JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
241
241
MIYA PO‘STLOG‘INING BRODMANN ZONALARIGA MORFOLOGIK
DIFFERENSIALASHUVI VA KOGNITIV FUNKSIYALAR BILAN
BOG‘LIQLIGI
Davronov Ulug’bek To’lqinovich
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti
Anatomiya, klinik anatomiya kafedrasi assistenti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada inson miya po‘stlog‘ining Brodmann zonalari
asosida morfologik tuzilishining differensialashuvi va bu zonalarning kognitiv
funksiyalar bilan bog‘liqligi yoritilgan. Har bir zonaning histologik xususiyatlari,
neyron qatlamlari, ularning zichligi va funksional ixtisoslashuvi haqida batafsil
ma’lumot berilgan. Brodmann zonalarining zamonaviy neyrovizualizatsiya
texnologiyalari yordamida o‘rganilishi, ularning tibbiyotda, ayniqsa, nevrologiya va
psixiatriyada qo‘llanishi haqida tahlillar keltirilgan.
Assistant of the Department of Anatomy and Clinical Anatomy,
Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali ibn Sina
Davronov U.T.
Annotation:
This article explores the morphological differentiation of the human
cerebral cortex based on Brodmann areas and their relationship with cognitive
functions. Detailed information is provided on the histological characteristics of each
area, including neuronal layers, their density, and functional specialization. The study
also analyzes how Brodmann areas are examined using modern neuroimaging
technologies and their implications in medicine, particularly in neurology and
psychiatry.
Ассистент кафедры анатомии и клинической анатомии
Бухарского государственного медицинского института
имени Абу Али ибн Сино
Улугбек Тулкинович Давронов
Аннотация :
В данной статье рассматривается морфологическая
дифференциация коры головного мозга человека на основе зон Бродмана и их
связь с когнитивными функциями. Подробно описаны гистологические
особенности каждой зоны, включая слои нейронов, их плотность и
функциональную специализацию. Также анализируется использование
современных нейровизуализационных технологий для изучения зон Бродмана и
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
242
242
их применение в медицине, особенно в неврологии и психиатрии.
1. Kirish
Miya po‘stlog‘i — bu ongli faoliyat, tafakkur, xotira, sezgi va harakatlarni
boshqaruvchi markaziy tuzilmadir. U morfologik jihatdan murakkab tuzilgan bo‘lib,
funksional jihatdan zonalarga ajralgan. Ushbu zonalarning eng keng tarqalgan va ilmiy
jihatdan asoslangan tasnifi Brodmann tomonidan taklif etilgan bo‘lib, u 52 ta
cytoarchitectonic zonani ajratib ko‘rsatgan.
2. Brodmann zonalarining morfologik xususiyatlari
Brodmann zonalari mikroskopik darajadagi histologik tuzilishi bilan ajralib
turadi. Har bir zona o‘ziga xos neyron qatlamlari, ularning qalinligi, hujayra turlari va
joylashuvi bilan tavsiflanadi. Masalan, 4-Brodmann zonasi birlamchi motor korteks
bo‘lib, unda yirik Betz hujayralari mavjud. 17-zona esa ko‘rish korteksi sifatida
tanilgan.
3. Brodmann zonalari va kognitiv funksiyalar
Brodmann zonalari faqat morfologik emas, balki funksional jihatdan ham
ahamiyatlidir. 44 va 45-zonalar nutqni shakllantirish uchun javobgar bo‘lgan Broca
zonasi, 22-zona esa nutqni idrok etuvchi Wernicke zonasi hisoblanadi. 9–10-zonalar
esa ijodiy fikrlash, xotira va muammolarni hal qilish bilan bog‘liq prefrontal
hududlardir.
4. Neyrovizualizatsiya va zamonaviy tadqiqotlar
Zamonaviy neyrovizualizatsiya texnologiyalari (fMRI, DTI, PET) Brodmann
zonalarining faoliyatini jonli holatda kuzatish imkonini beradi. Bu metodlar yordamida
neyrodegenerativ kasalliklar (masalan, Alzheimer kasalligi)da zararlangan zonalar
aniqlanadi. Shuningdek, bu usullar ilmiy izlanishlarda, jumladan neyropsixologiyada
keng qo‘llaniladi.
5. Tibbiyot va ta’limdagi ahamiyati
Brodmann zonalarining morfologiyasi va funksiyasini chuqur o‘rganish
nevrologik kasalliklarni tashxislash va davolashda muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa,
insult, epilepsiya, demensiya kabi kasalliklarda zararlangan zonalarni aniqlash uchun
zonal klassifikatsiya qo‘llaniladi. Ta’lim tizimida esa kognitiv fanlar asosida dars
berishda bu zonalarning faoliyati muhim rol o‘ynaydi.
6. Xulosa
Miya po‘stlog‘ining Brodmann zonalari morfologik va funksional jihatdan chuqur
differensiallashgan tuzilmalardir. Ularning kognitiv jarayonlar bilan bog‘liqligini
tushunish inson miyasi haqida yanada chuqurroq bilim olishga yo‘l ochadi. Zamonaviy
ilmiy texnologiyalar bu zonalarning funksiyalarini aniq baholash imkonini bermoqda.
7. Brodmann zonalarining evolyutsion rivojlanishi
Evolyutsion nuqtayi nazardan qaralganda, inson miya po‘stlog‘i boshqa sut
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
243
243
emizuvchilar, ayniqsa primatlar bilan taqqoslaganda ancha rivojlangan. Inson
prefrontal korteksining kengayishi va yangi neyron qatlamlarning paydo bo‘lishi ijodiy
tafakkur, ijtimoiy muomala va rejalashtirish imkonini bergan.
8. Funktsional lateralizatsiya
Brodmann zonalari chap va o‘ng yarimsharlarda turli funktsiyalarni bajaradi.
Masalan, Broca zonasi chap yarimsharda nutq uchun javobgar bo‘lsa, o‘ng
yarimsharda musiqiy ritm va emotsional nutq bilan bog‘liq. Bu farqlanish afaziya va
disleksiya kabi kasalliklarda muhim rol o‘ynaydi.
9. Brodmann zonalarining klinik ahamiyati
Zamonaviy klinik amaliyotda Brodmann zonalari nevrologik kasalliklarni
aniqlash va davolashda katta ahamiyatga ega. 4-zonadagi zararlanish falajga, 22-
zonadagi buzilish afaziyaga olib keladi. Diagnostik vositalar yordamida ushbu zonalar
holati tahlil qilinadi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Brodmann, K. (1909). Vergleichende Lokalisationslehre der Großhirnrinde.
Leipzig: Barth.
2. Nieuwenhuys, R., Voogd, J., & Van Huijzen, C. (2008). The Human Central
Nervous System. Springer.
3. Purves, D., et al. (2018). Neuroscience. Oxford University Press.
4. Amunts, K., & Zilles, K. (2015). Architectonic Mapping of the Human Brain
beyond Brodmann. Neuron, 88(6), 1086–1107.
5. Bear, M. F., et al. (2015). Neuroscience: Exploring the Brain. Lippincott.
6. Toga, A. W., & Thompson, P. M. (2003). Mapping brain asymmetry. Nature
Reviews Neuroscience, 4(1), 37–48.
7. Mesulam, M. M. (2000). Principles of Behavioral and Cognitive Neurology. Oxford
Univ. Press.
8. Kolb, B., & Whishaw, I. Q. (2014). An Introduction to Brain and Behavior. Worth.
9. Gazzaniga, M. S., et al. (2018). Cognitive Neuroscience: The Biology of the Mind.
Norton.
10. Zilles, K., & Amunts, K. (2010). Centenary of Brodmann’s map. Nature Reviews
Neuroscience, 11(2), 139–145.
