JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
146
146
KIYINISH MADANIYATINING TIBBIYOTDAGI MUHIM O‘RNI
Mirzaxmetova Sevara Utkurovna
Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi
Toshkent viloyat filiali Tashkiliy uslubiy bo‘lim laboranti.
Annotatsiya
Ushbu maqolada tibbiyot sohasida kiyinish madaniyatining ahamiyati tahlil
qilinadi. Kiyim-kechak shifokorlar, hamshiralar va boshqa tibbiyot xodimlarining
kasbiy imidjini shakllantirish bilan birga, gigiena, xavfsizlik va bemorlarga nisbatan
ishonch muhitini yaratishda muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, maqolada maxsus tibbiy
kiyimlarning funksional jihatlari, infektsiyalarni oldini olishdagi o‘rni va kasbiy
etikaga ta’siri haqida so‘z boradi. Kiyinish madaniyati nafaqat tashqi ko‘rinish
masalasi, balki tibbiyot xodimlarining mas’uliyati va kasbiy yondashuvini ham aks
ettiruvchi muhim omildir.
Kalit so‘zlar:
Tibbiyot, kiyinish madaniyati, tibbiy forma, gigiena, xavfsizlik,
kasbiy imidj, infektsiya nazorati, etik me’yorlar, bemor ishonchi, tibbiyot xodimlari.
Tibbiyot sohasida kiyinish madaniyati nafaqat tashqi ko‘rinish, balki bemorlar
bilan o‘zaro munosabatlar, kasbiy etikaga rioya qilish va ishning samaradorligini
oshirishda ham muhim ahamiyatga ega. Tibbiyot xodimlarining kiyimlari ularning
kasbiy malakasini, mas'uliyatini va bemorlarga bo‘lgan ishonchini aks ettiradi. Tibbiy
kiyim-kechakning to‘g‘ri tanlanishi va uning gigienik jihatlari bemorlarni
infektsiyalardan himoya qilish, xavfsizlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Shu
bilan birga, tibbiyot xodimlarining kiyinish madaniyati, kasbiy me’yorlarga rioya
qilish va muhitda sifatli xizmat ko‘rsatishning ajralmas qismi bo‘lib, tibbiyot
sohasining
samaradorligini
oshirishga
xizmat
qiladi.
Maqolada
kiyinish
madaniyatining tibbiyotdagi o‘rni va uning bemorlar va tibbiyot xodimlari uchun
qanday foyda keltirishi haqida so‘z yuritiladi.
Kiyinish madaniyati tibbiyot sohasida muhim rol o'ynaydi, chunki u bemorlar
uchun nafaqat fiziologik, balki psixologik ahamiyatga ham ega. Kiyinishning
tibbiyotdagi o'rni quyidagi jihatlarda ko'rinadi:
Gigiena va xavfsizlik:
Tibbiyot muassasalarida to'g'ri kiyinish (kabi: steril
kiyimlar, shaxsiy himoya vositalari) infeksiya xavfini kamaytirishga yordam beradi.
Tibbiyot xodimlari va bemorlar orasida yuqishi mumkin bo'lgan kasalliklarni oldini
olish uchun bu juda muhimdir.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
147
147
Professionalizm
: Tibbiyot xodimlarining kiyinish uslubi ularning kasbiy
ma'naviyati va o'z vazifalariga qanchalik jiddiy yondoshuvlarini ko'rsatadi.
Professional kiyimlar, masalan, shifokorlar uchun lab coat yoki hamshiralar uchun
maxsus formalar, ularga ishonch va hurmat keltiradi.
Bemorlarning psixologik holati:
Kiyinish bemorlarning hissiy holatiga ta'sir
qiladi. Bemorlarga iliq va qulay muhit yaratish uchun, shifokorlar va tibbiyot xodimlari
doimo toza, tartibli va professional ko'rinishda bo'lishlari kerak. Bu bemorlar o'zlarini
xavfsiz his qilishlariga yordam beradi.
Kiyinish madaniyati:
Har bir mamlakat yoki mintaqada kiyinish madaniyati
o'ziga xosdir. Tibbiyot sohasida kasalliklar va muolajalarga bo'lgan munosabat
madaniy differensiyalashgan kiyinish, umuman olganda, bemorlar bilan muloqotda
muhim ahamiyatga ega.
Muloqot va ishonch:
Kiyinish va tashqi ko'rinish tibbiyot xodimlari va bemorlar
o'rtasida ishonchni o'rnatishga yordam beradi. Bemorlar shifokorlarga va tibbiyot
xodimlariga ishonishsa, ularning sog'lig'i bilan bog'liq qarorlar qabul qilishda osonlik
bilan ishtirok etishadi.
Umuman olganda, kiyinish madaniyati tibbiyot da muhim aspekt hisoblanadi. Bu
bemorlar uchun nafaqat fiziologik, balki hissiy va ijtimoiy tarafdan ham ahamiyatga
ega.
Tibbiyot vakillarining kiyinish odobi, tibbiy deontologiyasi va madaniyati
nizomi.
"Sog‘liqni saqlash vazirligi tizimidagi barcha boshqaruv apparati, tibbiyot
davolash-profilaktika hamda oliy va o‘rta maxsus ta’lim muasassalari, tashkilot,
korxonalar xodim, talabalar va abituriyentlarning tibbiy deontologiyasi va madaniyati
to‘g‘risida"gi.
Mazkur Nizomning maqsadi – vazirlik tizimidagi barcha boshqaruv apparati,
tibbiyot davolash-profilaktika hamda oliy va o‘rta maxsus ta’lim muasassalari,
tashkilot va korxonalar (bundan keyin–muassasa) uchun tartibli kiyinish me’yorlarini
belgilash, shuningdek, deontologik nuqtayi nazardan sog‘lom ma’naviy, ijtimoiy-
psixologik muhit barqarorligini ta’minlash, kasbga nisbatan va o‘zaro hurmat
munosabatlarini mustahkamlashdan iborat.
Ushbu Nizom O‘zbekiston Respublikasining 1997-yil 29-avgustdagi "Ta’lim
to‘g‘risida"gi qonuni, "Kadrlar tayyorlash Milliy dasturi" hamda Tibbiyot ta’limi
muassasalarida amaldagi "Odob-axloq qoidalari"ga muvofiq ishlab chiqilgan.
Ushbu Nizomning talablari barcha tibbiyot xodimlari, professor-o‘qituvchi,
xodim (xona mudirlari, laborantlar, kotibalar, bo‘lim xodimlari) hamda talabalar uchun
majburiy hisoblanadi.
1.
Nizomda ko‘rsatilgan "qoidalar" tashkilot ichki me’yoriy hujjatlariga
kiritilishi shart.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
148
148
Muasassa xodim va talabalarning muomalasi va kiyinishiga qo‘yiladigan
talablar.
Dunyo miqyosida qabul qilingan xizmat protokoli qoidalariga muvofiq jiddiy,
ishchan va didli, ziyoli shaxs qiyofasini shakllantirish maqsadida korporativ kiyinish
uslubi talablariga amal qilinadi.
Muassasada rahbar xodimlar, pedagog, shifokor (yoki bo‘lajak pedagog,
shifokor) kasbiga mos holda kiyinishlari talab etiladi. Tibbiyot xodimi o‘zini tutish
san’ati hamda muloqot madaniyati va kasbdoshlar o‘rtasida va bemorlar bilan
muloqotda hurmat va mehr-muruvvat ko‘rsatishlari shart. Bunda o‘qituvchi va
murabbiylar talabalarga ibrat namunasini ko‘rsatishlari shart.
Jamoa a’zolarining tibbiyot ta’limi, davolash-profilaktika muassasasiga odamlar
diqqatini tortadigan, tanani shaffof ko‘rsatib turadigan, shuningdek, tizzadan yuqori
qismlari ochiq qoladigan hamda haddan ziyod tor kiyimda yoki e’tirof etilgan milliy-
an’anaviy shakllarga zid kiyimlarda, g‘ayrioddiy soch turmaklari, ortiqcha bo‘yangan,
past saviyali "ommaviy madaniyat" belgilarini o‘zida namoyish etgan holda, sport
kiyimi va poyabzalida kelishi taqiqlanadi.
Xulosa:
Kiyinish madaniyati tibbiyotda muhim o‘rin tutadi, chunki bu nafaqat
shaxsiy gigiena va kasalliklarning oldini olishda, balki bemor va tibbiyot xodimlari
o‘rtasidagi ishonchni mustahkamlashda ham ahamiyatlidir. Tibbiyot sohasida kiyinish
madaniyati professionalizm va etika mezonlarini belgilaydi.
Birinchidan,
tibbiyot xodimlarining kiyinish uslubi bemorlarni xavfsizlik va
professionalizm his qilinishiga ta'sir qiladi. To‘g‘ri kiyinish, jumladan, steril kiyimlar
va antiseptik qoidalariga rioya qilish, infektsiya tarqalishini oldini oladi va tobora
muhim bo‘lib kelayotgan natijalarni ta'minlaydi.
Ikkinchidan
, kiyinish madaniyati sababi ko‘plab kasalliklarning oldini olishga
yordam beradi. Masalan, o‘zgaruvchan ob-havo sharoitlariga mos ravishda to‘g‘ri
kiyinish nafaqat inson salomatligini yaxshilashga, balki turli infektsiyalar va
kasalliklarga chalinish ehtimolini kamaytirishga ham yordam beradi.
Uchinchidan,
kiyinish madaniyati tibbiyotda muloqot va madaniy farqlarni
hurmat qilishda ham o‘z o‘rniga ega. Farqli madaniyatlar va urf-odatlar hisobga
olinishi muhim, chunki bemorlarning ruhiy holati va ularning holatini tushunish uchun
mos kiyinish zarur.
Natijada, kiyinish madaniyati tibbiyot sohasida nafaqat gigiena va xavfsizlikni
ta'minlab, balki kasbiy munosabatlarni ham mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega.
Bu nafaqat bemorlar, balki tibbiyot xodimlarining o‘zlarini kasbiy va madaniy jihatdan
yaxshi his qilishlariga ham yordam beradi, bu esa bemorlar sog‘lig‘ini yaxshilashga
olib keladi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
149
149
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.Tibbiyot vakillarining kiyinish odobi, tibbiy deontologiyasi va madaniyati
nizomi “Sog‘liqni saqlash vazirligi tizimidagi barcha boshqaruv apparati, tibbiyot
davolash-profilaktika hamda oliy va o‘rta maxsus ta’lim muasassalari, tashkilot,
korxonalar xodim, talabalar va abiturientlarning tibbiy deontologiyasi va madaniyati
to‘g‘risida”gi NIZOM.
2.D.Rahmatullayeva, U.Xodjayeva, F.Ataxanova Libos tarixi.
3.Avloniy A., Turkiy Guliston yoxud axloq, Toshkent, 1992.
