JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
303
303
YOSH GANDBOLCHILARNING ANATOMIK VA
FIZIOLOGIK RIVOJLANISHI
Alfraganus Universiteti 1-kurs magistratura-rezistenti
Eshmamatova Gulolam Ilhomjon qizi
Alfraganus Universiteti Klinik fanlar kaefrasi assistenti
Maxmanazarov G‘afur Axnazarovich
Anotatsiya:
Yosh gandbolchilarni tayyorlashning anatomik va fiziologik
jihatlari muhokama qilinadi. Jismoniy tarbiya va sport nazariyasi va amaliyotida
o‘rganilayotgan jarayonning dolzarbligi va ahamiyati asoslandi. Yosh
gandbolchilarning anatomik va fiziologik tayyorgarligining o‘ziga xos xususiyatlari
bo‘yicha so‘rov natijalari taqdim etilgan. Tajribalar natijalari tahlil qilinadi,
natijalarda jismoniy talqini beriladi.
Kalit so‘zlar:
Gangbolchilarni tayyorlashda anatomik va fiziologik jihatlar,
ruhiy holatlar, og‘zaki so‘rov usuli.
Tadqiqot usullari:
Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, matematik statistika usullari,
so‘rov, anketa, kuzatish, intervyu. Materiallar. Psixologik xususiyatlar yosh
gandbolchilarni tayyorlash og‘zaki so‘rovnomalar, so‘rovnomalar asosida, shuningdek
individual va guruh suhbatlari jarayonida aniqlandi. Beriladigan savollar eksperimental
ishning maqsadini hisobga olgan holda tanlanadi.
KIRISH
Yosh gandbolchilarning anatomik va fiziologik rivojlanishi ularning jismoniy va
sportdagi muvaffaqiyatlarini belgilovchi muhim omillardir. Bu jarayon asosan
quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1. Anatomik rivojlanish
Skelet tizimi: Yosh gandbolchilarning suyaklari hali to‘liq shakllanmagan bo‘lib,
ular elastik va egiluvchan bo‘ladi. Shu sababli, suyaklarning to‘g‘ri rivojlanishi uchun
muvozanatli yuklama berish muhimdir.
Mushak tizimi: Mushaklar asta-sekin rivojlanadi, lekin haddan tashqari og‘ir
mashg‘ulotlar bolalarda ortiqcha charchoq va jarohatlarga olib kelishi mumkin.
Bo‘g‘im va paylar: Bolalarda bo‘g‘imlar elastik bo‘lib, harakatchanlik yuqori
darajada bo‘ladi. Shu sababli, to‘g‘ri texnika va himoya vositalaridan foydalanish
muhim.
2. Fiziologik rivojlanish
Yurak-qon tomir tizimi: Yosh sportchilarning yuragi kichik hajmga ega bo‘lib,
ularning puls tezligi kattalarga qaraganda yuqoriroq bo‘ladi.
Nafas olish tizimi: O‘pkaning hajmi va gaz almashinuvi yoshi o‘tishi bilan
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
304
304
yaxshilanadi, bu esa bardoshlilikni oshirish uchun muhimdir.
Energiya ishlab chiqarish: Bolalarda aerob va anaerob imkoniyatlari hali to‘liq
shakllanmagan bo‘ladi, shuning uchun mashg‘ulotlarda haddan tashqari og‘ir yuklama
berish tavsiya etilmaydi.
3. Yosh xususiyatlariga mos keladigan mashg‘ulotlar
7–10 yosh: Asosiy maqsad – umumiy jismoniy rivojlanish. Koordinatsiya,
muvozanat va tezkorlikni oshirishga e’tibor qaratish kerak.
11–14 yosh: Texnik va taktik mahoratni shakllantirish, kuch va bardoshlilikni
bosqichma-bosqich oshirish.
15–18 yosh: Maxsus jismoniy tayyorgarlik, kuch, tezlik va chidamlilik bo‘yicha
individual yondashuv talab qilinadi.
Tadqiqot materiallari:
Tajriba Yunusobod tumani 86-o‘rta maktabda bo‘lib
o‘tdi. 14 nafar yosh gandbolchi ishtirok etdi.
Tadqiqot usullari:
ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, matematik statistika
usullari, so‘roq qilish, kuzatish, suhbat usuli.
Natijalar:
jamoaning gandbolchilari bilan suhbatlar davomida qo‘shimcha
savollar berish orqali biz yosh gandbolchilar mashg‘ulotlar paytida va
musobaqalarda duch keladigan asosiy muammolarni ochib berdik. Ko‘pincha
sportchilar boshlang‘ich tayyorgarlikning xususiyatlarini eslatib o‘tdilar.
Jismoniy rivojlangan (89,2%) va Jismoniy rivojlanish nazorat ostida (7,1%).
Faqat 3,7% gandbolchilar o‘yinlarda ham, mashg‘ulotlarda ham natijalarining
berqarorligini qayd etishdi.
Xulosa:
Mashg‘ulot va musobaqa jarayoniga har bir sportchining resurs
salohiyatini ochib berishga qaratilgan fiziologik tayyorgarlikning turli jihatlarini
kiriting, ular guruh mashg‘ulotlari va raqobatbardosh mashg‘ulotlar davomida amalga
oshiriladi va taklif etiladi. Har bir sportchining moliyaviy anatonik tuzulishi yosh
gandbolchilarga o‘yin amaliyotida o‘z mahoratini yanada samarali, tez va izchil
bajarishga yordam beradi. Zamonaviy sport amaliyotida jismoniy tayyorgarlikka
kam e’tibor beriladi. Ko‘pincha raqobatchilar uchun teng imkoniyatlar nuqtai
nazaridan psixologik ustunlik hal qiluvchi rol o‘ynaydi.
Gandbol-bu o‘yinchilarning individual xususiyatlariga aniq ta’sir ko‘rsatadigan
faol va qizg‘in sport turi. Raqibning harakatlarini, butun jamoaning ishini, to‘plarning
tez harakatlanishini va jamoadoshlar va murabbiylarning sharhlari o‘rtasida e’tiborni
maksimal darajada taqsimlashni bashorat qilish nuqtai nazaridan samarali qarorlar
qabul qilish muhimdir. vaqt etishmasligi va ular uchun javobgar bo‘lish. Bunday
vaziyatda gandbolchilarning irodasi, jismoniy va fiziologik rivojlanish
tushunchalari va shug‘ullanishda zarba berish qobiliyati va aksiologik
yo'nalishlarning barqarorligi alohida rol o‘ynaydi. Shunday qilib, yosh
gandbolchilarning anatomik va fiziologik rivojlanishi doimiy nazorat va to‘g‘ri
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
305
305
mashg‘ulot usullariga bog‘liq bo‘lib, ularning sog‘lom o‘sishi va sportdagi
muvaffaqiyatiga ta’sir qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Sh.Pavlov, R.Isroilov, A.Maxmudov, Z.Yusupov “Gandbol”darslik T-2019-
y.85-95 b.
2.Ignatyeva V.Ya. Gandbol: Uchebnik dlya IFK, M.-FiS, 1982. –380s.
3.Pavlov Sh.K, Abduraxmanov F.A, Raxmanova M.M. “Gandbol”-o‘quv
qo‘llanma, 2010y, 32-45b.
4.Sh.To‘laganov “Gandbol”darslik T-2021-y. 50-57 b.
