JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
3
3
SUN’IY INTELLEKT VA INSONIYAT KELAJAGI
Mamirbekova Madinabonu Zahriddin qizi
Andijon davlat pedagogika institute
Boshlang`ich ta`limy o`nalishi 1-bosqich talabasi
mamirbekovmashhurbek@gmail.com
Annotatsiya
Ushbu maqolada sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalarining zamonaviy jamiyat
hayotiga ta’siri, ularning insoniyat kelajagidagi o‘rni va roli tahlil qilinadi. Sunʼiy
intellekt nafaqat texnologik rivojlanishning markazida, balki iqtisodiyot, sog‘liqni
saqlash, ta’lim, xavfsizlik, ijtimoiy aloqalar, madaniyat va siyosiy boshqaruv kabi
sohalarda ham chuqur o‘zgarishlarni yuzaga keltirmoqda. Maqolada SI’ning
imkoniyatlari, xususan, katta ma’lumotlarni tahlil qilish, avtomatlashtirish, inson
xatolarini kamaytirish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish kabi afzalliklar
ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, inson ish o‘rinlarining qisqarishi, etik masalalar,
nazorat va xavfsizlik muammolari, shaxsiy ma’lumotlar himoyasi kabi salbiy
oqibatlari ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
sunʼiy intellekt, raqamli transformatsiya, avtomatlashtirish, etik
muammolar, inson o‘rni, texnologik ishsizlik, xavfsizlik, ma’lumotlar himoyasi,
kelajak.
ИСКУССТВЕННЫЙ ИНТЕЛЛЕКТ И БУДУЩЕЕ ЧЕЛОВЕЧЕСТВА
Аннотация
В данной статье анализируется влияние технологий искусственного
интеллекта (ИИ) на жизнь современного общества, их место и роль в будущем
человечества. Искусственный интеллект находится не только в центре
технологического развития, но и в таких областях, как экономика,
здравоохранение, образование, безопасность, социальные отношения, культура
и политическое управление. В статье рассматриваются возможности ИИ, в
частности, преимущества анализа больших данных, автоматизации, снижения
человеческих ошибок и повышения эффективности производства. При этом
анализируются и негативные последствия, такие как сокращение рабочих мест
для людей, этические вопросы, проблемы контроля и безопасности, защиты
персональных данных.
Ключевые слова: искусственный интеллект, цифровая трансформация,
автоматизация, этические вопросы, роль человека, технологическая безработица,
безопасность, защита данных, будущее.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
4
4
ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND THE FUTURE OF HUMANITY
Abstract
This article analyzes the impact of artificial intelligence (AI) technologies on the
life of modern society, their place and role in the future of humanity. Artificial
intelligence is not only at the center of technological development, but also in such
areas as the economy, healthcare, education, security, social relations, culture and
political governance. The article examines the possibilities of AI, in particular, the
advantages of big data analysis, automation, reducing human errors and increasing
production efficiency. At the same time, the negative consequences, such as the
reduction of human jobs, ethical issues, control and security problems, and personal
data protection, are also analyzed.
Keywords:
artificial intelligence, digital transformation, automation, ethical
issues, human role, technological unemployment, security, data protection, future.
Kirish
21-asr texnologik inqilobi insoniyat taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam
qo‘ymoqda. Bu taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi sunʼiy intellekt (SI)
bo‘lib, u zamonaviy jamiyatning turli jabhalarini tubdan o‘zgartirmoqda. SI dastlab
matematik modellash, dasturlash va robototexnika yo‘nalishida rivojlanib keldi.
Bugungi kunda esa u tibbiyot, iqtisodiyot, transport, ta’lim, huquq va hatto san’at
sohalarida ham faol qo‘llanilmoqda.
Sunʼiy
intellekt
texnologiyalari
yordamida
murakkab
jarayonlar
avtomatlashtirilmoqda, katta hajmdagi ma’lumotlar tahlil qilinmoqda, yangi
kashfiyotlar va yangiliklar tezlik bilan amalga oshirilmoqda. Bu esa ishlab chiqarish,
xizmat ko‘rsatish, ilmiy izlanish va boshqaruv tizimlarining sifatini oshirishda muhim
ahamiyat kasb etadi. Biroq sunʼiy intellekt inson o‘rnini bosadimi yoki uni
to‘ldiradimi, degan savol bugungi kunda jahon ilmiy hamjamiyatini o‘ylantirib
kelmoqda.
Shuningdek, SI bilan bog‘liq etik muammolar, ya’ni avtomatik qarorlar qabul
qilishning axloqiy jihatlari, shaxsiy hayot daxlsizligi, intellektual mulk masalalari
dolzarb muammolardan hisoblanadi. Ish o‘rinlarining qisqarishi, kasblarning
o‘zgarishi va yangi kompetensiyalarga ehtiyojning oshishi kabi ijtimoiy muammolar
ham bu sohada chuqur ilmiy tahlilni talab etadi.
Adabiyotlar tahlili
Sunʼiy intellekt sohasida olib borilgan tadqiqotlar ko‘lamli va tez sur’atlar bilan
o‘sib bormoqda. Yuqori darajadagi nufuzli ilmiy jurnallarda chop etilgan maqolalar va
xalqaro hisobotlar SI’ning turli sohalardagi qo‘llanilish imkoniyatlari va xavf-
xatarlarini yoritib bermoqda. Max Tegmarkning “Life 3.0: Being Human in the Age of
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
5
5
Artificial Intelligence” asarida sunʼiy intellekt insoniyat sivilizatsiyasiga qanday ta’sir
qilishi haqida falsafiy va ilmiy yondashuvlar taqdim etiladi.
Harvard Universiteti professori Stuart Russell va Peter Norvigning “Artificial
Intelligence: A Modern Approach” nomli darsligi dunyo bo‘ylab SI bo‘yicha asosiy
qo‘llanma sifatida tan olingan bo‘lib, unda SI algoritmlari, mashinali o‘rganish, tabiiy
tilni qayta ishlash va robototexnika haqida chuqur tahlil berilgan. Yuqorida keltirilgan
asarlar sunʼiy intellektning texnik imkoniyatlari bilan bir qatorda uning insoniyatga
ijobiy va salbiy ta’sirini muvozanatli tahlil qiladi. Yana bir muhim manba bu -
YUNESKO tomonidan ishlab chiqilgan "Recommendation on the Ethics of Artificial
Intelligence" (2021). Unda SI bilan bog‘liq axloqiy, ijtimoiy va huquqiy masalalarga
xalqaro miqyosda yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, MIT Technology
Review, Nature, Science Advances kabi jurnallarda chop etilgan ilmiy maqolalarda
SI’ning real hayotdagi qo‘llanilishi, tahdidlar va boshqaruv masalalari muntazam
yoritib boriladi. O‘zbekiston olimlari tomonidan ham sunʼiy intellekt mavzusida ilmiy
ishlar olib borilmoqda. Jumladan, Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, Turin
politexnika universiteti va boshqa ilmiy markazlarda SI dasturlari, chatbotlar, nutqni
tanish texnologiyalari va mashinali o‘rganish yo‘nalishida tadqiqotlar olib borilmoqda.
Ushbu manbalar sunʼiy intellekt sohasining murakkab va ko‘p qirrali ekanligini
ko‘rsatadi.
Tadqiqotlar qismi
Maqola doirasida O‘zbekiston va boshqa davlatlar misolida sunʼiy intellekt
texnologiyalarining qo‘llanilishiga doir ochiq manbalar, so‘rovnomalar va statistik
ma’lumotlar tahlil qilindi. Xususan, 2023-yilda Toshkent shahrida 200 nafar IT
mutaxassisi o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalariga ko‘ra, respondentlarning 67
foizi sunʼiy intellekt texnologiyalari yaqin 10 yil ichida ularning kasbiy faoliyatiga
bevosita ta’sir qilishini taxmin qilgan. 42 foizi esa allaqachon ish jarayonida SI
tizimlaridan foydalanishni boshlagan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda
2022–2024 yillarda sunʼiy intellekt asosida ishlovchi 30 dan ortiq mahalliy IT loyiha
ishlab chiqilgan. Bularga elektron tarjimonlar, yuzni tanish tizimlari, chatbotlar va
tibbiy tashxis dasturlari kiradi. Ayniqsa, elektron hukumat tizimlarida SI asosidagi
avtomatik hujjat aylanishi va savol-javob platformalari joriy etilmoqda. Xalqaro
miqyosda esa sunʼiy intellektga oid investitsiyalar hajmi 2023-yilda 92 milliard AQSh
dollarini tashkil qilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich har yili o‘rtacha 20% ga o‘smoqda. Bu
ko‘rsatkichlar SI’ning iqtisodiyot va jamiyatda tobora muhim o‘rin egallayotganini
ko‘rsatadi.
Xulosa
Sunʼiy intellekt texnologiyalari insoniyat hayotini tubdan o‘zgartirish quvvatiga
ega bo‘lgan eng yirik innovatsion yutuqlardan biridir. U ishlab chiqarish
samaradorligini oshiradi, sog‘liqni saqlash va ta’lim sifatini yaxshilaydi, xavfsizlikni
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–79_Issue-1_June-2025
6
6
kuchaytiradi. Shu bilan birga, yangi muammolarni ham yuzaga keltiradi: etik
masalalar, ish o‘rinlarining qisqarishi, axborot xavfsizligi tahdidlari va boshqalar.
Kelajakda sunʼiy intellektning insoniyat hayotidagi o‘rni va roli texnologiyalarning
rivojlanish tezligigina emas, balki ularning qanday boshqarilishi, tartibga solinishi va
jamiyat tomonidan qabul qilinishiga bog‘liq bo‘ladi. Shu bois, SI’ni rivojlantirishda
nafaqat texnik, balki axloqiy, huquqiy va ijtimoiy yondashuvlar ham muhimdir.
O‘zbekiston uchun bu yo‘nalishda ilmiy tadqiqotlar sonini ko‘paytirish, SI bo‘yicha
mutaxassislar tayyorlash, xalqaro tajriba almashish va milliy qonunchilikni
takomillashtirish zarur. Sunʼiy intellekt – bu faqat texnologiya emas, balki insoniyat
kelajagini belgilovchi global omildir. Uning ijobiy imkoniyatlaridan oqilona
foydalanish – barqaror taraqqiyotning muhim kalitidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abduraxmonov Q.X. Sunʼiy intellekt asoslari. — Toshkent: Fan, 2022. — 298 b.
2.
Soliyev A.A. Sunʼiy intellekt va raqamli texnologiyalar. — Toshkent: Innovatsiya,
2023. — 212 b.
3.
Normurodov B.N. Raqamli transformatsiya va intellektual tizimlar. — Toshkent:
Iqtisodiyot, 2022. — 187 b.
4.
TATU ilmiy jurnali. Sunʼiy intellekt va ijtimoiy masalalar. — 2023, №2. — B. 43–
55.
5.
Karimov R.A. Oʻzbekistonda raqamli iqtisodiyot va SI texnologiyalari. —
Toshkent: Ilm ziyo, 2021. — 164 b.
6.
Inha universiteti. Mashinali oʻrganish boʻyicha ilmiy toʻplam. — Toshkent, 2022.
— 135 b.
7.
Oʻzbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini
rivojlantirish vazirligi. 2023-yilgi tahliliy hisobot. — Toshkent, 2023. — 78 b.
8.
TATU magistrlik dissertatsiyalar toʻplami. Sunʼiy intellekt asosida xizmatlar
avtomatlashtirish. — Toshkent, 2023. — 95 b.
9.
Ismoilov F.J. Texnologik ishsizlik va sunʼiy intellekt. — Toshkent: Yangi asr,
2024. — 140 b.
10.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4996-sonli qarori. "Sunʼiy intellekt
texnologiyalarini joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida". — Toshkent, 2021-yil 17-
fevral.
