JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
52
52
UDK 617.73, 617.735,
616–71, 617.7 – 072.1
YANGI ANIQLANGAN QANDLI DIABET BEMORLARDA DIABETIK
RETINOPATIYA SKRININGI O‘TKAZILISHIDAGI AXAMIYATI
Икрамов А. Ф.
1
, Мамажанов Х.Х.
2
,
Иноятова Д.Р.
3
, Мингбоева С.Р.
4
, Чўлибаева Д.А.
5
1.
Доктор медицинских наук, профессор, Андижанский государственный
медицинский институт, заведущий кафедры, ikramov.a.f@mail.ru,
+998971690100, ORCID https://orcid.org/my-orcid?orcid=0000-0002-1931-198X.
2.
Ассистент, Андижанский государственный медицинский институт, кафедра
офтальмологии, thrawn83@mail.ru, +998972730305, ORCID
https://orcid.org/my-orcid?orcid=0000-0001-8754-5334.
3
Ассистент, Техникум по охране здравоохранения имени Абу Али ибн Сины,
кафедра терапии, nmamajonova38@gmail.com, +998916148828, ORCID
https://orcid.org/0009-0006-2148-3090.
4
Ассистент, Техникум по охране здравоохранения имени Абу Али ибн Сины,
кафедра терапии, niginaxolmatjonova@gmail.com, +998916014414, ORCID
https://orcid.org/0009-0005-9682-7030.
5.
Врач ординатор, Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий
амалий тиббиёт маркази Андижон филиали, 3 – диабетология бўлим мудири
thrawn83@mail.ru, +998916089650, ORCID https://orcid.org/my-
orcid?orcid=0000-0001-8754-5334.
Annotatsiya.
Diabetik retinopatiya(DR) qandli diabet(QD) kasalligining keng
tarqalgan asoratlaridan biri. Kasallikni vaqtida aniqlanmasligi bemorlarda o‘zgartirib
bo‘lmas degenerativ o‘zgarishlar kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. Natijada bemorlarning
ko‘rish o‘tkirligi (KO‘) keskin pasayib, keyinchalik davolash imkoni ta’sir etmaydigan
ko‘rlik kelib chiqishiga sabab bo‘ladi. QD bemorlarda kasallikning boshlang‘ich
davrida DR yashirin tarzda kechishi mumkin. Xozirda dunyo oftalmologlari oldidagi
asosiy vazifalardan biri DR belgilarini kasallikning dastlabki davrida aniqlash kabilar
yotadi. Faqatgina bemorlarda o‘tkaziladigan skrining tekshiruvlar DRni oldinroq
aniqlash imkonini yaratadi. Shu maqsadda biz Andijon viloyatida QD kasalligi yangi
aniqlangan 860ta (1714 ko‘z) bemorlarda diabetik retinopatiya skrining (DRS)
tekshiruvini amalga oshirdik. Bu bemorlarda oftalmologik tekshiruvlar bilan bir
qatorda qondagi qand miqdori xam tekshirildi. Tadqiqot o‘tkazishdan maqsad erta
aniqlangan DR belgilarining tashqalish chastotasini aniqlash va QDning birinchi va
ikkinchi tur bilan xastalangan bemorlarda DRni kelib chiqishini taqqoslashdir.
O‘tkazilgan skrining tekshiruvlar natijasida 102ta (177 ko‘z) bemorlarda DRning
belgilari aniqlandi va ularga kerakli davolash rejasi ishlab chiqarildi. QD bilan
kasallanish staji 0,2 – 1 yilni tashkil etadi. Aniqlangan DRning 3tasi QDning birinchi
turiga, 99tasi ikkinchi turiga mansub. Ularning xayot tarzlari, kasallik tarixlari
o‘rganilib chiqildi va DRning erta rivojlanishlariga sabab bo‘lgan omillar o‘rganilib
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
53
53
chiqildi. DRS tekshiruvining o‘tkazilishi DRning dastlabki belgilarini aniqlashdagi
o‘rni beqiyos bo‘lib, bemorlarning KO‘ni saqlanishida va DR maydonini
chegaralanilishi uchun kerakli davolash taktikasini belgilashda muxim axamiyatni
kasb etadi.
Kalit so‘zlar:
Diabetik retinopatiya, qandli diabet, ko‘rish o‘tkirligi, skrining
tekshiruv.
ЗНАЧЕНИЕ СКРИНИНГА ДИАБЕТИЧЕСКОЙ РЕТИНОПАТИИ У
ПATSIЕНТОВ С НЕДАВНО ДИАГНОСТИРОВАННЫМ
САХАРНЫМ ДИАБЕТОМ
Икрамов А. Ф.
1
, Мамажанов Х.Х.
2
1.
Доктор медицинских наук, профессор, заведующий кафедрой Офтальмологии,
Андижанский государственный медицинский институт. ikramov.a.f@mail.ru,
+998971690100, ORCID https://orcid.org/my-orcid?orcid=0000-0002-1931-198X
2.
Ассистент кафедры Офтальмологии, Андижанский государственный
медицинский институт. thrawn83@mail.ru, +998972730305, ORCID
https://orcid.org/my-orcid?orcid=0000-0001-8754-5334
Аннотация.
Диабетическая
ретинопатия
является
одним
из
распространенных осложнений сахарного диабета. Несвоевременное выявление
заболевания может привести к необратимым дегенеративным изменениям у
пациентов. В результате острота зрения пациентов резко снижается, и
впоследствии это может привести к слепоте, которую невозможно будет
вылечить. У пациентов с сахарным диабетом на ранних стадиях заболевания
диабетическая ретинопатия может протекать скрыто. Одной из основных задач
современных офтальмологов является выявление признаков диабетической
ретинопатии на ранних стадиях заболевания. Только скрининговые
обследования пациентов позволяют выявить диабетическую ретинопатию на
ранних стадиях. С этой целью мы провели скрининговое обследование на
диабетическую ретинопатию у 860 пациентов (1714 глаз) с недавно
диагностированным сахарным диабетом в Андижанской области. У этих
пациентов, помимо офтальмологических обследований, также измерялся
уровень сахара в крови. Целью исследования было определение частоты
выявления признаков диабетической ретинопатии на ранних стадиях и
сравнение диабетической ретинопатии у пациентов с сахарным диабетом
первого и второго типа. В результате проведенных скрининговых обследований
у 102 пациентов (177 глаз) были выявлены признаки диабетической
ретинопатии, и для них были разработаны необходимые схемы лечения. Стаж
заболевания сахарным диабетом составил от 0,2 до 1 года. Из выявленных
случаев диабетической ретинопатии 3 случая относились к сахарному диабету
первого типа, а 99 случаев — ко второму типу. Были изучены образ жизни и
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
54
54
история болезни пациентов, а также факторы, способствующие раннему
развитию диабетической ретинопатии. Проведение скринингового обследования
на диабетическую ретинопатию является незаменимым методом для выявления
ранних признаков заболевания. Это имеет важное значение для сохранения
остроты зрения пациентов и определения тактики лечения для ограничения
области диабетической ретинопатии.
Ключевые слова.
Диабетическая ретинопатия, сахарный диабет, острота
зрения, скрининговый осмотр
THE IMPORTANCE OF DIABETIC RETINOPATHY SCREENING IN
PATIENTS WITH NEWLY DIAGNOSED DIABETES MELLITUS
Ikramov.A.F.
1
, Мamajanov Х.Х.
2
1.
DSc, Professor, Department of Ophthalmology, Andijan State Medical Institute.
ikramov.a.f@mail.ru, +998971690100, ORCID https://orcid.org/my-
orcid?orcid=0000-0002-1931-198X
2.
Аssistant of the Department of Ophthalmology, Andijan State Medical Institute.
thrawn83@mail.ru, +998972730305, ORCID https://orcid.org/my-orcid?orcid=0000-
Annotation.
Diabetic retinopathy is one of the common complications of
diabetes mellitus. Failure to detect the disease in a timely manner can lead to
irreversible degenerative changes in patients. As a result, patients' visual acuity sharply
decreases, and subsequently, this can lead to blindness that cannot be treated. In
patients with diabetes mellitus, diabetic retinopathy can be latent in the early stages of
the disease. One of the main tasks of modern ophthalmologists is to detect signs of
diabetic retinopathy in the early stages of the disease. Only screening examinations of
patients allow for the early detection of diabetic retinopathy. For this purpose, we
conducted a screening examination for diabetic retinopathy in 860 patients (1714 eyes)
with newly diagnosed diabetes mellitus in the Andijan region. In addition to
ophthalmological examinations, these patients also had their blood sugar levels
measured. The aim of the study was to determine the frequency of early detection of
diabetic retinopathy signs and to compare diabetic retinopathy in patients with type 1
and type 2 diabetes. As a result of the screening examinations, signs of diabetic
retinopathy were detected in 102 patients (177 eyes), and necessary treatment regimens
were developed for them. The duration of diabetes mellitus ranged from 0.2 to 1 еar.
Of the detected cases of diabetic retinopathy, 3 cases were related to type 1 diabetes,
and 99 cases were related to type 2 diabetes. The lifestyle and medical history of the
patients were studied, as well as factors contributing to the early development of
diabetic retinopathy. Conducting screening examinations for diabetic retinopathy is an
indispensable method for detecting early signs of the disease. This is important for
preserving patients' visual acuity and determining the treatment tactics to limit the area
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
55
55
of diabetic retinopathy.
Keywords.
Diabetic retinopathy, diabetes mellitus, visual acuity, screening
examination.
Aktualligi.
DR QDning keng tarqalgan va xamma bemorlarda kuzatiladigan
asorat bo‘lib, KO‘ning(KO‘) keskin pasayishiga va ko‘rlik kelib chiqishiga sababchi
bo‘ladi. DR dastlab kasallikning boshlang‘ich davrida yashirin xolda kechadi, natijada
bemorlar xech qanday klinik belgilarni sezishmaydi va bu kasallikni zamonaviy
usullarda erta tashxislash va davolash imkonini pasaytirib yuboradi[7,2]. DR QD
bemorlarning xammasida namoyon bo‘luvchi va KO‘ni pasayishidan ko‘rlikkacha olib
keluvchi asoratdir[1,11]. DR QD bilan xastalanishnning 10 yiliga kelib 75%
bemorlarda yuzaga keladi. Qondagi qand miqdorining ortib ketishi mayda qon tomirlar
devorlarida destruktiv o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi: qon tomirlardagi peritsit va
endoteliy xujayralarini parchalanishi bazal membrana shishiga olib keladi,
trombotsitlar va eritrotsitlar agregatsiyasi qon ivuvchanligini tezlashtirib, qon oqimini
pasaytiradi, natijada qon tomirlardagi qon elementlarining to‘qimalarga filtratsiyasi
ortib orqaga qaytarib bo‘lmas organik o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi[13,19]. DR QD
kasalligi aniqlangunga qadar xech qanday klinik belgilarsiz rivojlanayotgan bo‘lishi
xam mumkin[17]. Bu xolatlarda DRga tashxis qo‘yish va davolash chora – tadbirlarini
amalga oshirishda kechikishlar kelib chiqadi. Natijada KO‘ni tiklashda ijobiy
o‘zgarishlar kuzatilmaydi. QDning asoratlari bemorlarni aktiv xolatdan passiv xolatga
va mehnat qobilyatini cheklab nogironlikka olib keladi, o‘tkaziladigan davolash
muolajalari ko‘p xolatlarda ijobiy o‘zgarishlarni keltirib chiqarmaydi. Ayrim xollarda
bemorlar kasallikning dastlabki davrida o‘z sog‘liqlariga nisbatan be’etibor bo‘lishadi,
endokrinolog va oftalmologlar tekshiruvlarini inkor etib borishadi. Bemorlar QDning
asoratlarini fiziologik va psixologik tomondan xis etmasligi va asoratlarni dastlabki
belgilari aniqlanganda ularga nisbatan be’etibor bo‘lishlari asoratlarning og‘ir va
davolab bo‘lmas bosqichlari kelib chiqishiga imkon yaratishadi[14]. Bemorlarda DR
bitta ko‘zda rivojlanib, o‘sha ko‘z KO‘ni pasayishi va ikkinchi ko‘zda oftalmologik
simptomlarni namoyon etmasligi natijasida bemorlarda belgilangan davolash
amaliyotlarini amalga oshirishdagi qimmatli vaqtni yo‘qotilishiga sabab bo‘ladi.
Xozirda DRni davolashda qo‘llanilayotgan usullar: fotolazerkoagulyatsiya, anti-VEGF
preparatlarni intravitrial in’eksii yo‘li bilan yuborish, vitreoretinal jarrohlik mavjud, bu
usullar orqali DRni davolashda va uning patologik zonasini chegaralashda o‘rni
beqiyosdir[9]. Lekin bu usullar bemorlarda kelib chiqqan KO‘ tiklanishida doim xam
o‘z effektivligini namoyon qilmaydi, ayrim xolatlarda KO‘ oldingi xolatiga nisbatan
yana xam pasayishi mumkin. Shuning uchun xam xozirda DRni davolashning yangi
usullari ustida izlanishlar davom etmoqda va qo‘llanilinayotgan davolash usullari
takomillashtirilmoqda. Oftalmologiyada olib borilayotgan izlanishlarning asosiy
zaminida DR kasalligini kelib chiqishini oldini olish va aniqlangan patologik jarayonni
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
56
56
to‘xtatib qolish kabilar yotadi[15]. Oftalmologlar DRni dastlabki bosqichlarini
zamonaviy diagnostik usullardan foydalangan xolda aniqlash va bu o‘zgarishlarni
vizualizatsiyalash usullarini amaliyotga tadbig‘ etishlari lozim[10]. Shu maqsadda QD
kasalligi yangi aniqlangan bemorlarda DRS tekshiruvlarini amaliyotga tadbig‘ etish
lozimdir[18]. Olib boriladigan skrining tekshiruvlar bemorlar KO‘ni saqlanishida va
ko‘rlikning kelib chiqishida muxim profilaktik tadbir bo‘lib, aniqlangan DRni vaqtida
davolash etapida aniqlab va belgilangan davolash chora – tadbirlarini vaqtida amalga
oshirish imkonini beradi[8]. Skrining tekshiruvlarini kiritish va amalga oshirish
kelajakda ko‘z bilan bog‘liq kelib chiqadigan nogironliklarni oldini olishda samarasi
yuqori. QD bemorlarda olib boriladigan DRS tekshiruvlari bemorlarda DRning
dastlabki belgilarini aniqlab, belgilangan davolash amaliyotlarini o‘tkazishdagi xissasi
katta[3]. DRS tekshiruvlari chekka xududlargi QD bilan xastalangan aholi o‘rtasida
o‘tkazilishi KO‘ni pasayishi va ko‘rilik kelib chiqishi profilaktikasida muximdir,
skrining tekshiruvlar kelajakda bemorlar aktiv jismoniy faoliyatini saqlanishida
istiqbollidir[20].
DRning
dastlabki
bosqichi
noproliferativ
diabetik
retinopatiya(NPDR) bosqichini aniqlab, degenerativ maydonni cheralash va
jarayonnini orqaga qarab rivojlanishini ta’minlash bemorlar KO‘ni saqlanishida
muxim rolni o‘ynaydi, bemorlarga iqtisodiy – ijtimoiy jixatdan ham foydalidir[16].
Biz yangi QD aniqlangan bemorlarda DRS tekshiruvlarini o‘tkazib bu usulning ustun
tomonlarini o‘rganib chiqdik.
Tadqiqot maqsadi va vazifasi.
QD bilan yangi aniqlangan bemorlarda DRS
tekshiruvlarini olib borib, DRning qay darajada tarqalganligini aniqlash va baxolash.
Tadqiqot materiallari va usullari.
Biz tadqiqot uchun Andijon viloyatidagi
yangi aniqlangan 860(1714 ko‘z) ta bemorlarni tanlab olib, ularda DRS tekshiruvini
amalga oshirdik. Tekshiruvni biz Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy
– amaliy tibbiyot markazi Andijon filialida amalga oshirdik. Asosan ambulator va
statsionar xoldagi bemorlar tekshiruvdan o‘tkazildi. QD bilan kasallanish davri 0,1 –
2 yil. Yoshi 12 – 78. Ayollar 375(44%)ta, erkaklar 485(56%)ta(
. QD 2 –
tur bilan 828(96%)ta, 1 – tur bilan 32(4%)ta
Ошибка! Источник ссылки не
найден.
. Miopiya bilan xastalanganlar 42(5%)(82ta ko‘z)ta, gipermetropiya bilan
24(3%)(48ta ko‘z)ta. Ular belgilangan ko‘zoynak va linzalarni taqishadi. 6 (0,7%)(6ta
ko‘z)ta bemorlarda ko‘zi xayot davomida olgan jaroxatlar tufayli KO‘ 0(nol)ni tashkil
etadi. 4ta(0,5%)(6ta ko‘z) bemorlarda glaukoma kasalligi mavjud va belgilangan dori
preparatlarini ko‘z olmasiga belgilangan tartibda quyib turishadi. Yangi QD
aniqlangan ambulator bemorlar shifoxonaga 1 yoki 2 – marta kelishi, statsionar
xolatdagi bemorlar 1 – marta yotib davolanishi. Avvallari oftalmolog ko‘ruvidan
o‘tishmagan.
Ularning KO‘, ko‘z ichki bosimi, ko‘rish maydoni, midriatiklar yordamida
qorachiqlari
kengaytirilib
ko‘z tubi chuqurlashtirilgan oftalmoskopik va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
57
57
biomikroskopik tekshiruvlardan o‘tkazildi. Bundan tashqari endokrinologik
ko‘rsatkichlari: xususan qondagi qand miqdoriga ham axamiyat berildi.
Statistik taxlillar shaxsiy kompyuterdagi standart paketlardagi Microsoft office
2016 programmalaridan foydalangan xolda amalga oshirildi.
Tablitsa №1. Tekshiriladigan bemorlar taqsimoti
№
Yoshi
Jinsi
QD turi
1 - tur
2 - tur
Jami
1
0 - 14
Erk
3
3
Ayol
4
4
2
15 - 17
Erk
2
2
Ayol
3
3
3
18 - 29
Erk
8
2
10
Ayol
12
1
13
4
30 - 54
Erk
324
324
Ayol
288
288
5
55 - 78
Erk
146
146
Ayol
67
67
Jami
32
828
860
Boshqa oftalmologik kasalliklar
1
Miopiya
Erk
14
6
20
Ayol
15
7
22
2
Gipermetropiya
Erk
1
12
13
Ayol
11
11
3
Glaukoma
Erk
1
1
Ayol
3
3
4
Shox
parda
degeneratsiyasi
Erk
5
5
Ayol
1
1
Jami
31
45
76
Olingan natijalar va muxokama.
Biz 860(1714 ko‘z)ta bemorlarni DRS
tekshiruvidan o‘tkazib, quidagi natijalarni oldik: 102(12%)(177 ko‘z)ta bemorlarda
DR belgilari aniqlandi(
). DRning zamonaviy klassifikatsiyasi bo‘yicha
quyidagi turlari aniqlandi[12]:
1. Boshlang‘ich noproliferativ diabetik retinopatiya(BNPDR).
2. Mo‘tadil noproliferativ diabetik retinopatiya(MNPDR).
3. Og‘ir noproliferativnaya diabetik retinopatiya(ONPDR).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
58
58
Rasm №1. Aniqlangan DR klassifikatsiyasi bo‘yicha taqsimoti
Ulardan QDning 1 – turi bilan 3(0,3%)ta, 2 – turi bilan 99(11,5%)ta. O‘smir
1(0,1%)ta (o‘g‘il bola), yoshlar 2(0,2%)ta (2ta o‘g‘il bola), o‘rta yoshlar 74(9%)ta
(erkaklar 31ta(4%), ayollar 43(5%)ta), qariyalar 25(3%)ta(erkaklar 12(1,4%)ta, ayollar
13(1,5%)ta). Bu bemorlarning 4(0,5%)ta(erkaklar 3(0,3%)ta, ayollar 1(0,1%)ta)sida
miopiya, 5(0,6%)ta(erkaklar 3(0,3%)ta, ayollar 2(0,2%)ta)sida gipermetropiya
mavjud(
).
Tablitsa 2. DRning bemorlarning yoshi va
QDning turi bo‘yicha taqsimoti
ҚД
тури
Yosh
Jins
DR klassifikatsiyasi
Jami
BNPDR
MNPDR
ONPDR
1 – tur
Bolalar
Erk
0
Ayol
0
O‘smirlar
Erk
1
1
Ayol
0
Yoshlar
Erk
2
2
Ayol
0
2 – tur
O‘rta
yoshlar
Erk
35
2
37
Ayol
39
7
1
47
Qariyalar
Erk
5
1
6
Ayol
7
2
9
Jami
89
12
1
102
Ko‘zning boshqa kasalliklari
Miopiya
Erk
3
3
Ayol
1
1
Gipermetropiya
Erk
3
3
Ayol
2
2
Jami
9
9
89
12
1
Bemorlar soni n=102
BNPDR
MNPDR
ONPDR
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
59
59
DRning klassifikatsiyasi bo‘yicha quidagicha taqsimlandi(
):
1.
BNPDR 89(10,3%)ta. Ularning 86(10%)tasi QDning 2 – turi bilan,
3(0,3%)tasi 1 – turi bilan. QD bilan kasallanish davri 0,5 – 1,5 yil. Bu bemorlarda
tekshiruvga qadar 4tasida miopiya, 5tasida gipermetropiya mavjud edi. Ayollar
46(5,3%)ta, erkaklar 43(5%)tani tashkil etadi. Ko‘z tubida qon tomirlar angiopatiyasi,
mikroanevrizmalar aniqlandi. KO‘ bu bemorlarda korreksiya bilan V=0,7±2,43. Ko‘z
ichki bosimi va ko‘rish maydonida patologik xolatlar aniqlanmadi. Maxsus teshirish
usuli OKT belgilandi. Konservativ davolash amaliyoti belgilandi. Bemorlarga
endokrinolog va oftalmolog ko‘ruviga xar 4 oyda bir kelishi takidlandi
2.
MNPDR 12(1,4%)ta. Xammasi QDning 2 – turi bilan. QD bilan
kasallanish davri 0,8 – 2 yil. Ayollar 9(1%)ta , erkaklar 3(0,3%)tani tashkil etadi. Ko‘z
tubida ko‘p miqdorda qon tomirlar angiopatiyasi va mikroanevrizmalar, qattiq
essudatlar aniqlandi. KO‘ bu bemorlarda korreksiya bilan V=0,4±3,58. Ko‘z ichki
bosimida patologik xolatlar aniqlanmadi. Ko‘rish maydoni 405,1˚±152,3˚. Bemorlarga
fotolazerkoagulyasiya amaliyoti belgilanib, ko‘z kasalliklar shifoxonasiga yuborildi.
Endokrinolog va oftalmolog nazoratiga olinib, xar 3 oy bir kelib ko‘rinishi takidlandi.
3.
ONPDR 1(0,1%)ta ayol bemorning 1ta ko‘zida aniqlandi. QDning 2 –
turi bilan xasta. QD bilan kasallanish davri 2 yil. Ko‘z tubida ko‘p miqdorda qon
tomirlar angiopatiyasi, qon tomirlar anomaliyasi, mikroanevrizmalar, qattiq va
yumshoq ekssudatlar aniqlandi. KO‘ bu bemorlarda V=0,09. Ko‘z ichki bosimida
patologik
xolatlar
aniqlanmadi.
Ko‘rish
maydoni
420˚.
Bemorlarga
fotolazerkoagulyasiya amaliyoti belgilanib, ko‘z kasalliklar shifoxonasiga yuborildi.
Endokrinolog va oftalmolog nazoratiga olinib, xar 1 – 2 oyda bir kelib ko‘rinishi
takidlandi.
Rasm №2. DRning bеmorlarning yoshi va QDning turi bo‘yicha taqsimoti
DR aniqlangan bemorlarda chuqurlashtirilgan tekshiruvlarni amalga oshirish va
kerakli davolash tadbirlarini amalga oshirish maqsadida ularni viloyat ko‘z kasalliklar
1
2
74
9
1
12
3
0
10
20
30
40
50
60
70
80
BNPDR
MNPDR
ONPDR
1 - tur O‘smirlаr
1 - tur Yoshlar
2 - tur O‘rta yoshlar
2 - tur Qariyalar
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
60
60
dispanseriga yuborildi. Ko‘rinib turganidek, 102(12%)(177 ko‘z)ta bemorlarda
aniqlangan DR QD kasalligi aniqlangan ilk davrlarga to‘g‘ri keladi. QD kasalligining
10 yiliga kelib bemorlarning 75%ida DR rivojlanishini xisobga olsak, QDning ilk davri
DR rivojlanmasligiga yoki dastlabki patologik jarayonlar boshlanmasligiga kafl
bo‘lmaydi. QDning aniqlangan vaqti kasallikning boshlangan davri deb qabul
qilinmasligi lozim, balki QD uchun tekshirilgan bemorda QD fiksatsiyalangan davri
deb qabul qilinishi lozim. DR aniqlangan anamnez ma’lumotlarga ko‘ra
74(8,6%)(erkaklar 35(4%)ta, ayollar 39(4,5%)ta)ta bemorlarda semizlik, arterial
gipertenziya, ateroskleroz kabi kasalliklar bilan uzoq yillar davomida xasta.
Aniqlangan ikkilamchi kasalliklar DRni rivojlanishiga katalizator bo‘lib xizmat qilishi
mumkin[5]. Bundan tashqari 82(9,5%)(erkaklar 40(4,6%)ta, ayollar 42(4,8%)ta DR
aniqlangan bemorlar endokrinolog ko‘ruviga belgilangan vaqtda bormay, o‘zlarida QD
borligini inkor qilib kelishgan va qondagi qand miqdorini normada saqlanishini
ta’minlovchi dori preparatlarini belgilangan tartibda va vaqtida qabul qilishmagan.
Qand miqdorining qonda normaga nisbatan bir necha barobar uzoq vaqt davomida
saqlanishi mikro qon tomirlar devorida destrutiv o‘zgarishlarni rivojlanishini
tezlashtiradi[4]. Olib borilgan skrining tekshiruvlar kelajakda Andijon viloyatida olib
boriladigan tibbiy tekshiruvlar uchun tibbiy ma’lumot bo‘lib xizmat qiladi, xamda
o‘zida ma’lum bir to‘ldirilishlarni talab etadi. Chunki xar bir muayyan zonaning shart
sharoitlari ma’lum bir kasalliklarni kelib chiqishi va rivojlanishiga ta’sir etishi
mumkin[6].
Xulosa.
O‘tkazilgan tadqiqotdan so‘ng quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
1. DRS tekshiruv usuli QD bilan xastalangan bemorlarda DRni aniqlash uchun
maxsus yo‘naltirilgan tekshiruv metodi xisoblanib, bu usul orqali QD kasalligining
dastlabki davrlarida DR ilk patologik belgilarini aniqlash imkoniga ega bo‘lamiz.
2. DRS tekshiruv usuli bemorlarda DRning og‘ir bosqichlariga o‘tishini
profilaktikasida o‘rni beqiyosdir. Buning natijasida kelib chiqadigan KO‘ni pasayishi
va ko‘rlikni oldi olinadi.
3. Xastalikning ilk davrida DR klinik simptomlarsiz kelib chiqishi va
rivojlanishini xisobga olinsa, DRS tekshiruvini tez – tez o‘tkazilishi bemorlarda ko‘z
bo‘yicha kelib chiqadigan asoratlar tufayli kelib chiqadigan nogironlikni
profilaktikasida muxim rolni o‘ynaydi.
4. DRS tekshiruvi tufayli aniqlangan patologik jarayonlarga vaqtida,
kechiktirilmagan xolda yondashish va maxsus yo‘naltirilgan davolash amaliyotlarini
tadbig‘ qilinishi DRning og‘ir bosqichlariga o‘tishini oldi olinishida va kelajakda
kasallikni davolash uchun sarflanadigan xarajatlarni iqtisod qilinishida o‘rni
beqiyosdir.
5. Bu metod orqali ko‘z tubidagi qon tomirlarda kechayotgan dastlabki patologik
jarayonlar asosida organizmning boshqa qismlarida kechayotgan mikro va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
61
61
makroangiopatiyalar haqida umumiy ma’lumotga ega bo‘linadi va boshqa soxa
mutaxasislari bilan ko‘pqirrali hamkorlikni ta’minlab, bemorlarda aktiv hayot faoliyati
va mehnat qobilyatini saqlab qolish imkoniyati vujudga keladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Ayoub, S., Khan, M. A., Jadhav, V. P., Anandaram, H., Kumar, T. C. A., Reegu,
F. A., Motwani, D., Shrivastava, A. K., & Berhane, R. (2022). Minimized
computations of deep learning technique for early diagnosis of diabetic retinopathy
using IoT-Based medical devices. Computational Intelligence and Neuroscience,
2022, 1–7. https://doi.org/10.1155/2022/7040141
2.
Bai, L., & Wang, Y. (2024). Mesenchymal stem cells-derived exosomes alleviate
senescence of retinal pigment epithelial cells by activating PI3K/AKT-Nrf2
signaling pathway in early diabetic retinopathy. Experimental Cell Research,
441(2), 114170. https://doi.org/10.1016/j.yexcr.2024.114170
3.
Bi, J., Zhou, W., & Tang, Z. (2024). Pathogenesis of diabetic complications:
Exploring hypoxic niche formation and HIF-1α activation. Biomedicine &
Pharmacotherapy, 172, 116202. https://doi.org/10.1016/j.biopha.2024.116202
4.
Das, T., Islam, K., Dorji, P., Narayanan, R., Rani, P. K., Takkar, B., Thapa, R.,
Moin, M., Piyasena, P. N., & Sivaprasad, S. (2024). Health transition and eye care
policy planning for people with diabetic retinopathy in south Asia. The Lancet
Regional
Health
-
Southeast
Asia,
27,
100435.
https://doi.org/10.1016/j.lansea.2024.100435
5.
G, N. C., Golla, M., G, A. N., Kautish, S., Almazyad, A. S., Xiong, G., &
Mohamed, A. W. (2024). Evaluating the performance of a Non-Uniform squash
function in capsule networks for early diabetic retinopathy detection using FundUs
image
analysis.
Results
in
Engineering,
102820.
https://doi.org/10.1016/j.rineng.2024.102820
6.
Hirano, T., Takahashi, Y., Hoshiyama, K., & Murata, T. (2022). Optical coherence
tomography angiography findings before and after onset of foveal retinal
neovascularization in diabetic retinopathy. American Journal of Ophthalmology
Case Reports, 26, 101435. https://doi.org/10.1016/j.ajoc.2022.101435
7.
Hsieh, Y., Chuang, L., Jiang, Y., Chang, T., Yang, C., Yang, C., Chan, L., Kao, T.,
Chen, T., Lin, H., Tsai, C., & Chen, M. (2020). Application of deep learning image
assessment software VeriSeeTM for diabetic retinopathy screening. Journal of the
Formosan
Medical
Association,
120(1),
165–171.
https://doi.org/10.1016/j.jfma.2020.03.024
8.
Kalogeropoulos, D., Kalogeropoulos, C., Stefaniotou, M., & Neofytou, M. (2020).
The role of tele-ophthalmology in diabetic retinopathy screening. Journal of
Optometry, 13(4), 262–268. https://doi.org/10.1016/j.optom.2019.12.004
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
62
62
9.
Katada, Y., Ozawa, N., Masayoshi, K., Ofuji, Y., Tsubota, K., & Kurihara, T.
(2020). Automatic screening for diabetic retinopathy in interracial fundus images
using artificial intelligence. Intelligence-Based Medicine, 3–4, 100024.
https://doi.org/10.1016/j.ibmed.2020.100024
10.
Kato, A., Fujishima, K., Takami, K., Inoue, N., Takase, N., Suzuki, N., Suzuki, K.,
Kuwayama, S., Yamada, A., Sakai, K., Horita, R., Nozaki, M., Yoshida, M.,
Hirano, Y., Yasukawa, T., & Ogura, Y. (2021). Remote screening of diabetic
retinopathy using ultra-widefield retinal imaging. Diabetes Research and Clinical
Practice, 177, 108902. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2021.108902
11.
Liao, D., Fan, W., Li, N., Li, R., Wang, X., Liu, J., Wang, H., & Hou, S. (2024). A
single cell atlas of circulating immune cells involved in diabetic retinopathy.
iScience, 27(2), 109003. https://doi.org/10.1016/j.isci.2024.109003
12.
Melo, G. B., Malerbi, F. K., De Medeiros, J. N., & Grauslund, J. (2023). A
comprehensive strategy of diabetic retinopathy screening in a public health system:
identifying and overcoming obstacles for implementation. Diabetes Epidemiology
and Management, 13, 100192. https://doi.org/10.1016/j.deman.2023.100192
13.
Ram, S., Mohammadnezhad, M., Ram, K., Prasad, K., Pal, M., & Dalmia, P.
(2022). Increasing and sustaining diabetic retinopathy screening in Fiji by
leveraging community health workers (CHWs) services: A qualitative study.
Heliyon, 8(11), e11379. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2022.e11379
14.
Rohilla, M., Rishabh, N., Bansal, S., Garg, A., Dhiman, S., Dhankhar, S., Saini,
M., Chauhan, S., Alsubaie, N., Batiha, G. E., Albezrah, N. K. A., & Singh, T. G.
(2023). Discussing pathologic mechanisms of Diabetic retinopathy & therapeutic
potentials of curcumin and β-glucogallin in the management of Diabetic
retinopathy.
Biomedicine
&
Pharmacotherapy,
169,
115881.
https://doi.org/10.1016/j.biopha.2023.115881
15.
Scott, I., Carter, S., & Coiera, E. (2021). Clinician checklist for assessing suitability
of machine learning applications in healthcare. BMJ Health & Care Informatics,
28(1), e100251. https://doi.org/10.1136/bmjhci-2020-100251
16.
Tan, H., Fu, X., Chen, Y., Wang, Y., & Chen, D. (2023). Hyperlipidemia and lipid-
lowering therapy in diabetic retinopathy (DR): A bibliometric study and
visualization
analysis
in
1993–2023.
Heliyon,
9(10),
e21109.
https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e21109
17.
Van Eijk, K., Blom, J., Gussekloo, J., Polak, B., & Groeneveld, Y. (2011). Diabetic
retinopathy screening in patients with diabetes mellitus in primary care: Incentives
and barriers to screening attendance. Diabetes Research and Clinical Practice,
96(1), 10–16. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2011.11.003
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
63
63
18.
Wan, K. H., Chen, L. J., & Young, A. L. (2013). Screening and referral of diabetic
retinopathy.
Asia-Pacific
Journal
of
Ophthalmology,
2(5),
310–316.
https://doi.org/10.1097/apo.0b013e31829df4a3
19.
Zhang, G., Chen, W., Chen, H., Lin, J., Cen, L., Xie, P., Zheng, Y., Ng, T. K.,
Brelén, M. E., Zhang, M., & Pang, C. P. (2024). Risk factors for diabetic
retinopathy, diabetic macular edema, and sight-threatening diabetic retinopathy.
Asia-Pacific
Journal
of
Ophthalmology,
13(3),
100067.
https://doi.org/10.1016/j.apjo.2024.100067
20.
Zou, G., Que, L., Liu, Y., & Lu, Q. (2024). Interplay of endothelial-mesenchymal
transition, inflammation, and autophagy in proliferative diabetic retinopathy
pathogenesis.
Heliyon,
10(3),
e25166.
https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e25166
Tadqiqotni o‘tkazilishida o‘zining qimmatli maslaxatlari bilan yordam bеrgan
proffеsor, tibbiyot fanlari doktori Ikramov Aziz Fozilovichga va o‘zining amaliy
yordamlarini ko‘rsatgan Rеspublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy –
amaliy tibbiyot markazi Andijon filiali xodimlariga o‘z minnatdorchilimni bildirib
qolaman.
Tadqiqot o‘tkazilishi davomida olingan natijalar bеmorlar idеntifikatsiyasiga ta’sir
etmagani uchun, ulardan olingan natijalarni chop etilishida ularning roziligini
so‘rash shart emas.
Turli tomonlar orasidagi konfliktlar mavjud emas. Tadqiqot davlat yoki nodavlat
tashkilotlari tomonidan moliyalashtirilmadi.
