtisodiyot: imkoniyatlar va muammolar . – www.worldbank.org
