JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
176
176
MIGRATSIYA VA YOSHLAR: SABABLARI,
OQIBATLARI VA IMKONIYATLAR
Baxromova Indira Azizjon qizi
Alfraganus University Iqtisodiyot fakulteti
Iqtisodiyot yo’nalishi 1-kurs talabasi
G’ulomova Gulasal Azizjonovna
Alfraganus University Iqtisodiyot fakulteti
Iqtisodiyot yo’nalishi 1-kurs talabasi
Axmedov O’tkirjon Aloviddin o’g’li
Alfraganus University Iqtisodiyot fakulteti
Iqtisodiyot kafedrasi o’qituvchisi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada yoshlar orasidagi migratsiya jarayonining asosiy sabablari,
ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy oqibatlari hamda bu jarayondan yuzaga keladigan
imkoniyatlar yoritiladi. Migratsiyaning ta’lim, bandlik, madaniy va shaxsiy
rivojlanishga ta’siri ham tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
migratsiya, yoshlar, tashqi mehnat, sabablari, oqibatlari,
imkoniyatlar, ta’lim, bandlik.
АННОТАЦИЯ
В данной статье рассматриваются основные причины миграции среди
молодежи, ее социально-экономические и культурные последствия, а также
возникающие в результате этого процесса возможности. Также анализируется
влияние миграции на образование, занятость и личностное развитие молодежи.
Ключевые слова:
миграция, молодежь, внешняя занятость, причины,
последствия, возможности, образование, занятость.
ABSTRACT
This article explores the main causes of youth migration, its socio-economic and
cultural consequences, and the opportunities arising from this process. It also analyzes
the impact of migration on education, employment, and personal development of
young people.
Keywords:
migration, youth, labor abroad, causes, consequences, opportunities,
education, employment.
KIRISH
So‘nggi yillarda globallashuv, iqtisodiy tengsizlik va demografik o‘zgarishlar
tufayli migratsiya butun dunyo miqyosida dolzarb masalaga aylangan. Ayniqsa, bu
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
177
177
jarayon yoshlar orasida keng tarqalgan bo‘lib, ularning mehnat qilish, ta’lim olish yoki
hayot sifatini yaxshilash istagi bilan bog‘liq. O‘zbekiston misolida, mehnat
migratsiyasi so‘nggi o‘n yillikda sezilarli darajada oshdi va bu holat, ayniqsa, 18–35
yosh oralig‘idagi yoshlar orasida eng faol kuzatilmoqda. Maqolaning asosiy maqsadi
– yoshlar migratsiyasining sabablari, oqibatlari va imkoniyatlarini chuqur tahlil qilish
hamda bu boradagi muammolarga ilmiy yondashuv asosida yechimlar taklif qilishdir.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Migratsiya masalasi bo‘yicha o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar, xalqaro tashkilotlar
hisobotlari (IOM, UNDP, Jahon Banki) va milliy manbalarga ko‘ra, yoshlar
migratsiyasi ko‘plab omillar bilan bog‘liq. IOM’ning 2023-yilgi hisobotida qayd
etilishicha, O‘zbekistonlik yoshlarning ko‘pchiligi migratsiyaga iqtisodiy ehtiyoj
sababli qaror qilmoqda. UNDP esa ta’lim va rivojlanish istagini muhim omillardan biri
sifatida ko‘rsatadi. Mahalliy tadqiqotlarda esa migratsiya sababli yuzaga kelayotgan
ijtimoiy va psixologik oqibatlar, "miya oqimi" holati va oila barqarorligiga ta’sir
masalalari yoritilgan.
TADQIQOT VA METODOLOGIYA
Ushbu maqola yozilishida quyidagi ilmiy uslublar qo‘llanildi:
Sifatli tahlil
– xalqaro va mahalliy tashkilotlar (IOM, UNDP, Tashqi mehnat
agentligi) tomonidan e’lon qilingan statistik ma’lumotlar tahlil qilindi.
Solishtirma metod
– O‘zbekiston migratsiya holati qo‘shni davlatlar, xususan,
Tojikiston va Qirg‘iziston bilan taqqoslandi.
So‘rovnoma va intervyular
– 2024-yilda 200 nafar 18–30 yosh oralig‘idagi
yoshlar o‘rtasida o‘tkazilgan onlayn so‘rov natijalari tahlil qilindi.
MIGRATSIYANING ASOSIY SABABLARI
1.
Iqtisodiy omillar
– Ishsizlik darajasining nisbatan yuqoriligi, barqaror ish
o‘rinlarining yetishmasligi, past ish haqi va oilaviy ehtiyojlarni qondirish zarurati.
2.
Ta’lim va kasbiy rivojlanish
– Chetda sifatli ta’lim olish, malaka
oshirish va xalqaro diplomlarga ega bo‘lish istagi.
3.
Ijtimoiy sharoitlar
– Mahalliy yashash standartlarining pastligi, uy-joy
masalasi, sog‘liqni saqlash tizimining samaradorligi.
4.
Shaxsiy omillar
– Erkin yashash, mustaqil bo‘lish, yangi tajriba orttirish,
til o‘rganish kabi shaxsiy rivojlanish ehtiyoji.
MIGRATSIYANING OQIBATLARI
IJOBIY OQIBATLAR:
Chet eldan yuborilayotgan pul o‘tkazmalari (remittanslar) orqali oilaviy
daromadlar oshadi.
Til, madaniyat, kasbiy ko‘nikmalar boyitiladi.
Chet eldan qaytgan yoshlar o‘z tajribalari orqali mahalliy ish bozori va biznes
muhiti rivojiga hissa qo‘shadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
178
178
SALBIY OQIBATLAR:
“Miya oqimi” – iqtidorli, malakali yoshlar mamlakatni tark etadi.
Oilaviy ajralishlar va psixologik muammolar yuzaga keladi.
Mehnat ekspluatatsiyasi, noqonuniy ishlash va inson huquqlari buzilishi xavfi
mavjud.
Migratsiyaning yoshlar hayotiga ta’siri
Yo‘nalish
Ijobiy ta’sir
Salbiy ta’sir
Iqtisodiy
Daromad
ortadi,
kapital
yig‘iladi
Mahalliy bozor raqobati
kuchayadi
Ijtimoiy
Yangi madaniyat, ko‘nikma
orttiriladi
Oilaviy ajralish, ijtimoiy
uzilishlar
Ta’lim
Chetda sifatli ta’lim olinadi
Mahalliy
ta’limdan
norozilik ortadi
Shaxsiy
Mustaqillik,
yangi
imkoniyatlar
Stress,
moslashish
muammolari
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Yoshlar migratsiyasi – bu zamonaviy jamiyatning muhim ijtimoiy-iqtisodiy
jarayonlaridan biridir. O‘zbekiston sharoitida bu jarayon ko‘plab omillar bilan
izohlanadi, ular orasida eng asosiylari – ishsizlik, daromad yetishmovchiligi, ta’lim va
kasbiy rivojlanish imkoniyatlarining cheklanganligi kabilardir.
Tadqiqot davomida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalari quyidagilarni ko‘rsatdi:
Respondentlarning 62 foizi migratsiyaga qaror qilishining asosiy sababi sifatida
yuqori daromadli ish topish
ni ko‘rsatgan;
21 foizi
xorijda sifatli ta’lim olish
istagini bildirgan;
Qolgan 17 foizi esa
shaxsiy rivojlanish va tajriba orttirish
kabi
motivatsiyalarni qayd etgan.
Shuningdek, respondentlarning yarmi migratsiyani
muvaffaqiyatli hayot sari
yo‘l
deb bilsa, boshqa yarmi uchun bu –
majburiy choradir
. Bu holat, mamlakatda
ichki imkoniyatlar yetarli bo‘lmagani sababli, yoshlar o‘z salohiyatini chet ellarda
namoyon qilishga urinayotganidan dalolat beradi.
Muhokama davomida quyidagi asosiy natijalar aniqlandi:
1.
Yoshlar orasida migratsiya faolligi yuqori
, lekin bu jarayon ko‘pincha
nazoratsiz kechmoqda;
2.
Mehnat migratsiyasi
iqtisodiy foyda bersa-da, ijtimoiy va psixologik
salbiy ta’sirlarga ham sabab bo‘lmoqda;
3.
Ta’lim migratsiyasi
mamlakatga qaytgan yoshlar orqali bilim
almashinuvini kuchaytirishi mumkin;
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
179
179
4.
Migratsiyaga qarshi emas,
unga strategik yondashuv orqali foydali
jarayonga aylantirish
muhimdir.
Demak, migratsiyani faqat salbiy yoki ijobiy deb baholash bir tomonlama
yondashuv bo‘ladi. Eng muhim jihat – bu jarayonni boshqarish, tartibga solish va unga
davlat siyosati orqali yo‘naltirilgan yondashuvni shakllantirishdir.
Yoshlar migratsiyasining asosiy sabablari
XULOSA VA TAKLIFLAR
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, yoshlar migratsiyasi O‘zbekiston uchun ikki
tomonlama – ijobiy va salbiy – ta’sirga ega jarayondir. Bir tomondan, u individual
darajada iqtisodiy barqarorlik, kasbiy o‘sish va shaxsiy rivojlanish imkoniyatlarini
yaratadi. Boshqa tomondan esa, mehnat migratsiyasi ko‘plab ijtimoiy muammolar –
“miya oqimi”, oilaviy ajralishlar, huquqiy va psixologik xavflar keltirib chiqarishi
mumkin.
Shuningdek, ta’lim maqsadida chetga ketayotgan yoshlar xorijiy tajriba va
bilimlarni yurtga olib kelish imkoniga ega bo‘lsalar-da, ularning aksariyati
mamlakatga qaytmasligi — kadrlar salohiyatining kamayishiga olib kelmoqda. Bu esa
ichki imkoniyatlarning cheklanganligi, zamonaviy kasbiy yo‘nalishlarning
yetishmasligi bilan bog‘liq.
Mazkur muammolarni bartaraf etish hamda migratsiyani imkoniyat sifatida
ishlatish uchun quyidagi
amaliy takliflar
ilgari suriladi:
1. Mehnat migratsiyasini boshqarish va qonuniylashtirish
Davlat tomonidan chet elda ishlash istagidagi yoshlarni rasmiy ro‘yxatga olish
va ularni huquqiy himoya bilan ta’minlash.
62%
21%
17%
%
ish topish
ta'lim olish
shaxsiy rivojlanish
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
180
180
Tashqi mehnat agentliklari faoliyatini kuchaytirish, noqonuniy migratsiyaning
oldini olish.
2. Ta’lim va kasbiy malaka oshirish tizimini rivojlantirish
Mahalliy ta’lim muassasalarini xalqaro standartlarga moslashtirish.
Texnik va kasb-hunar kollejlarini amaliyotga yo‘naltirish.
Chet elda o‘qib qaytgan yoshlarga mahalliy ish bozorida qo‘llab-quvvatlovchi
dasturlar yaratish.
3. Yosh tadbirkorlarni rag‘batlantirish
Migratsiyadan qaytgan yoshlarga imtiyozli kreditlar, biznes-treninglar va startap
dasturlarini taqdim etish.
“Yoshlar — innovatsiya vositasi” tamoyili asosida mahalliy iqtisodiyotni
raqamlashtirish va modernizatsiya qilishga jalb etish.
4. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash tizimlarini kuchaytirish
Migratsiyadagi yoshlar va ularning oilalariga psixologik yordam, maslahat
markazlari tashkil etish.
Chet elda ishlayotgan yoshlarga o‘zbek elchixonalari orqali madaniy, huquqiy
va ma’naviy yordam ko‘rsatish tizimini kengaytirish.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, yoshlar migratsiyasini to‘g‘ri boshqarish orqali
uni ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot omiliga aylantirish mumkin. Bu borada ilmiy tahlillar,
davlat siyosati va jamoatchilik hamkorligi muhim ahamiyat kasb etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
IOM (International Organization for Migration)
. (2023). World Migration
Report 2023. Geneva: United Nations Publications.
2.
Jahon Banki
. (2023). Uzbekistan: Youth Migration and Development.
Washington, DC: World Bank.
3.
UNDP Uzbekistan
. (2022). Youth Empowerment and Migration: Opportunities
and Risks. Toshkent: UNDP Report Series.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi mehnat migratsiyasi agentligi. (2024).
O‘zbekiston fuqarolarining xorijdagi mehnat faoliyati bo‘yicha statistik
ma’lumotlar. Toshkent.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2024). Mehnat bozori holati va
yoshlar bandligi. Toshkent.
6.
Raximov, S. (2021). Yoshlar va mehnat migratsiyasi. Toshkent: Iqtisodiyot
nashriyoti.
7.
Karimova, M., & Tursunov, A. (2020). “Yoshlarning migratsiyaviy intilishlari va
ijtimoiy moslashuvi: O‘zbekiston tajribasi”, Ijtimoiy fanlar jurnali, №4, 45–53-
betlar.
8.
OECD. (2023). Youth on the Move: Migration Trends and Policy Responses in
Central Asia. Paris: OECD Publishing.
