JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
118
118
QISHLOQ XO‘JALIGIDA FOYDALANILADIGAN KALIY O‘G‘ITINI
ISHLAB CHIQARISHDA ELEKTR ENERGIYASI ISTE’MOLI
Hayitov Shuxrat Shokir o`g`li
Buxoro energetika, neft va gaz sanoati texnikumi,
ishlab chiqarish ta`lim ustasi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligida kaliy o‘g‘itining ahamiyati va
uni ishlab chiqarishda sarflanadigan elektr energiyasi miqdori tahlil qilingan.
Dehqonobod kaliy zavodi misolida ishlab chiqarish hajmi va energiya iste’moli
o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, energiya resurslaridan samarali
foydalanish masalasi yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
Dehqonobod kaliy zavodi – O‘zbekistonda kaliy o‘g‘iti ishlab
chiqaruvchi yagona korxona hisoblanadi. Energiya samaradorligini oshirish va
resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish, Kaliy o‘g‘itini ishlab chiqarish jarayonida
katta miqdorda energiya resurslari, jumladan, elektr energiyasi sarflanadi.
Mamlakatimizda olib borilayotgan qishloq xo‘jaligiga oid samarali siyosat
natijasida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksporti hajmi hamda fermerlar va
agrotashkilotlar daromadlari oshadi, qishloq joylarda minglab yangi ish o‘rinlari
yaratiladi. Bu erlarda yashash darajasi ko‘tariladi, bir qator oziq-ovqat mahsulotlari
aholi uchun arzonroq bo‘ladi va mamlakat ishonchli oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlay
oladi.
Aholi sonining muntazam oshib borishi natijasida oziq-ovqat muhsulotlariga
bo‘lgan ehtiyoj tobora oshib boradi. Bu esa o‘z navbatida ekin maydonlaridan samarali
foydalanish hamda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini hosildorligini bosqichma-bosqich
oshirib borishni talab etadi. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining hosildorligi va sifatliligi
ta’minlashda ekin maydonlari mineral o‘g‘itlar bilan oziqlantirish muhim ahamiyat
kasb etadi. Ekin maydonlarini oziqlantirishda azot, fosfor kabi mineral og‘itlar bilan
bir qatorda kaliy o‘g‘iti ham muhim rol o‘ynaydi.
Kaliy o‘g‘itlarini ishlab chiqarishda O‘rta Osiyoda yagona bo‘lgan Dehqonobod
kaliy zavodi misolida oladigan bo‘lsak, 1-rasmda keltirilgan ishlab chiqarish
dinamikasidan korxonaning mahsulot ishlab chiqarish hajmi yildan yilga
kengayotganini ko‘rishimiz mumkin bo‘ladi. Bu esa mos ravishda energiya
resurslariga bo‘lgan ehtiyojning oshishini ko‘rsatadi. Har bir korxonada ishlab
chiqarish jarayonlari belgilangan energiya resurslaridan sarfi bilan bevosita
bog‘langan. Kaliy o‘g‘itlar zavolarida 1 tonna mahsulot ishlab chiqarish uchun
o‘rtacha 17-18 kVt*soat elektr energiyasi, 12,7 m
3
tabiiy gaz, 0,0175-0,0178
m
3
issiq suv hamda 8-9 kg atrofida bug‘ energiyalari sarflanadi
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
119
119
1-
rasm. Korxonaning kaliy o‘g‘itini ishlab chiqarish hajmi
(yillar kesimida ming tonna birlikda).
Bugungi kunda korxona mahalliy ehtiyojlarni va eksport talblarini qondirish
maqsadida ishlab chiqarish quvvatini yiliga 600 ming tonnagacha oshirishni maqsad
qilganlar. Korxonaning ishlab chiqarish hajmi oshirilishi natijasida uning elektr
energiyasi iste’moli o‘zgarishini 2- rasmda ko‘rishimiz mumkin.
2-rasm. Korxonaning elektr energiyasi iste’moli
dinamikasi(ming kVt*soatda).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
120
120
Adabiyotlar:
1. U.S. Department of Energy. Smart Grid / Department of Energy (htt
p://energy.gov/oe/technology-development/smart-grid). 2012.
2.
Vikipediyadan, ochiq ensiklopediya malumotlari.
