JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
66
66
LAZER TERAPIYA:ANIQ KESISH TEXNOLOGIYASI VA
JARROHLIKNING ORGANIZMGA TUG`DIRADIGAN
ZARARLI OQIBATLARI
Niyazxonova Bashorat Eshmamatovna
1
Obloqulova Mehinbonu Talant qizi
2
Buxoro Davlat Universiteti Fizika kafedrasi dotsenti,
1
Buxoro Davlat Universiteti Fizika kafedrasi
1-bosqich magistranti
2
,
Annotatsiya:
Lazer texnologiyalarining rivojlanishi tibbiyotda, ayniqsa jarrohlik
amaliyotlarida inqilobiy o‘zgarishlarni keltirib chiqardi. Ushbu maqolada lazer
yordamida jarrohlik amaliyotlarini o‘tkazish tamoyillari, uning afzalliklari va aniq
kesish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, lazer jarrohligining hozirgi holati va
kelajakdagi rivojlanish istiqbollari muhokama qilinadi.
Kalit so`z:
jarrohlik, saraton, endoskop, radiatsiya,skalpel, plastik jarrohli,
epilepsiya (tutqanoq kasalligi);
Аннотация:
Развитие лазерных технологий привело к революционным
изменениям в медицине, особенно в области хирургии. В данной статье
анализируются
принципы
проведения
хирургических
операций
с
использованием лазера, его преимущества и высокая точность разрезов. Также
рассматриваются современное состояние лазерной хирургии и перспективы её
дальнейшего развития.
Ключевые слова:
хирургия, рак, эндоскоп, радиация, скальпель,
пластическая хирургия, эпилепсия.
Annotation:
The development of laser technologies has brought revolutionary
changes to medicine, particularly in surgical practices. This article analyzes the
principles of performing surgeries using lasers, highlighting their advantages and the
precision of incisions. It also discusses the current state of laser surgery and its future
prospects.
Keywords
: surgery, cancer, endoscope, radiation, scalpel, plastic surgery,
epilepsy.
Kirish
Jarrohlik amaliyotlarida aniq kesish va minimal invaziv yondashuvlarning
ahamiyati yildan yilga ortib bormoqda. Lazer texnologiyalarining paydo bo‘lishi
an’anaviy skalpel usuliga muqobil sifatida yangi imkoniyatlarni yaratdi. Bugungi
kunda oftalmologiya, neyroxirurgiya, onkologiya va plastik jarrohlik kabi sohalarda
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
67
67
lazer texnologiyalaridan keng foydalanilmoqda.
Lazer terapiyasi quyidagi maqsadlarda qo'llanilishi mumkin:
-
o'smalarni, poliplarni yoki prekanseroz o'simtalarni qisqartiradi yoki yo'q qiladi
-
saraton belgilarini yengillashtiradi
-
buyrak toshlarini olib tashlash
-
prostata qismini olib tashlash
-
ko'rishni yaxshilash
-
qarish natijasida soch to'kilishini davolash
-
og'riqni, shu jumladan orqa nerv og'rig'ini davolash
Lazerlar kuydiruvchi yoki yopishtiruvchi ta'sir ko'rsatadigan bo'lishi:
-
operatsiyadan keyin og'riqni kamaytirish uchun
-
qon yo'qotilishining oldini olishga yordam beradi
-
shishishni kamaytirish va o'simta hujayralarining tarqalishini cheklash uchun
Lazerlar ba'zi saraton kasalliklarining dastlabki bosqichlarini davolashda foydali
bo'lishi mumkin, jumladan:
-
bachadon bo'yni saratoni
-
jinsiy olatni saratoni
-
vaginal saraton
-
kichik hujayrali o'pka saratoni
-
bazal hujayrali teri saratoni
Saraton kasalligi uchun lazer terapiyasi odatda jarrohlik, kimyoterapiya yoki
radiatsiya kabi boshqa davolash usullari bilan bir qatorda qo'llaniladi.
Lazer terapiyasi kosmetik maqsadlarda ham qo'llaniladi:
-
ajinlar, dog'lar yoki chandiqlar ko'rinishini kamaytirish uchun;
-
tatuirovkalarni olib tashlash uchun;
Har qanday operatsiya uchun lazer operatsiyasiga qaror qilishdan oldin
shifokor bilan gaplashish lozim . Bemorning yoshi, umumiy sog'lig'i , sog'liqni saqlash
rejasi va lazer operatsiyasining narxiga qarab, shifokorning an'anaviy jarrohlik
usullarini tanlash tavsiya qilinadi . Misol uchun, agar bemor 18 yoshdan kichik bo'lsa,
Laser ko'z operatsiyasini o'tkazmasligi kerak.
Lazer terapiyasi qanday amalga oshiriladi?
Lazer terapiyasi usullari protseduraga qarab farq qiladi: Agar o'simta
davolanayotgan bo'lsa, lazerni yo'naltirish va tanadagi to'qimalarni ko'rish uchun
endoskop (ingichka, yorug'lik, moslashuvchan naycha) ishlatilishi mumkin. Endoskop
tanadagi teshikdan, masalan, og'iz orqali kiritiladi. Keyin, jarroh lazerni mos
chastotaga qo'yadi va o'simtani qisqartiradi yoki yo'q qiladi.Kosmetik muolajalarda
lazer odatda to'g'ridan-to'g'ri teriga qo'llaniladi.
Lazer ko`z jarrohligi: Turli xil protseduralar uchun turli xil lazerlar qo'llaniladi.
Masalan, karbonat angidrid (CO
2
) lazerlari sayoz kesmalar hosil qiladi. Ular ko'pincha
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
68
68
teri saratoni kabi yuzaki saratonlar uchun ishlatiladi.Argon lazerlari sayoz kesmalar va
fotodinamik terapiya paytida fotosensibilizatsiya qiluvchi (yorug'lik bilan
faollashtirilgan) dorilarni faollashtirish uchun ishlatilishi mumkin. Saratonni
davolashning bu turi ko'proq saraton hujayralarini o'ldirish uchun nurni kimyoterapiya
bilan birlashtiradi.
YAG yoki Neodim lazerlari optik tolalar bo'ylab harakatlanishi
mumkin. Ular saraton kasalligini davolashning bir turi bo'lgan lazer yordamida
interstitsial termoterapiyada qo'llaniladi.
Lazerli jarrohlik amaliyoti ko'plab afzalliklarga ega bo‘lsa-da, uning ayrim
xavflari ham mavjud. Quyida organizmga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan asosiy
xavflarni ko‘rib chiqamiz
:
1. To‘qimalarning kuyishi yoki shikastlanishi
- Noto‘g‘ri sozlangan lazer energiyasi yoki uzoq davom etgan nurlanish
to‘qimalarni kuyishiga olib kelishi mumkin.
- Ba’zan atrofdagi sog‘lom hujayralar ham zarar ko‘rishi mumkin.
2. Infeksiya xavfi
- Garchi lazer jarrohlik an’anaviy kesish usullariga qaraganda kamroq infeksiya
xavfini tug‘dirsa ham, noto‘g‘ri parvarishda infeksiya rivojlanishi mumkin.
3. Qon ketish
- Lazer qon tomirlarni “muhrlash” (koagulyatsiya qilish) xususiyatiga ega, lekin
ba’zi hollarda qon ketish to‘liq to‘xtamasligi yoki ichki qon ketish yuzaga kelishi
mumkin.
4. Alergik reaksiya yoki nojo‘ya ta’sirlar
- Ba’zi odamlarda lazer ishlatilgan joyda qizarish, shish, qichishish yoki boshqa
allergik reaksiya bo‘lishi mumkin.
5. Ko‘zga zarar yetkazish
- Agar jarrohlik paytida ko‘z himoyalanmasa, lazer nuri ko‘z to‘qimalariga zarar
yetkazishi va hatto ko‘rish qobiliyatini pasaytirishi mumkin.
6. Yaralarning sekin bitishi yoki chandiq qolishi
- Ba’zi odamlarda lazer bilan davolangan joylarda chandiq qolishi yoki
to‘qimalarning tiklanishi uzoq davom etishi mumkin.
7. Asoratlar va qayta muolaja ehtimoli
- Ba’zan lazer bilan amalga oshirilgan jarrohlik to‘liq natija bermasligi yoki
qo‘shimcha muolajalar talab qilishi mumkin.
Lazerli jarrohlik odatda xavfsiz bo‘lsa ham, individual xususiyatlar, kasallik tarixi
va jarrohlikni amalga oshiradigan mutaxassisning tajribasi katta ahamiyatga ega. Shu
sababli, har qanday operatsiya oldidan mutaxassis bilan maslahatlashish muhimdir.
Saratonni davolash va o‘smani yo‘q qilish jarrohligi: Lazerlar organ
tizimidagi turli xil saraton kasalliklarini davolashda xavfsiz usul hisoblanadi. Lazer
jarrohligi texnikalari yuzaki gastroezofagial saraton (masalan, yuzaki qizilo‘ngach va
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
69
69
erta bosqichdagi oshqozon saratoni), yo‘g‘on ichak adenomalari va yuqori darajali
Barrett qizilo‘ngachini davolashda muvaffaqiyatli qo‘llanilgan. Lazer fotodinamik
terapiyasi o‘pka saratonining ayrim turlarini davolashda samarali usul hisoblanadi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri lazer jarrohligi fotokimyoviy va fototermal ta’sirlar orqali saraton
hujayralarini yo‘q qilish uchun qo‘llaniladi. Fotokimyoviy reaksiyalar natijasida toksik
radikallar va to‘qima parchalanishi yuzaga keladi, bu esa stressga, to‘qimalarning
parchalanishiga, isishiga, qon ivishiga va hujayralarning o‘limiga olib keladi.
Taxminan bir asr oldin fotodinamik usul saraton hujayralarini aniqroq nishonga olish
uchun ishlab chiqilgan. Bu usul fotosensibilizator dorisini qabul qilish va keyin maxsus
to‘lqin uzunligiga ega yorug‘lik bilan yoritishni o‘z ichiga oladi. Fotosensibilizator
avval singlet qo‘zg‘atilgan holatga, so‘ngra triplet holatiga o‘tib, saraton hujayralari
uchun zararli reaktiv kislorod turlarini hosil qiladi. Selektiv fototermal terapiya esa
saraton hujayralarini yo‘q qilish uchun eng yaxshi “yorug‘lik yutuvchi bo‘yoqlar” dan
foydalanadi.
- Miya jarrohligi: Miya o‘smalarini davolashda birinchi bosqichda jarrohlik usuli
qo‘llaniladi, keyin esa kimyoterapiya va radioterapiya amalga oshiriladi. Biroq,
glioblastoma jarrohligi doimiy nevrologik shikastlanishlarni keltirib chiqarishi
mumkin, lekin bu usul kimyoterapiya va radioterapiyaga nisbatan bemorlarning omon
qolish imkoniyatini oshiradi. Ba’zi bemorlar sog‘lig‘i tufayli jarrohlik amaliyoti uchun
yaroqsiz bo‘lib qolishi mumkin. Quyida rasmda keltirilgan matnning o‘zbek tiliga
tarjimasi:
- Epilepsiya jarrohligi (tutqanoq kasalligi: Farmakologik davolash epilepsiyani
davolashda taxminan 70% samaradorlikka ega muolajalardan biridir. Epilepsiya
jarrohligi esa simptomatik va fokal epilepsiyalar uchun samarali va xavfsiz davolash
usuli hisoblanadi. Epilepsiya jarrohligi ba’zi cheklovlarga ega; masalan, chuqur
joylashgan epileptik o‘choqlarni faqat miya to‘qimasining bir qismini olib tashlash
orqali yo‘q qilish mumkin. Bundan tashqari, doimiy nevrologik va kognitiv buzilishlar
hamda operatsiyadan keyingi yomon natijalar kuzatilishi mumkin. Ayniqsa, bu
kognitiv faoliyatga ta’sir qiladi. Chuqur joylashgan o‘choqlarga kirishda, miya
korteksiga zarar yetishi butunlay oldini olinishi yoki minimallashtirilishi mumkin,
epileptik o‘choqlar esa samarali ravishda yo‘q qilinadi.
Yurak-qon tomir jarrohligi: Angioplastika va koronar arteriya aylanma
operatsiyasi hamda dorilar koronar arteriyalar orqali yurakka qon oqimini
yaxshilaydigan muolajalardir. Ushbu muolajalar yetarli bo‘lmasa, bemor faqat
transplantatsiya kabi cheklangan hollarda jarrohlik alternativasiga ega bo‘ladi.
Transmiokardial lazer revaskulyarizatsiya (TMLR), qon tomir anastomozlari va
periferik arteriyalarda lazer ablatsiyasi – bular yurakka qon oqimini oshiradigan
zamonaviy usullardir. Yurak-qon tomir jarrohligi sohasida lazer texnologiyalari dunyo
bo‘ylab juda keng qo‘llanilmoqda. TMLR yurak ishemik kasalliklarida qo‘llaniladi,
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
70
70
bunda yurak mushaklarini yetarli darajada qon bilan ta’minlay olmaydigan holatlar
kuzatiladi. Ushbu muolaja umumiy narkoz ostida torakotomiya orqali amalga
oshiriladi va u stenokardiyani davolash uchun yagona muqobil usul hisoblanadi.
Shuningdek, TMLR koronar arteriya aylanma operatsiyasi (CABG) uchun qo‘shimcha
usul sifatida qo‘llaniladi. TMLRda CO2 yoki Nd:YAG lazeri to‘g‘ridan-to‘g‘ri yurak
mushaklari maqsadli hududlariga yo‘naltiriladi. Katarakta jarrohligi:Oftalmologiya
sohasida lazerlar 50 yildan ortiq vaqt davomida qo‘llanilib kelinmoqda. Lazerlar
ma’lum to‘lqin uzunligi, energiya, davomiylik, puls naqshlari, joylashuvi va takrorlash
chastotasi bo‘yicha aniq sozlangan holda ishlaydi. Bu fotonlarning ko‘z to‘qimalariga
kirishiga va monoxromatik lazer nurlarining fazada bo‘lishiga imkon beradi. Ushbu
parametrlarni o‘zgartirish orqali turli chuqurliklarda va har xil biologik effektlarda
nurlarning yutilishi amalga oshiriladi. Ayrim lazerlar fotokoagulyatsiya (masalan,
argon lazerni) keltirib chiqaradi, boshqalari esa eksimer lazerlar kabi tasvirlash va
sinish jarrohligida ishlatiladi.Nd:YAG lazerlar optik usullar orqali refraktiv jarrohlikda
keng qo‘llaniladi. Lazer jarrohligi ko‘pincha miopiya va giperopiyani tuzatish uchun
ishlatiladi.
Femtosekund lazer (FSL) katarakta jarrohligi: FSL katarakta jarrohligi aniq
natijalari va oldingi kapsuloreksis jarayonida doimiyligi tufayli mashhur bo‘lib, shox
parda kesmalari uchun yaxshi moslashuvchanlikni ta’minlaydi. Ushbu natijalar
fakoemulsifikatsiya vaqtining qisqarishiga va kamroq energiya talab etilishiga olib
keladi, bu esa shox parda shishining kamayishi bilan birga kechadi. FSL kapsula
qopqog‘ining yaxshi aylanishini, old kapsulotomiyani, intraokulyar linzalar (IOL) va
markaziy IOLni yaxshiroq ta’minlaydi. Ushbu afzalliklar qisqa muddatda ko‘zning
refraktiv va vizual xususiyatlarini yaxshilaydi. Asoratlar darajasi past bo‘lib,
jarrohning tajribasi bilan yanada kamayadi.
Endoskopik gastroenterologik jarrohlik: Insonlarda endoskopik lazerlardan ilk
marta 1970-yillarda lazer energiyasini uzatish uchun moslashuvchan tolalarning
rivojlanishi bilan foydalanilgan. Ushbu usul minimal xavfga ega bo‘lib, oshqozon-
ichak traktiga tatbiq etish imkonini beradi. Oshqozon-ichak qon ketishini lazer
koagulyatsiyasi bilan to‘xtatish, kichik shilliq qavat shikastlanishlarini davolash va
Nd:YAG lazerining ijobiy ta’siri ushbu texnologiyani yallig‘lanishli gastroenterologik
kasalliklarda qo‘llash imkonini beradi.Endoskopiya oshqozon-ichak kasalliklarini erta
bosqichda aniqlash uchun samarali bo‘lib, bu kamroq invaziv diagnostik usul sifatida
ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, termal lazer oshqozon-ichak tizimining ilg‘or
bosqichlarida ham diagnostika uchun ishlatiladi.
Fotokoagulyatsiya jigar
metastazlarini davolashda samarali. Oshqozon-ichak traktining yangi fotodinamik
terapiya usullari ayniqsa endoskopik displaziya va me’da osti bezi hamda oshqozon-
ichak o‘simtalarini davolashda istiqbolli hisoblanadi.
Og‘iz jarrohligi: Lazer texnologiyasidagi so‘nggi yutuqlar stomatologiya va yuz
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
71
71
plastik jarrohligida qo‘llanilishini kengaytirdi. CO2, Er:YAG, diod va Nd:YAG
lazerlari odatiy og‘iz jarrohligida ishlatiladigan asosiy turlardir. Lazerlar dezinfeksiya
va shifolanish jarayonini tezlashtirishga yordam beradi. Og‘iz shilliq qavatining
shikastlanishlarini davolash terapevtik muammo bo‘lib, lazer terapiyasi ushbu kasallik
alomatlarini kamaytirishda samarali hisoblanadi.
Dermatologiya, lipoliz va rekonstruktiv jarrohlik
Lazerlarning to‘qimalarga xos xususiyatlari ularni rekonstruktiv jarrohlik va
qarishga qarshi muolajalarda muhim vosita sifatida ishlatishga olib keldi. CO2 va
Er:YAG lazerlari dermisning turli qatlamlariga yo‘naltirilgan kollagen hosil qilish
tizimlarini rag‘batlantiradi. Ushbu tizimlar epiteliyni sezilarli darajada yo‘q qiladi va
infektsiya yoki qizarish kabi nojo‘ya ta’sirlarni keltirib chiqarishi mumkin. Lazer
bilan lipoliz usuli hozirgi kunda plastik jarrohlikda keng qo‘llanilib, u infraqizil
to‘lqinlar orqali yog‘ to‘qimalariga chuqur ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, 920 nm to‘lqin
uzunligiga ega lazerlar yog‘ to‘qimalarining chuqur qatlamlariga kiradi, 1320-1444 nm
to‘lqin uzunligidagi lazerlar esa adipotsitlar ichidagi yog‘ni parchalash uchun yuqori
yutilish koeffitsiyentiga ega bo‘ladi. Nd:YAG lazerlari lipoliz uchun ko‘proq
ishlatiladi, chunki ular yog‘ to‘qimalariga aniq yo‘naltirilgan energiyani yetkazib,
boshqa to‘qimalarga minimal zarar yetkazadi. Ushbu usul an’anaviy usullarga nisbatan
kamroq qon ketish va tromboz xavfini kamaytirishga yordam beradi.Patologik qon
tomirlarini maqsad qilib oladigan lazerlarning qobiliyati ulardan qon tomir
anomaliyalarini (masalan, port-vin dog‘larini) davolashda asosiy manba sifatida
foydalanish imkonini beradi. Avvalroq ushbu anomaliyalarni davolashning samarali
usullari mavjud emas edi. Endi esa lazerlar gemoglobin tomonidan yaxshi yutilishi va
travma zonasiga nozik kirib borishi hisobiga ushbu muammolarni bartaraf etishda
qo‘llanilmoqda.
Jadval: Lazer turlari, jarrohlik amaliyotlari va to‘lqin uzunliklari
Lazer turi
Jarrohlik sohasi /
amaliyoti
To‘lqin
uzunligi (nm) /
chastotasi
Izoh
CO₂ lazer
Dermatologiya,
umumiy jarrohlik (kesish,
kuyish), ginekologiya
~10,600
nm (infraqizil)
Yumshoq
to‘qimalarni aniq
bug‘latadi. Minimal
qon ketishi.
Erbiy YAG
lazer
Tish jarrohligi, teri
qoplamasini parchalash
~2,940 nm
Yuqori
aniqlikda
to‘qimalarni
bug‘latadi.
Nd:YAG lazer
Urologiya
(prostata), oftalmologiya,
qon tomirlar
1,064 nm
Qon
tomirlarni
yo‘qotish, chuqur
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
72
72
penetratsiya.
Excimer lazer
Oftalmologiya
(LASIK, PRK)
193 nm
(ultrabinafsha)
Kornea
qatlamini buzg‘un
qilmaydigan tarzda
kesadi.
Diode lazer
Estetik jarrohlik
(soch olib tashlash),
stomatologiya
800–980
nm
Sezilarli
issiqlik bilan
to‘qimalarni yo‘q
qiladi.
Argon lazer
Oftalmologiya
(retina
fotokoagulyatsiyasi)
488–514
nm (ko‘k-yashil
spektr)
Retina
1
davolash uchun
juda aniq fokuslash
mumkin.
Holmium:YAG
Ortopediya,
endourologiya (toshlarni
maydalash)
~2,100 nm
Qattiq
to‘qimalar va
toshlar uchun
samarali.
Thulium lazer
Urologiya, tibbiy
kesishlar
~2,000 nm
Issiqlik
tarqalishi past, qon
ketishini
kamaytiradi.
Femtosekund
lazer
Ko‘z jarrohligi
(kornea kesimi,
katarakta), miya
operatsiyasi
1,030–
1,050 nm
Nano-
aniqlikda kesish,
minimal to‘qima
zarari.
XULOSA
Zamonaviy tibbiyotda lazer texnologiyalarining jadal rivojlanishi jarrohlik
amaliyotlariga tub o‘zgarishlar olib kirdi. Har bir lazer turi o‘zining fizik
xususiyatlariga, xususan to‘lqin uzunligi, energiya zichligi va to‘qimalarga selektiv
ta’sir qilish qobiliyatiga qarab, muayyan klinik holatlar uchun samarali davolash
vositasi sifatida qo‘llanilmoqda. Jadval tahlilidan ko‘rinib turibdiki, lazer turlarining
maqsadli va ixtisoslashgan qo‘llanilishi turli sohalardagi jarrohlik muolajalarining
aniqligi, xavfsizligi hamda tiklanish davrining qisqarishiga bevosita ta’sir
ko‘rsatmoqda. Qo‘shimcha ta’kidlash lozimki, lazer texnologiyalarining joriy etilishi
bilan
lazer jarrohligi
— ya’ni lazer nurlari yordamida to‘qimalarni kesish, bug‘latish,
koagulyatsiya qilish yoki reshaping (shakl berish) kabi amaliyotlar tobora keng
qo‘llanilmoqda. An’anaviy jarrohlik usullariga nisbatan lazer jarrohligi bir qator
ustunliklarga ega: qon yo‘qotilishini kamaytirish, infeksiya xavfining pastligi,
operatsiyadan keyingi tiklanish muddatining qisqaligi va operatsiya aniqligining
yuqoriligi
shular
jumlasidandir.
Ayniqsa,
oftalmologik,
dermatologik,
1
Retina — ko‘zning ichida, orqa devorida joylashgan, yorug‘lik signallarini asab signallariga aylantiruvchi juda nozik
qatlam bo‘lib, uning sog‘lom ishlashi to‘liq va aniq ko‘rish uchun zarur.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
73
73
otorinolaringologik, ginekologik va onkologik amaliyotlarda lazer jarrohligi samarali
va xavfsiz alternativ hisoblanadi.Umuman olganda, lazer turlarining differensial
qo‘llanilishi klinik amaliyotda personalizatsiyalashgan yondashuv imkoniyatlarini
kengaytirib, bemor xavfsizligi va davolash natijalari sifatining oshishiga xizmat
qilmoqda. Bu holat lazer texnologiyalarining zamonaviy jarrohlikda strategik ahamiyat
kasb etayotganini yana bir bor tasdiqlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Hunter JG, Bowers JH, Burt RW, Sullivan JJ, Stevens SL, Dixon JA. Lasers in
endoscopic
gastrointestinal
surgery.
Am
J
Surg.
1984;148(6):736-41.
doi:10.1016/0002-9610(84)90427-6.Yokoyama T. Stereotactic interstitial laser-
hyperthermia using Nd-YAG laser. Stereotact Funct Neurosurg. 1990;54(1-8):501-5.
doi: 10.1159/000100263.18. Medvid R, Ruiz A, Komotar RJ, Jagid J, Ivan M, Quencer
R,
2.Thomsen S. Pathologic analysis of photothermal and photomechanical effects
of laser–tissue interactions. Photochem Photobiol. 1991;53(6):825-35. doi:
10.1111/j.1751-1097.1991.tb09897.x
3. Ensieh Khalkhal1, Majid Rezaei-Tavirani2*, Mohammad Reza Zali3, Zahra
Akbari4 ( Journal ofLasers in Medical Sciences) J Lasers Med Sci 2019
Autumn;10(Suppl 1):S104-S111
4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6983859/
5. https://www.healthline.com/health/laser-therapy
