JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
12
12
O’RK NING RIVOJLANISHIDA XLAMIDIYA VA MIKOPLAZMANING
ROLI VA O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Raxmonova Fariza Furqatovna
SamDTUIBX Klinikasi vrach laboranti
Samarqand, O’zbekiston
Bolalar patologiyasida nafas olish tizimining kasalliklari asosiy o'rinlardan birini
egallab, bolalar o'limi ko'rsatkichiga sezilarli ta'sir ko'rsatib, bolalarning sog'lig'i
holatida doimiy o'zgarishlarning shakllanishiga sabab bo'ladi. Bolalar orasida o'tkir
respiratorli infektsiyalar tarqalishining yuqori darajasi muhim ijtimoiy muammo bo'lib,
uning yechimi pediatriyada aholi salomatligini saqlashning asosiy vazifalaridan biridir
[5,6,7].
Kalit so’zlar:
o'tkir respiratorli yuqumli kasalliklar, bronxlar, nafas yo’llari,
bolalar, mikoplazmalar, xlamidiyalar;
Ma'lumki, tez-tez o'tkir respiratorli yuqumli kasalliklarga chalingan bolalar
o'tkir bronxit, bronxiolit, qaytalanuvchi bronxit, shu jumladan obstruktiv bronxit va
surunkali o'pka-bronx patologiya rivojlanishida xavf guruhlarini tashkil qiladi.
Har yili yer yuzida 4,5 million bola nafas yo'llarining o'tkir infektsiyalaridan vafot
etadi. Kasalxonada yotgan bolalarning 30% dan ortig'i va ambulatoriya sharoitida
davolanadigan bolalarning taxminan 50% nafas yo'llarining turli kasalliklariga
chalingan bemorlar tashkil qiladi. O'RVI ning klinik ko'rinishi sifatida O'OB ning
uchrash chastotasi, ayniqsa, yosh bolalarda (asosan 4 yoshgacha bo'lgan bolalarda)
yuqoridir. Buning sababi shundaki, bolalar hayotning birinchi yarim yillida o'pkaning
butun yuzasining 80% kichik bronxlar (diametri 2 mm dan kam) hisobiga to'g'ri keladi,
6 yoshli bolada esa - 20% ni tashkil qiladi. Kattalardagi nafas yo'llarida qarshilikning
atigi 20 foizi shu kichik bronxlarga to'g'ri keladi, bolalarda esa hayotning birinchi
oylarida 75 foiz, 3 yoshga kamayib, 50 foizgacha yetadi.
Yuqumli genezli O'OB kasalligini turli xil respirator viruslar, mikoplazmalar,
xlamidiyalar keltirib chiqarishi mumkin, ammo yosh bolalarda RS-virusli va
paragrippning III tipi bronxitning obstruktiv shakllarini keltirib chiqaradi, boshqa
viruslarning (ko'pincha sitomegalovirus va adenoviruslar) ulushi 10%-20% dan
oshmaydi. Ba'zi mualliflar mikoplazmani ayniqsa katta yoshdagi bolalarda o'tkir
obstruktiv bronxitning asosiy etiologik omillaridan biri deb hisoblashadi
[8,9,10,11,12].
Retsidivlanuvchi obstruktiv bronxitda
M. pneumoniae
ning roli ortib bormoqda.
N.M.Nazarenko va boshqalarning fikriga ko'ra (2001),
M. pneumoniae
85%
retsidivlanuvchi obstruktiv bronxit bilan kasallangan bolalarda aniqlanadi. Bolalardagi
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
13
13
bronxial obstruktsiya mexanizmlari majmuasi etakchi va asosiy, birinchi navbatda
barcha bolalarga, ayniqsa o'g'il bolalarga xos bo'lib, nafas yo'llarining torligi, shilliq
pardalar shishishi va bronxial bezlarning gipersekretsiyasini va ozroq darajada
bronxning silliq mushaklari spazmni o'z ichiga oladi. O'OB yuqumli genezli bo'lganda
nafas chiqarishdagi qiyinchilik allergik yallig'lanishning natijasi emas, balki yosh
bolalarning yoshga bog'liq reaktivligining o'ziga xos xususiyatlari va yuqumli
agentlarning biologik xususiyatlari bilan ham yuzaga keladi [13,14,15,16].
Xlamidial va mikoplazma infektsiyalarining klinik ko'rinishi kasallik shakliga
bog'liq. Bugungi kunga qadar kasallikning nafas olish shakllari eng ko'p o'rganilgan.
Keng qamrovli so'rov asosida xlamidiyaning nafas olish shakllarining batafsil
ta'rifi va tasnifi tuzildi [17,18].
Nafas olish yo'llari xlamidial infektsiyasi tashxisini tuzishda uning o'pkadan
tashqari ko'rinishini ko'rsatib, uning klinik shaklini [o'tkir respiratorli infektsiyalar,
obstruktiv laringotraxeit (krup), bronxit, bronxial astma yoki pnevmoniya] shuningdek,
serologik mezonlarga ko'ra yuqumli jarayonning bosqichlari (birlamchi infektsiya,
surunkali jarayonning kuchayishi yoki remissiya, tashish); kasallikning asoratlari
(plevrit, miokardit), nishon organlar tomonidan funktsional buzilishlar darajasi (nafas
olish, yurak etishmovchiligi va boshqalar) ajratish maqsadga muvofiqdir [19,20,21].
Xlamidial etiologiyali O'RVI limfadenopatiya bilan kechadigan uzoq muddatli
yo'tal alomatlari, variantiga ko'ra uzoq davom etadigan bronxit, kon'yunktivit,
artralgiya, eozinofiliya, shuningdek, yurak-qon tomir tizimi va oshqozon-ichak
traktining turli xil funktsional kasalliklari shaklida kechadi. O'tkir respiratorli
infektsiyalarda xlamidial infektsiya ko'pincha virusli yoki bakterial patogenlar bilan
kombinaciyalangan tarzda keladi. Shu bilan birga, krup, pnevmoniya va bronxial
obstruktsiya ko'rinishidagi asoratlar 2-3 baravar ko'proq uchraydi. O'zining
davomiyligi bo'yicha kasallik virusli etiologiyali o'tkir respiratorli infektsiyalaridan
sezilarli darajada oshish bilan farq qiladi va etiotrop antibiotikterapiyasini talab qiladi
[17,22].
Xlamidial infeksiya bolalar allergiyasi qo'zg'alishida muhim rol o'ynadi, va bu
xlamidiya bilan kasallangan bolalarda qon IgE ning sezilarli darajada oshishi bilan
belgilanadi. Obstruktiv bronxit (17,3%) va bronxial astmasi (27,7%) bo'lgan
bemorlarda xlamidiya bilan zararlanishining yuqori darajasi aniqlanadi [1,2,3,23].
Obstruktiv bronxitli yosh bolalarda asosan C. pneumonia bilan kasallangan
(57,2%); 9 yoshdan boshlab C. pneumonia turlari deyarli uchramaydi.
Xlamidiya etiologiyali obstruktiv bronxitda bolalarda klinikasida obstruktiv
komponent (har bir ikkinchi bolada) va kasallikning qaytalanishi ustun keladi, bu
xlamidial infeksiyaning ushbu asoratlarni rivojlanishida ishtirok etishidan dalolat
beradi.
Infektsiyaning virusli komponenti paragripp viruslari, adenoviruslar va gripp
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
14
14
viruslari bilan ifodalangan. Patogen mikroflora retsidiv holatlarida va tez-tez kuchayib
boradigan bolalarda ustunlik qiladi [24].
Surunkali xlamidial infeksiya va qo'zg'atuvchining uzoq vaqt saqlanib turishi
limfadenopatiya, bir qator organlar morfologik va funktsional buzilishlarning kelib
chiqishiga yordam beradi. Adekvat etiotrop terapiyaning qo'llanilmasligi xlamidial
infektsiyasining tashuvchisining shakllanishiga, bronxitning qaytalanishiga va
surunkali tus olishiga olib keladi.
Adabiyotlar:
1.
Abduhakimov B. A. et al. Bolalar va o'smirlarda birlamchi tuberkulyozning o’ziga
xos kechish xususiyatlari va klinik-laboratoriya usullari //Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi. – 2024. – Т. 32. – №. 3. – С. 139-143.
2.
Бердиярова Ш. Ш. и др. Клинико-лабораторная диагностика фолиевой
кислотодефицитной анемии //TADQIQOTLAR. UZ. – 2024. – Т. 49. – №. 3. –
С. 46-53.
3.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Axmadova P. Role of conditionally pathogenic
microflora in human life activities //Web of Medicine: Journal of Medicine,
Practice and Nursing. – 2024. – Т. 2. – №. 11. – С. 29-32.
4.
Muhamadiyeva L. A., Kudratova Z. E., Sirojeddinova S. Pastki nafas yo’llari
patologiyasining rivojlanishida atipik mikrofloraning roli va zamonaviy
diagnostikasi //Tadqiqotlar. Uz. – 2024. – Т. 37. – №. 3. – С. 135-139.
5.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Norboyeva F. Modern aspects of etiology and
epidemiology of giardias //Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and
Nursing. – 2024. – Т. 2. – №. 11. – С. 25-28.
6.
Isomadinova L. K., Daminov F. A. Glomerulonefrit kasalligida sitokinlar
ahamiyati //Journal of new century innovations. – 2024. – Т. 49. – №. 2. – С. 117-
120.
7.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Maxmudova H. Mechanisms of infection by
echinocococosis //Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing. –
2024. – Т. 2. – №. 11. – С. 18-21.
8.
Даминов Ф. А., Исомадинова Л. К., Рашидов А. Этиопатогенгетические и
клинико-лабораторные особенности сальмонелиоза //TADQIQOTLAR. UZ. –
2024. – Т. 49. – №. 3. – С. 61-67.
9.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Baxromova M. Autoimmune diseases: new
solutions in modern laboratory diagnostics //International Conference on Modern
Science and Scientific Studies. – 2024. – С. 78-81.
10.
Бердиярова Ш. Ш. и др. Узловой зоб и его клинико-лабораторная
диагностика //TADQIQOTLAR. UZ. – 2024. – Т. 49. – №. 3. – С. 38-45.
11.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Muhsinovna R. M. The main purpose of
laboratory diagnosis in rheumatic diseases //International Conference on Modern
Science and Scientific Studies. – 2024. – С. 82-85.
12.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Ruxshona X. Contemporary concepts of chronic
pancryatitis //International Conference on Modern Science and Scientific Studies.
– 2024. – С. 11-15.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-2_June-2025
15
15
13.
Хамидов З. З., Амонова Г. У., Исаев Х. Ж. Некоторые аспекты
патоморфологии неспецифических язвенных колитов //Молодежь и
медицинская наука в XXI веке. – 2019. – С. 76-76.
14.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Muminova G. Instrumental diagnostic studies in
chronic pancreatitis //International Conference on Modern Science and Scientific
Studies. – 2024. – С. 16-20.
15.
Атамурадовна М.Л., Рустамовна Р.Г., Эркиновна К.З. Роль современных
биомаркеров в изучении различных поражений головного мозга
//Достижения науки и образования. – 2020. – №. 10 (64). – С. 88-90.
16.
Рустамова Г. Р., Мухамадиева Л. А. Современные аспекты клинико-
лабораторных методов исследования острой ревматической лихорадки
//International scientific review. – 2020. – №. LXVI. – С. 106-110.
17.
Кудратова З.Е. и др. Роль цитокиновой регуляции при обструктивном
синдроме атипичного генеза у детей // Анналы Румынского общества
клеточной биологии. – 2021. – Т. 25. – №. 1. – С. 6279-6291.
18.
Erkinovna K. Z. et al. Bronchial obstruction syndrome in young children with
respiratory infections of different etiology: features of clinical manifestations and
immune response //Проблемы науки. – 2021. – №. 1 (60). – С. 60-62.
19.
Кудратова З.Е. и др. Хламидийные инфекции (внутриклеточная инфекция) в
развитии бронхита // TJE-Tematics journal of Education ISSN. – 2021. – С. 2249-
9822.
20.
Kudratova Z. E. et al. Principles of therapy of chlamydial and mycoplasma
infections at the present stage //Вопросы науки и образования. – 2021. – №. 28
(153). – С. 23-26.
21.
Rustamova G. R., Kudratova Z. E. CHRONIC ENDOMETRITIS OLD ISSUES
NEW POSSIBILITIES //Western European Journal of Medicine and Medical
Science. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 12-14.
22.
Erkinovna K. Z., Rustamovna R. G., Suratovna Н. F. LABORATORY MARKERS
OF PERINATAL HYPOXIC DAMAGE TO THE CENTRAL NERVOUS
SYSTEM IN NEWBORNS //Наука, техника и образование. – 2020. – №. 10
(74). – С. 102-104.
23.
Mukhamadieva L. A., Rustamova G. R., Kudratova Z. E. IMMEDIATE RESULTS
OF COMPLEX TREATMENT OF CHILDREN WITH CHRONIC TONSILLITIS
AND CHRONIC ADENOIDITIS ASSOCIATED WITH CMV AND EBV
//Western European Journal of Medicine and Medical Science. – 2024. – Т. 2. –
№. 5. – С. 20-24.
24.
Umarova T. A., Kudratova Z. E., Norxujayeva A. Etiopathogenesis and modern
laboratory diagnosis of prostatitis //International Conference on Modern Science
and Scientific Studies. – 2024. – С. 6-10.
