JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
12
12
TISH NERVINING OLIB TASHLANISHIDA ISHLATILADIGAN
ANESTETIK VOSITALARNING SAMARADORLIGI
Uktamova Shaxnozabonu
Alfraganus universiteti Tibbiyot fakulteti
stomatologiya yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Annotatsiya;
Mazkur maqolada endodontik muolajalar, xususan, tish nervining
olib tashlanishi jarayonida qo‘llaniladigan anestetik vositalarning turlari, ularning
ta’sir mexanizmi, klinik samaradorligi va qo‘llashda yuzaga keladigan muammolar
tahlil qilinadi. Tibbiyotda keng tarqalgan anestetiklar – artikain, lidokain, mepivakain
va boshqa vositalarning o‘zaro farqlari, farmakodinamik xususiyatlari va bemor yoshi,
sog‘lig‘i hamda individual sezuvchanligiga bog‘liq ta’siri ilmiy manbalar asosida
o‘rganiladi. Maqola bakalavr hamda doktorantlar uchun dolzarb bo‘lib, stomatologik
amaliyotda xavfsiz va samarali og‘riqsizlantirishni ta’minlashga yo‘naltirilgan.
Kalit so‘zlar;
tish nervi, og‘riqsizlantirish, anestetik vositalar, artikain,
endodontiya
Endodontik davolash tish pulpasining yallig‘lanishi yoki infeksiyalanishi
natijasida zararlangan nervni olib tashlashni talab qiladi. Bu jarayon og‘riqli bo‘lishi
mumkinligi sababli, samarali og‘riqsizlantirish muhim o‘rin tutadi. Anestetik
vositalarning to‘g‘ri tanlanishi va qo‘llanilishi muolajaning muvaffaqiyatli va bemor
uchun qulay o‘tishini ta’minlaydi.
Anesteziya turlari va stomatologik qo‘llanilishi Stomatologiyada quyidagi
mahalliy anestetik vositalar keng qo‘llaniladi: Lidokain – klassik vosita, tez ta’sir
qiladi, lekin qisqa muddatli Artikain – yuqori diffuziya qobiliyatiga ega, suyak
to‘qimalaridan o‘tish xususiyati bor Mepivakain – vazokonstriktor qo‘shilmagan
holatda ham samarali Bupivakain – uzoq ta’sirli, lekin yurakka nisbatan toksikroq .
Tish nervining olib tashlanishida anestetik vositalarning talablari Anestetik vosita
quyidagi talablarga javob berishi lozim: Tez va kuchli og‘riqsizlantirish ta’siri Pulpa
to‘qimasiga chuqur kirish xususiyati Asoratlar xavfini kamaytirish Toksik ta’sirning
minimal darajasi Artikain – hozirgi davrda eng ko‘p ishlatilayotgan vosita bo‘lib, uning
strukturasi metil guruhi o‘rniga tiofen halqasi bilan ajralib turadi. Bu esa uning nerv
to‘qimasiga kirib borishini osonlashtiradi.
Anestetiklar samaradorligini aniqlovchi omillar To‘qima pH darajasi –
yallig‘langan to‘qimada kislotali muhit anestetikning ionlashishiga olib keladi, bu esa
ta’sirini susaytiradi. Bemorning yoshi – bolalar va qariyalarda organizm sezuvchanligi
yuqori bo‘ladi. Immun javob – allergik reaksiya ehtimoli. Qo‘llanish usuli –
infiltratsion yoki nerv blokadasi orqali yuborilishi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
13
13
Klinik tadqiqotlar va statistik natijalar.
Toshkent davlat stomatologiya
instituti tomonidan 2023 yilda olib borilgan tadqiqotda artikain 90% hollarda 5 daqiqa
ichida to‘liq anesteziya bergan. Lidokain esa 82% hollarda 8 daqiqa ichida ta’sir qilgan.
Mepivakain esa yurak-qon tomir kasalligi bo‘lgan bemorlarda afzal vosita sifatida
tavsiya etilgan.
Asoratlar va ehtiyot choralar; ba’zida quyidagi holatlar kuzatiladi: Og‘iz atrofida
uyushish Tana haroratining pasayishi yoki allergik toshmalar Vena ichiga yuborilishda
kutilmagan reaksiya Ehtiyot choralari: Dozalashni to‘g‘ri hisoblash Bemor anamnezini
chuqur o‘rganish Sinama in’ektsiya qilish .
Xulosa
Tish nervining olib tashlanishida qo‘llaniladigan anestetik vositalar muolajaning
eng muhim qismidir. Artikainning yuqori samaradorligi uni zamonaviy
stomatologiyada yetakchi vosita sifatida ajratib turadi.
Har bir bemor uchun individual yondashuv, vositaning farmakologik
xususiyatlarini hisobga olish muhim ahamiyatga ega.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati;
1. Kurbanov I.A. “Stomatologik anesteziyada qo‘llaniladigan vositalar” – Toshkent,
2022
2. Abdullayeva N.M. “Mahalliy anesteziya va stomatologik amaliyot” – TDSI, 2023 3.
Malamed S.F. “Handbook of Local Anesthesia” – 7th Edition, Elsevier, 2020
4. Jamilova D.S. “Pulpaning olib tashlanishida artikain va lidokain samaradorligi” –
“Tibbiyot olami” jurnali, 2023
