JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
31
31
BOLALARDA O‘QUV MOTIVATSIYASINI SHAKLLANTIRISHDA
O‘YINLI TEXNOLOGIYALARNING ROLI
Nabiyeva Moxlaroy Umidjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti
Boshlang'ich ta'lim yo'nalishi talabasi
Annotatsiya
Ushbu maqolada bolalar o‘rtasida o‘quv faoliyatiga bo‘lgan motivatsiyani
shakllantirishda o‘yinli texnologiyalarning o‘rni va samaradorligi yoritilgan.
Motivatsiya – bu o‘quvchini faoliyatga undovchi ichki kuch bo‘lib, uning shakllanishi
ta’lim sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. O‘yinli texnologiyalar esa bolalarning
psixologik va emotsional holatiga mos tarzda o‘rganishga rag‘batlantiruvchi muhit
yaratadi. Ushbu maqolada o‘yinli metodlarning o‘ziga xos jihatlari, ularning o‘quv
jarayonidagi tatbiqi va samaradorlik darajasi tahlil qilingan. Shuningdek, O‘zbekiston
maktablarida olib borilgan tajribalar asosida o‘yinli yondashuvlarning o‘quvchilarning
qiziqishini oshirishdagi roli ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
motivatsiya, o‘yinli texnologiyalar, ta’lim, o‘quv faoliyati, o‘qitish
metodlari, interaktiv metod, didaktik o‘yinlar, rag‘batlantirish, psixologik rivojlanish.
THE ROLE OF GAME TECHNOLOGIES IN FORMING
LEARNING MOTIVATION IN CHILDREN
Annotation
This article highlights the role and effectiveness of game technologies in forming
motivation for learning activities among children. Motivation is an internal force that
encourages a student to take action, and its formation directly affects the quality of
education. Game technologies create an environment that encourages learning in
accordance with the psychological and emotional state of children. This article
analyzes the specific aspects of game methods, their application in the educational
process and the level of effectiveness. Also, based on experiments conducted in schools
in Uzbekistan, the role of game approaches in increasing students' interest is
considered.
Keywords:
motivation, game technologies, education, learning activities,
teaching methods, interactive methods, didactic games, encouragement, psychological
development.
РОЛЬ ИГРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ФОРМИРОВАНИИ
УЧЕБНОЙ МОТИВАЦИИ У ДЕТЕЙ
Аннотация
В данной статье освещается роль и эффективность игровых технологий в
формировании мотивации учебной деятельности у детей. Мотивация — это
внутренняя сила, побуждающая ученика к действию, и ее формирование
напрямую влияет на качество образования. Игровые технологии создают среду,
побуждающую к обучению в соответствии с психоэмоциональным состоянием
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
32
32
детей. В данной статье анализируются специфические аспекты игровых методов,
их применение в образовательном процессе и уровень эффективности. Также на
основе экспериментов, проведенных в школах Узбекистана, рассматривается
роль игровых подходов в повышении интереса учащихся.
Ключевые слова:
мотивация, игровые технологии, образование, учебная
деятельность, методы обучения, интерактивные методы, дидактические игры,
поощрение, психологическое развитие.
Kirish
Bugungi kunda ta’lim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar o‘quvchilarning
bilim olishga bo‘lgan qiziqishi va faol ishtirokini ta’minlashga qaratilgan. O‘quv
motivatsiyasi – bu bolalarni mustaqil ravishda bilim olish, yangilikka intilish va
ijodkorlikka chorlaydigan ichki harakatlantiruvchi kuchdir. Ta’limda motivatsiyani
shakllantirish orqali o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan ijobiy munosabatini
rivojlantirish mumkin. Shu maqsadda o‘yinli texnologiyalardan foydalanish pedagogik
jarayonning samaradorligini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
O‘yinli texnologiyalar, xususan, didaktik o‘yinlar, rolli o‘yinlar, intellektual
musobaqalar o‘quvchilarning e‘tiborini jalb qiladi, ularning darsdagi faol ishtirokini
ta’minlaydi. Bunday texnologiyalar o‘quvchilarning psixologik holatini inobatga olib,
ularga o‘z fikrini erkin ifoda etish, muammoga ijodiy yondashish, jamoada ishlash kabi
ko‘nikmalarni rivojlantirishga imkon beradi.
O‘zbekiston maktablarida so‘nggi yillarda boshlangan yangilanishlar, xususan,
ta’lim mazmunining kompetensiyaga asoslanganligi o‘yinli texnologiyalarni o‘qitish
jarayoniga integratsiyalash zarurligini ko‘rsatmoqda. Ushbu maqolada aynan shu
texnologiyalarning motivatsiyani shakllantirishdagi o‘rni, afzalliklari va tatbiq etish
usullari tahlil qilinadi.
Adabiyotlar tahlili
O‘quv motivatsiyasi va o‘yinli texnologiyalar masalasi pedagogik adabiyotlarda
keng yoritilgan. Jumladan, A. V. Petrovaning "Pedagogik texnologiyalar" nomli
asarida o‘yinli metodlarning bolalar rivojlanishiga ta’siri chuqur tahlil qilingan. V. G.
Makarovaning "Didaktik o‘yinlar nazariyasi" kitobida o‘yinli yondashuvlarning
psixologik asoslari va dars jarayonidagi o‘rni ko‘rsatilgan. O‘zbek mualliflaridan O.
Yoqubovaning "Faol o‘qitish metodlari" asarida o‘yinli texnologiyalar orqali
motivatsiyani oshirish usullari keltirilgan.
J. Dewey va L. Vygotskiylarning konstruktivistik va faoliyatga asoslangan
yondashuvlari motivatsiyaning shakllanishida o‘yin muhitining ahamiyatini asoslab
beradi. Vygotskiy ta’kidlaganidek, o‘yin bolalar tafakkurini, muomala malakalarini va
ijtimoiy moslashuvini shakllantiradi. Dewey esa o‘yinli faoliyatni real hayotga
tayyorlovchi bosqich deb hisoblaydi.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan tavsiya etilgan
metodik qo‘llanmalarda ham didaktik o‘yinlarning o‘quvchilarning motivatsiyasini
oshirishdagi roli alohida qayd etilgan.
Tadqiqotlar qismi
Tadqiqot Toshkent va Farg‘ona viloyatlaridagi 5 ta umumiy o‘rta ta’lim
maktablarida olib borildi. Tadqiqotda 15 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi va 100
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
33
33
nafar o‘quvchi ishtirok etdi. Tajriba davomida darslarda o‘yinli texnologiyalar asosida
tuzilgan mashg‘ulotlar o‘tkazildi. O‘quvchilarning darsga qiziqishi, ishtirok faolligi va
baholari monitoring qilindi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, o‘yinli metodlardan foydalangan guruhda
o‘quvchilarning darsga ishtirok etish ko‘rsatkichi 35 foizga, motivatsiya darajasi esa
40 foizga oshdi. Ayniqsa, rolli o‘yinlar va interaktiv musobaqalar o‘quvchilarning
ijtimoiy faolligini oshirdi. O‘qituvchilar fikricha, bu metodlar orqali bolalarning darsga
bo‘lgan qiziqishi barqarorlashgan.
Shuningdek, ota-onalarning fikriga ko‘ra, o‘yinli darslardan keyin bolalarda
mustaqil fikrlash, darsga tayyorgarlik ko‘rish, savollar berishga intilish kuchaygan. Bu
esa o‘yinli texnologiyalarni nafaqat didaktik, balki tarbiyaviy vosita sifatida ham
muhimligini isbotlaydi.
Xulosa
Tadqiqot va kuzatuvlar natijasi shuni ko‘rsatadiki, o‘yinli texnologiyalar
o‘quvchilarda o‘quv motivatsiyasini shakllantirishda muhim vosita hisoblanadi.
Bunday metodlar orqali o‘quvchilar o‘zlarini erkin tutishadi, o‘rganish jarayonini
qiziqarli va foydali deb bilishadi. Bu esa ta’lim sifatining oshishiga xizmat qiladi.
O‘yinli yondashuvlar orqali darsda ijobiy emotsional muhit yaratiladi, bu esa
o‘quvchilarni rag‘batlantiradi va ularda yangi bilimlarni o‘zlashtirishga bo‘lgan
ehtiyojni shakllantiradi. O‘qituvchi bu jarayonda yo‘lboshlovchi va tashkilotchi
sifatida faol ishtirok etadi. Kelgusida o‘yinli texnologiyalarni o‘quv jarayoniga tizimli
tarzda integratsiyalash, o‘qituvchilarni bu borada tayyorlash, metodik materiallar bilan
ta’minlash zarur. Bu esa O‘zbekiston ta’lim tizimida motivatsiyalangan, faol va ijodkor
yosh avlodni shakllantirishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Petrova A. V. Pedagogik texnologiyalar. – Moskva: Pedagogika nashriyoti, 2018.
2.
Makarova V. G. Didaktik o‘yinlar nazariyasi. – Moskva: Psixologiya va ta’lim,
2017.
3.
Yoqubova O. Faol o‘qitish metodlari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
4.
Dewey J. Demokratiya va ta’lim. – Nyu-York: Free Press, 1916.
5.
Vygotskiy L. S. Psixologik rivojlanish va o‘yin faoliyati. – Moskva: Pedagogika,
1991.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Boshlang‘ich ta’limda interaktiv
metodlar. – Toshkent, 2021.
7.
Saidov M. Didaktik o‘yinlar orqali o‘quvchilar faolligini oshirish. – Andijon: Ilm
ziyo, 2022.
