JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
258
258
KICHIK YOSHDAGI BOLALARGA INGLIZ TILI OʻQITISHDA
XALQ OGʻZAKI IJODINING OʻRNI
Khusniddinova Nozimakhon Ziyodulla qizi
Student of CSPU
nozimakhonkhusniddinova@mail.com
Davronova Laylo Bobomurot qizi
Student of CSPU
Annotatsiya.
Maqolada yosh bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda xalq og‘zaki
ijodining o‘rni yoritilgan. Unda maktabgacha yoshdagi bolalarning til o‘rganish
faoliyatida an’anaviy xalq unsurlari, ya’ni bolalar qofiyalari, xalq ertaklari, qo‘shiqlari
bilan uyg‘unlashtirish muhimligi ta’kidlanadi. Ushbu an'analar bolalarni til va madaniy
o'rganishga jalb qiluvchi tilga boy muhit yaratishda samarali vosita bo'lib xizmat qiladi.
Og‘zaki xalq amaliy san’ati elementlaridan foydalangan holda pedagoglar lug‘at
boyligini oshirish, tinglash va nutq ko‘nikmalarini oshirish, bolalarda ijodkorlikni
rag‘batlantirishlari mumkin.
Kalit so'zlar:
xalq og'zaki ijodi an'analari, ingliz tilini o'rgatish, yosh bolalar, tilni
rivojlantirish, bolalar qofiyalari, xalq ertaklari, madaniy ong, tinglash qobiliyati, so'z
boyligini o'zlashtirish, til o'rganishda ijodkorlik.
Abstract.
The paper explores the role of folk oral traditions in teaching English
to young children. It emphasizes the importance of integrating traditional folk
elements, such as nursery rhymes, folk tales, and songs, into language learning
activities for preschool-aged children. These traditions serve as effective tools in
creating a language-rich environment that engages children in both linguistic and
cultural learning. By utilizing elements of oral folk art, educators can enhance
vocabulary acquisition, improve listening and speaking skills, and stimulate creativity
in children.
Key words:
folk oral traditions, english language teaching, young children,
language development, nursery rhymes, folk tales, cultural awareness, listening skills,
vocabulary acquisition, creativity in language learning.
Аннотация.
В статье исследуется роль народных устных традиций в
обучении английскому языку маленьких детей. Подчеркивается важность
интеграции традиционных народных элементов, таких как детские стишки,
народные сказки и песни, в занятия по изучению языка для детей дошкольного
возраста. Эти традиции служат эффективными инструментами в создании
языковой среды, которая вовлекает детей как в языковое, так и в культурное
обучение. Используя элементы устного народного творчества, педагоги могут
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
259
259
улучшить усвоение словарного запаса, улучшить навыки слушания и говорения
и стимулировать творческие способности у детей.
Ключевые слова:
народные устные традиции, обучение английскому
языку, маленькие дети, развитие языка, детские стишки, народные сказки,
культурная осведомленность, навыки слушания, усвоение словарного запаса,
креативность в изучении языка.
KIRISH
Ingliz tilini kichik yoshlardagi bolalarga o‘rgatish, bugungi ta’lim tizimida
alohida ahamiyat kasb etadi. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun til o‘rganish
jarayoni ko‘proq o‘yin va qiziqarli faoliyatlar orqali amalga oshiriladi. Bu jarayonda
xalq og‘zaki ijodi o‘zining o‘ziga xos ahamiyatiga ega bo‘lib, bolalar tilini
rivojlantirishda samarali vosita sifatida xizmat qiladi. Xalq og‘zaki ijodi, ayniqsa, xalq
ertaklari, topishmoqlar, qo‘shiqlar va o‘yinlar bolalar uchun nafaqat til o‘rganishni,
balki ularning madaniy, emotsional va ijtimoiy rivojlanishini ham ta’minlaydi.
Ushbu ishda kichik yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda xalq og‘zaki
ijodining o‘rni o‘rganiladi. Xalq og‘zaki ijodi, til o‘rganish jarayonida bolalarni faol
jalb qilish, ularning lug‘at boyligini oshirish, tinglash va gapirish ko‘nikmalarini
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bu ishda ko‘rsatilganidek, xalq og‘zaki ijodining
elementlari, masalan, ertaklar va qo‘shiqlar, bolalarning ingliz tilidagi so‘zlarni
o‘zlashtirishlariga yordam beradi va tilni tabiiy ravishda o‘rganishning samarali usulini
ta’minlaydi.
Xalq og‘zaki ijodining ingliz tilini o‘rgatishda foydalanilishi nafaqat til
o‘rganishning samaradorligini oshiradi, balki bolalarga o‘z xalqining madaniyati va
adabiyotini tanishtirishga ham yordam beradi. Shunday qilib, xalq og‘zaki ijodining
kichik yoshlardagi bolalar uchun ingliz tilini o‘rgatishda ahamiyati katta ekanligini
ta’kidlash mumkin.
ASOSIY QISM
Xalq og‘zaki ijodining kichik yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda
ahamiyati juda katta. Xalq og‘zaki ijodining asosiy elementlari – qo‘shiqlar, ertaklar,
rivoyatlar, topishmoqlar va xalq o‘yinlari bolalarning tilni o‘rganish jarayoniga katta
hissa qo‘shadi. Ushbu vositalar bolalar uchun tilni o‘rganishni qiziqarli va samarali
qiladi. Xalq og‘zaki ijodi bolalarga ingliz tilining strukturasi, so‘zlashuv
ko‘nikmalarini, o‘zini ifoda etish usullarini o‘rgatishda muhim yordam beradi.
1. Nutq rivojlanishida xalq og‘zaki ijodining o‘rni
Xalq og‘zaki ijodining bolalar nutqini rivojlantirishdagi roli katta. Bolalar uchun
qiziqarli bo‘lgan qo‘shiqlar va ertaklar ularning so‘z boyligini oshiradi, yangi so‘zlar
va iboralarni o‘rganishlariga yordam beradi. Masalan, bolalar tomonidan tez-tez
takrorlanadigan qo‘shiqlar va ritmik ifodalar tilni yodda saqlashni osonlashtiradi va
ularning lug‘at boyligini kengaytiradi. Qo‘shiqlar va ertaklarda mavjud bo‘lgan oddiy
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
260
260
va aniq iboralar, bolalarga tilni yaxshi tushunishga yordam beradi va yangi tillar
o‘rganishda qo‘l keladi.
2. Emozional va ijtimoiy rivojlanish
Xalq og‘zaki ijodi, ayniqsa, bolalar o‘rtasidagi ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantirishda yordam beradi. Qo‘shiqlar va o‘yinlar orqali bolalar o‘zaro muloqot
qilishni, bir-biri bilan hamkorlikda ishlashni va jamoaviy faoliyatlarni tashkil etishni
o‘rganadilar. Ertaklar, o‘z navbatida, bolalar uchun moral qadriyatlarni o‘rgatadi va
ularni ijtimoiy me’yorlar bilan tanishtiradi. Xalq og‘zaki ijodi, shuningdek, bolalarning
emotsional rivojlanishiga ham yordam beradi, chunki u o‘z hissiyotlarini ifoda etishda,
o‘zaro munosabatlarni boshqarishda va boshqa shaxslar bilan empatiya qilishda
yordam beradi.
3. Kognitiv rivojlanish va tasavvur
Xalq og‘zaki ijodining boshqa bir muhim jihati – bolalarning tasavvurlarini
rivojlantirishda yordam berishidir. Ertaklar va rivoyatlar bolalar fikrlashini
kengaytiradi, ularni yangi tasavvurlar, qahramonlar va hodisalar bilan tanishtiradi. Bu
esa bolalarning kognitiv rivojlanishiga yordam beradi, chunki ular nafaqat tilni
o‘rganadilar, balki boshqa tillarda ham tasavvurlarini boyitishadi. Xalq og‘zaki ijodi
bolalarga mantiqiy fikrlashni, sabab-va-oqibat aloqalarini tushunishni o‘rgatadi va ular
uchun yangi tasavvurlar yaratadi.
4. Madaniy qiymatlar va xalqlarning boy merosi
Xalq og‘zaki ijodining bolalarga ingliz tilini o‘rgatishdagi ahamiyati shundaki, u
orqali bolalar boshqa xalqlarning madaniy merosi bilan tanishadilar. Ertaklar,
qo‘shiqlar va rivoyatlar orqali bolalar ingliz tilida nafaqat so‘zlashuvni o‘rganadilar,
balki bu tildagi madaniyat va qadriyatlarni ham o‘zlashtiradilar. Ingliz tilini
o‘rganishda xalq og‘zaki ijodi orqali bolalar dunyoqarashlarini kengaytiradilar, o‘zaro
hurmat, do‘stlik va bir-biriga yordam berish kabi universal qadriyatlarni o‘rganadilar.
5. Til o‘rganishni qulay va qiziqarli qilish
Xalq og‘zaki ijodi bolalar uchun ingliz tilini o‘rganishni juda qiziqarli va qulay
qiladi. Bolalar uchun o‘yin va qo‘shiqlar orqali til o‘rganish jarayoni juda samarali va
o‘rganishga bo‘lgan motivatsiyani oshiradi. Xalq og‘zaki ijodi orqali bolalar tilni
o‘rganishda o‘zlarini erkin his qilishadi va bu jarayonni o‘rganishning o‘ziga xos, eng
samarali shakli deb bilishadi.
6. Xalq og‘zaki ijodining ta’limdagi integratsiyasi
Xalq og‘zaki ijodini ingliz tili o‘qitish jarayoniga integratsiya qilish uchun,
o‘qituvchilar maxsus metodikalar ishlab chiqishlari kerak. Bu metodikalar bolalar
uchun qiziqarli va foydali bo‘lishi uchun turli xil vositalarni o‘z ichiga oladi: ertaklar,
qo‘shiqlar, topishmoqlar, o‘yinlar va boshqa xalq og‘zaki ijodi shakllarini til o‘rganish
jarayoniga samarali tarzda joriy etish. Bunday yondashuv bolalarning tilni o‘rganish
jarayoniga yanada ko‘proq qiziqish bilan yondashishiga olib keladi va ularning ingliz
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
261
261
tilidagi so‘zlar va iboralarni o‘zlashtirish darajasini oshiradi.
Xalq og‘zaki ijodi kichik yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda juda muhim
ahamiyatga ega. U bolalarning til o‘rganishini tabiiy va qiziqarli qiladi, so‘z boyligini
oshiradi, ijtimoiy va emotsional rivojlanishga yordam beradi, shuningdek, madaniy
qadriyatlarni o‘rgatadi. Xalq og‘zaki ijodini ingliz tilini o‘rgatishda samarali vosita
sifatida ishlatish, bolalarning til o‘rganish jarayonini boyitadi va ular uchun bu
jarayonni yanada qiziqarli qiladi.
XULOSA
Kichik yoshdagi bolalarga ingliz tilini o‘rgatishda xalq og‘zaki ijodining o‘rni
juda muhimdir. Xalq qo‘shiqlari, ertaklar, topishmoqlar va boshqa og‘zaki adabiyot
shakllari til o‘rganishni yanada qiziqarli va samarali qiladi. Ushbu elementlar bolalarga
nafaqat yangi so‘zlarni o‘rganishga yordam beradi, balki ularning ijtimoiy, emotsional
va kognitiv rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir ko‘rsatadi. Xalq og‘zaki ijodining ta'sirida
bolalar nutqni rivojlantiradi, tilni tabiiy ravishda o‘zlashtiradi, shuningdek, madaniy
qadriyatlarni o‘rganadi va o‘zaro muloqot qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi.
Shunday qilib, xalq og‘zaki ijodini ingliz tilini o‘rgatish jarayoniga integratsiya
qilish, nafaqat tilni o‘rganishni osonlashtiradi, balki bolalarga boshqa madaniyatlarni
tushunishga yordam beradi va ularning umumiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi.
Xalq og‘zaki ijodi bolalar uchun ingliz tilini o‘rganish jarayonini yanada rang-barang
va samarali qiladi. Shu sababli, o‘qituvchilar va tarbiyachilar ushbu metodlarni o‘z
ta’lim faoliyatiga kengroq tatbiq etishlari kerak, chunki bu nafaqat til o‘rganishni, balki
bolalarning ijtimoiy va emotsional farovonligini ham ta’minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Абдуллаева, З. Ш. (2019). Болалар психологияси: назарий ва амалий масалалар. Тошкент:
Фан нашриёти.
2. Ахмедова, Ш. (2020). Мектепке чейинки билим берүүда халқ ижоди ва тилнинг ўрни.
Тошкент: “Ўқитувчи” нашриёти.
3. Виготский, Л. С. (1982). Мышление и речь. Москва: Педагогика.
4. Божович, Л. И. (2001). Личность и её формирование в детском возрасте. Москва:
Педагогика.
5. Саидова, Л. А. (2018). Тарбия ва таълимда халқ ижоди оламнинг маънавий асоси. Тошкент:
Ўзбекистон Республикаси таълим вазирлиги.
6. Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. New York: Norton.
7. Shonazarova, D. (2021). Maktabgacha ta’lim muassasalarida xalq og‘zaki ijodi va uning bolalar
tilini o‘rganishga ta’siri. Toshkent: “Ilm-fan” nashriyoti.
8. Bruner, J. S. (1996). The Culture of Education. Cambridge, MA: Harvard University Press.
9. Bronfenbrenner, U. (1979). The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and
Design. Cambridge: Harvard University Press.
10. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi. (2023). Maktabgacha ta’lim
muassasalarida innovatsion psixologik metodlar. Rasmiy hujjatlar va metodik qo‘llanma.
11. Schieffelin, B. B., & Ochs, E. (1986). Language Socialization Across Cultures. Cambridge:
Cambridge University Press.
12. Xudoyberganova, G. (2022). Xalq og‘zaki ijodi va bolalar tilini o‘rganish. Samarqand: “Ziyo”
nashriyoti.
