JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
107
107
REVMATIZM VA HOMILADORLIK: XAVF
OMILLARI VA MONITORING
Berdiyorova Gulziyra Ziyomiddinovna
Osiyo Xalqaro Universiteti talabasi
Abstract.
Rheumatic diseases, including systemic lupus erythematosus (SLE),
rheumatoid arthritis (RA), antiphospholipid syndrome (APS), and scleroderma, can
significantly impact maternal and fetal health during pregnancy. Hormonal and
immunological changes during pregnancy may alter the clinical course of these
autoimmune conditions, leading to disease flares, preeclampsia, miscarriage, preterm
birth, and intrauterine growth restriction. This article comprehensively covers the risk
factors of pregnancy in the context of rheumatic diseases, management strategies, and
monitoring methods. Pre-pregnancy disease remission, the use of safe medications, and
a multidisciplinary approach with regular medical follow-up are of critical importance.
Based on modern clinical research and statistical data, the article provides
recommendations for the successful management of pregnancy in women with
rheumatic diseases.
Keywords:
rheumatism, pregnancy, autoimmune diseases, risk factors,
monitoring, multidisciplinary approach, systemic lupus erythematosus, rheumatoid
arthritis.
Annotatsiya
. Revmatik kasalliklar, jumladan, tizimli qizil yugurik (SLE),
revmatoid artrit (RA), antifosfolipid sindromi (APS) va sklerodermiya kabi autoimmun
holatlar homiladorlik davrida ona va homila salomatligiga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi
mumkin. Homiladorlikning gormonal va immunologik o‘zgarishlari ushbu
kasalliklarning klinik kechishini o‘zgartirib, kasallik faollashishi, preeklampsiya,
homila tushishi, muddatidan oldin tug‘ruq va intrauterin rivojlanishning sekinlashishi
kabi xavf omillarini keltirib chiqaradi. Ushbu maqolada revmatik kasalliklar fonida
homiladorlikning xavf omillari, ularni boshqarish strategiyalari va monitoring usullari
keng yoritiladi. Homiladorlikdan oldin kasallikni remissiyaga keltirish, xavfsiz dori-
darmonlardan foydalanish va multidisiplinar yondashuv orqali muntazam tibbiy
kuzatuv muhim ahamiyatga ega. Maqola, shuningdek, zamonaviy klinik tadqiqotlar va
statistik ma’lumotlarga asoslanib, revmatik kasalliklarga chalingan ayollar uchun
homiladorlikni muvaffaqiyatli boshqarish bo‘yicha tavsiyalar beradi. Kalit so‘zlar:
revmatizm, homiladorlik, autoimmun kasalliklar, xavf omillari, monitoring,
multidisiplinar yondashuv.
Kalit so‘zlar:
revmatizm, homiladorlik, autoimmun kasalliklar, xavf omillari,
monitoring, multidisiplinar yondashuv, tizimli qizil yugurik, revmatoid artrit
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
108
108
Kirish.
Revmatizm so‘zi mushak-skelet tizimi, bo‘g‘imlar, biriktiruvchi
to‘qimalar va immun tizimi bilan bog‘liq bo‘lgan surunkali yallig‘lanish kasalliklarini
o‘z ichiga oladi. Bunga revmatoid artrit, tizimli qizil yugurik, antifosfolipid sindromi,
sklerodermiya va boshqa kasalliklar kiradi. Homiladorlik davrida ushbu kasalliklar ona
va homilaning salomatligiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan o‘ziga xos xavf-xatarlarni
keltirib chiqaradi. Homiladorlikning gormonal va immunologik o‘zgarishlari revmatik
kasalliklarning kechishiga ta’sir qilib, kasallikning faollashishi, asoratlar yuzaga
kelishi yoki remissiyaga o‘tishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli, revmatik
kasalliklari bo‘lgan ayollarning homiladorligi puxta rejalashtirish, doimiy tibbiy
kuzatuv va jamoaviy yondashuvni talab qiladi. Ushbu bo‘limda revmatizm va
homiladorlikning o‘zaro ta’siri, xavf omillari, davolash strategiyalari va monitoring
usullari keng yoritiladi.
Revmatizm — asosan biriktiruvchi to‘qimalarni shikastlaydigan, ko‘p hollarda
yurak, bo‘g‘imlar, teri va markaziy asab tizimini o‘z ichiga oluvchi autoimmun
kasallikdir. Homiladorlik esa, ayol organizmida fiziologik va gormonal o‘zgarishlar
bilan kechadigan murakkab davr bo‘lib, ko‘plab kasalliklar, jumladan, revmatik
kasalliklarning klinik ko‘rinishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Ayollar revmatik kasalliklarga nisbatan erkaklarga qaraganda ko‘proq moyil
bo‘ladi. Ayniqsa, sistemali qizil volchanka (SLE), revmatoid artrit (RA), sistemali
sklerodermiya, Sjögren sindromi kabi surunkali autoimmun kasalliklar ko‘pincha
reproduktiv yoshdagi ayollarda uchraydi. Bu holat esa, bevosita tug‘ilish darajasi,
homiladorlikning davom etishi, homila salomatligi va ona xavfsizligiga jiddiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Homiladorlik davrida immunitet o‘zgaradi — bu tabiiy jarayon bo‘lib, onaning
organizmi homilani rad etmasligi uchun immunitetning ayrim qismlarida susayish yuz
beradi. Shu sababli, autoimmun kasalliklar har xil tarzda o‘zgaradi: ba'zilarida
remissiya (kasallik belgilari kamayadi), boshqalarida esa aktivlik kuchayadi. Misol
uchun, RA ko‘pincha homiladorlik davrida yengillashsa, SLEda kasallik kuchayishi
kuzatiladi.
Revmatik kasalliklarga chalingan ayol homiladorlikni rejalashtirishdan avval
kasallikni to‘liq baholashi, xavf omillarini aniqlashi va profilaktik choralarni ko‘rishi
zarur. Bu esa ko‘p tarmoqli yondashuvni, jumladan, revmatolog, akusher-ginekolog,
neonatolog, va boshqa mutaxassislar hamkorligini talab etadi.
Shunday qilib, revmatizm va homiladorlik bir-biriga bevosita ta’sir qiluvchi
holatlar bo‘lib, bu ikki muhim tushunchani o‘zaro bog‘liq holda tahlil qilish va
boshqarish bugungi zamonaviy tibbiyotning dolzarb masalalaridan biridir.
Revmatik kasalliklar fonida homiladorlik xavflari.
Revmatik kasalliklar fonida homiladorlikni boshqarish murakkab va ko‘p qirrali
muammodir. Eng avvalo, kasallikning surunkali, o‘zgaruvchan xarakteri uni
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
109
109
homiladorlik kabi dinamik jarayonga yomon moslashtiradi. Homilador ayollarda
revmatik kasalliklar quyidagi asosiy xavf omillarini keltirib chiqaradi:
Homila tushishi
– Ayniqsa, SLE bilan kasallangan ayollarda homila erta tushish
xavfi yuqori. Bu antiphospholipid sindromi (APS) mavjudligi bilan ham bog‘liq
bo‘lishi mumkin. APS, tromboz xavfini oshiradi va platsentaga qon oqimini buzadi.
Preeklampsiya va gestatsion gipertenziya
– Ba'zi revmatik kasalliklar, xususan,
lupus, homiladorlik davrida qon bosimining ko‘tarilishi, buyraklar faoliyatining
buzilishi va proteinuriya bilan kechuvchi preeklampsiyani rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
Muddatidan oldin tug‘ruq
– Revmatik kasallik aktiv bo‘lsa, erta tug‘ilish xavfi
ortadi. Bu esa nafaqat onaga, balki tug‘ilajak bolaning o‘sish va rivojlanishiga salbiy
ta’sir ko‘rsatadi.
Intrauterin o‘sishdan qolish (IUGR)
– Lupus yoki revmatoid artrit bilan
kasallangan homilador ayollarda homila rivojlanishining sekinlashuvi kuzatiladi, bu
esa chaqaloqning tug‘ilgan paytdagi og‘irligini kamaytiradi.
Yurak nuqsonlari
– Revmatoid kasalliklar yurakka salbiy ta’sir ko‘rsatishi
mumkin. Agar ona revmatik yurak kasalligiga chalingan bo‘lsa, homiladorlik yurak
faoliyatiga yuklama bo‘ladi.
Dori vositalarining teratogenligi
– Ko‘pgina revmatik kasalliklarda
ishlatiladigan dori vositalari, masalan, metotreksat, siklofosfamid, homilaga salbiy
ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bu esa dori vositalarini ehtiyotkorlik bilan tanlashni talab
qiladi.
Muammo shundaki, ayrim hollarda ayollar revmatik kasalliklari haqida bexabar
bo‘ladi yoki uni yetarlicha davolamaydi. Shuning uchun ham homiladorlik davrida
kasallikni kech aniqlash va muvofiqlashtirilmagan davo taktikasi ona va bola hayoti
uchun xavf tug‘diradi. Bu esa yurtimizda revmatik kasalliklar bo‘yicha oldini olish
ishlarining kengaytirilishi va monitoring tizimining takomillashtirilishini talab qiladi.
Monitoring va tibbiy nazorat muhim jihatlari
Homiladorlikni xavfsiz o‘tkazish uchun revmatik kasallikka ega ayollarda
muntazam monitoring va puxta tayyorgarlik zarur. Bu rivojlanishning asosiy
yo‘nalishlarini tashkil qiladi:
Homiladorlikni rejalashtirish
: Revmatik kasallik aktiv fazada bo‘lmagan, ya’ni
remissiyada bo‘lgan holatdagina homiladorlik tavsiya etiladi. Ideal holatda, kasallik
kamida 6 oy davomida remissiyada bo‘lishi kerak.
Tibbiy ko‘riklar chastotasi
: Bunday ayollarda revmatolog va ginekolog
ko‘riklari oyiga kamida bir marotaba amalga oshirilishi kerak. Bunda qon tahlillari,
buyrak faoliyati, yurak tekshiruvi va autoimmun markerlar baholanadi.
Laborator tahlillar
: ANA (antiyadron antitelalar), dsDNA, C3-C4 kompleman
komponentlari, lupus antikoagulyanti, anticardiolipin antitelalari, va boshqa
ko‘rsatkichlar muntazam monitoring qilinadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
110
110
Homila holatini kuzatish
: UTT (ultratovush tekshiruvi) orqali homila o‘sishi,
yurak urishi va platsenta holati nazorat qilinadi. Doppler sonografiyasi yordamida qon
aylanishi baholanadi.
Dori-darmonlar nazorati
: Homilaga zarar yetkazmaydigan dorilar (masalan,
hidroksixloroxin, azatioprin, ba’zida sulfasalazin) bilan davolash davom ettiriladi.
Teratogen ta’sirga ega dorilar homiladorlikdan oldin bekor qilinadi.
Multidisiplinar yondashuv
: Revmatolog, ginekolog, neonatolog, laborator
mutaxassis va zaruratga qarab kardiolog yoki nefrolog ishtirokida konsiliumlar tashkil
etiladi.
Monitoringning asosiy maqsadi — ona va bola hayotini xavfsiz tarzda davom
ettirish, kasallik avj olishining oldini olish, tug‘ruqni optimal muddatda, optimal
sharoitda amalga oshirishdan iborat. Bu borada ilg‘or mamlakatlarda qo‘llanilayotgan
“high-risk pregnancy” monitoring protokollari o‘rnak bo‘la oladi.
Klinik holatlar, statistikalar va zamonaviy yondashuvlar
So‘nggi yillarda olib borilgan tadqiqotlar revmatik kasallikka chalingan ayollar
homiladorligi bo‘yicha muhim ma’lumotlarni taqdim etdi. Misol uchun, AQShdagi
National Institutes of Health
tadqiqotlariga ko‘ra, lupus bilan og‘rigan ayollarda erta
tug‘ruq xavfi 25–40% gacha yuqori bo‘lib, normal homiladorlikka nisbatan ancha
yuqori ko‘rsatkichdir. Klinik tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, kasallikni remissiyada
ushlab turilgan hollarda sog‘lom bola tug‘ilishi ehtimoli 80% dan yuqori bo‘ladi. Shu
bilan birga, antiphospholipid sindromi bo‘lgan ayollarga antikoagulyantlar (heparin,
aspirin) buyurilganda homiladorlik muvaffaqiyatli tugaydi.
Zamonaviy tibbiyotda quyidagi yondashuvlar keng qo‘llanilmoqda:
Risk stratifikatsiyasi
– Har bir bemor xavf omillariga qarab alohida baholanadi.
Bu esa individual monitoring strategiyasini ishlab chiqishga imkon beradi.
Genetik testlar
– Ba’zida revmatik kasalliklar irsiy omillarga bog‘liq bo‘lganligi
uchun genetik maslahatlar tavsiya etiladi.
Autoimmun kasalliklar uchun biomarkerlar
– SLE uchun dsDNA, RA uchun
RF va anti-CCP markerlar yordamida kasallik faolligi monitoring qilinadi.
EHM tizimlari asosida monitoring
– Rivojlangan davlatlarda elektron
monitoring tizimlari orqali homilador ayollar holati real vaqt rejimida kuzatiladi.
Shuningdek, so‘nggi klinik tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, revmatik
kasalliklar immunoterapiya va biopreparatlar yordamida samarali boshqarilmoqda.
Ammo bularning homiladorlik davrida xavfsizligi bo‘yicha izlanishlar davom
etmoqda.
Tizimli yondashuv va kelajak strategiyasi
Yuqarida keltirilgan muammolarni inobatga olib, quyidagi takliflar revmatik
kasalliklarga chalingan homilador ayollarda xavfsizlikni ta’minlashda muhim
ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin:
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
111
111
Homiladorlikni rejalashtirish markazlari
– Revmatizm bilan og‘rigan ayollar
uchun alohida rejalashtirish va maslahat markazlari tashkil etilishi lozim.
Multidisiplinar guruhlar
– Respublika va viloyat miqyosida revmatolog-
ginekolog-neonatolog konsiliumlari doimiy faoliyat yuritishi zarur.
Mahalliy protokollarni ishlab chiqish
– Sog‘liqni saqlash tizimida revmatik
kasalliklarga chalingan homiladorlar uchun alohida klinik yo‘riqnomalar ishlab
chiqilishi kerak.
Malaka oshirish dasturlari
– Oilaviy shifokorlar, ginekologlar va revmatologlar
uchun revmatizm va homiladorlik bo‘yicha maxsus treninglar tashkil etilishi lozim.
Monitoring tizimini raqamlashtirish
– Homiladorlik holatlari va kasallik
monitoringi yagona elektron platforma orqali yuritilishi samaradorlikni oshiradi.
Ijtimoiy va psixologik yordam
– Kasallik tufayli psixologik bosim ostida
bo‘lgan ayollar uchun ijtimoiy yordam dasturlari ishlab chiqilishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, revmatik kasalliklar fonida homiladorlik — zamonaviy
tibbiyot uchun murakkab, ammo nazorat qilinadigan jarayondir. Ilmiy asoslangan
yondashuv, multidisiplinar hamkorlik va bemorga individual yondashuv bu boradagi
muammolarni yengib o‘tishga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Abduazizova, N. X., Abdullaeva, N. X., & Samaraxonova, Sh. J. (2022).
Homiladorlik davrida tizimli qizil yuguruk kasalligining kechishi va davolash
tamoyillari
. Toshkent Medical Academy Repository.
2.
Andreoli, L., Bertsias, G. K., Agmon-Levin, N., Brown, S., Cervera, R.,
Costedoat-Chalumeau, N., … Tincani, A. (2017).
EULAR recommendations
for women's health and the management of family planning, assisted
reproduction, pregnancy and menopause in patients with systemic lupus
erythematosus and/or antiphospholipid syndrome
. Annals of the Rheumatic
https://doi.org/10.1136/annrheumdis-2016-209770
3.
Buyon, J. P., Kim, M. Y., Guerra, M. M., Laskin, C. A., Petri, M., Lockshin,
M. D., & Branch, D. W. (2015).
Predictors of pregnancy outcomes in patients
with lupus: A prospective study
. Annals of Internal Medicine, 163(3), 153–163.
https://doi.org/10.7326/M14-2235
4.
Clowse, M. E. B. (2007).
Lupus activity in pregnancy
. Rheumatic Disease
Clinics of North America, 33(2), 237–252.
https://doi.org/10.1016/j.rdc.2007.03.003
5.
Clowse, M. E. B., Jamison, M., Myers, E., & James, A. H. (2008).
A national
study of the complications of lupus in pregnancy
. American Journal of
Obstetrics and Gynecology, 199(2), 127.e1–127.e6.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
112
112
6.
de Jesus, G. R., Mendoza-Pinto, C., de Jesus, N. R., Dos Santos, F. C.,
Klumb, E. M., & Levy, R. A. (2014).
Understanding and managing pregnancy in
patients with lupus
. Autoimmune Diseases, 2014, Article 943490.
https://doi.org/10.1155/2014/943490
7.
Giles, I., Yee, C. S., & Gordon, C. (2019).
Managing pregnancy in systemic
lupus erythematosus
https://doi.org/10.1136/bmj.l5877
8.
To‘lqinov, I. M., & Yulchiyev, A. B. (2023).
Revmatizm kasalligini davolashda
ishlatiladigan antibiotiklarning kimyoviy tarkibi va S vitaminining ahamiyati
.
Innovative Development in Educational Activities, 2(7), 247–253.
