JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
143
143
MUOMALA MADANIYATINING TIBBIYOTDAGI MUHIM O‘RNI
Kasimova Muxabbat Pirnazarovna
Respublika sud-tibbiy ekspertiza ilmiy-amaliy markazi
Toshkent viloyat filiali Ambulatoriya bo‘limi laboranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada muomala madaniyatining tibbiyot sohasidagi
ahamiyati tahlil qilinadi. Sog‘liqni saqlash tizimida bemor va tibbiyot xodimlari
o‘rtasidagi samarali muloqot jarayoni davolash samaradorligini oshirishda muhim omil
hisoblanadi. Tadqiqotda tibbiyotda etik muomala qoidalari, shifokor va bemor
o‘rtasidagi ishonchning ahamiyati, shuningdek, kommunikativ ko‘nikmalarni
rivojlantirish usullari yoritilgan. Maqolada bemorlarning psixologik holatini inobatga
olgan holda muomala madaniyatini shakllantirish bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.
Kalit so‘zlar
: muomala madaniyati, tibbiyot, shifokor-bemor munosabatlari,
kommunikativ ko‘nikmalar, etik qoidalar, tibbiy etika, sog‘liqni saqlash, psixologik
yondashuv.
Muomala madaniyati tibbiyot sohasida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, shifokor va
bemor o‘rtasidagi ishonchli hamkorlikni ta’minlash, davolash jarayonining
samaradorligini oshirish hamda insoniy munosabatlarni mustahkamlashda asosiy
omillardan biri hisoblanadi. Tibbiyot sohasi nafaqat ilmiy bilim va tajribaga, balki
insoniylik, e’tibor, hurmat va sabr-toqat kabi fazilatlarga ham tayanadi.
Zamonaviy tibbiyotda bemorlarning ruhiy holatini tushunish, ularning tashvish va
muammolariga quloq tutish muhim sanaladi. Shifokorlarning odob-axloqi, muloqot
madaniyati va professionalligi tibbiy xizmat sifatiga bevosita ta’sir qiladi. Shu sababli,
tibbiyot xodimlari uchun faqat kasbiy ko‘nikmalarni rivojlantirish emas, balki insonlar
bilan muloqot qilish, ularning hissiy holatini tushunish va to‘g‘ri yondashuvni tanlash
ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Madaniyat va ma’naviyat tushunchalari zohiriylik bilan botiniylikning real
ko’rinishidir. Madaniyat biz fikr yuritmoqchi bo’lgan muammoning tashqi tomoni
bo’lsa, ma’naviyat esa ichki tomonidir. Madaniyat inson ichki dunyosining, xususan,
yetuk tafakkur taraqqiyotining mahsulidir. Ma’naviyat madaniyatning ta’siri ostida
shakllanib boradigan, insonni ruhan poklanish , qalban ulg’ayishga chorlaydigan,
odamning irodasini baquvvat, iymon-e’tiqodini butun qiladigan, vijdonini
uyg’otadigan beqiyos kuch, uning barcha qarashlarining me’zonidir. Xullas, o’zida
chuqur, keng qamrovli ma’no-mazmunni mujassam etgan bu tushunchalar o’rtasida
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
144
144
o’zao aloqadorlik mavjud. Chunki madaniyat tushunchasi, keng ma’noda, insoniyat
aqli-zakovati va tafakkurining yutuqlarini, tor ma’noda esa, uning hayot tajribasi
asosida vujudga kelgan, yuksak insoniy malaka va ko’nikmalarni, xatti-harakat va
faoliyat turlarini o’z ichiga oladi. Ma’naviyat esa insonni inson qiladigan , uning ongi
va ruhiyati bilan chambarchas bog’liq bo’lgan, insonning hayotidagi g’oyaviy, diniy
va axloqiy qarashlarini o’zaro to’liq mujassam etadigan tushunchadir. Madaniyatning
ham, ma’naviyatning ham umumiy tomonlari bor. Ularning umumiy tomoni ijtimoiy
mazmun kasb etishi bo’lsa, xususiy tomoni, muayyan shaxs dunyosida, xulq-atvori va
faoliyat natijalarida namoyon bo’lishidir.
Odob qoidalariga amal qilish xulq-atvor madaniyatining muhim elementidir.
Shini alohida qayd etish lozimki, bu holatni hamma kishilar bir xil qabul qila
bilmaydilar. Ba’zilar uni inson ma’naviy boyligidan yuqoriroq o’ringa qo’yib
“mustahkam va mutlaq” bo’lishini talab qiladilar. Ba’zi bir odob himoyachilari
esa,turli xil qoidalar to’plamlaridan hayotning har xil holatlari uchun xulq-atvor
to’g’risidagi tayyor yo’l-yo’riqlarni qidiradilar. Boshqa birovlari esa odob qoidalariga
nopisand ko’z bilan qarab, ularni muomalani erkin bo’lishiga xalaqit beruvchi ortiqcha
shart va takalluf deb hisoblaydilar. Ko’rininb turibdiki, har ikki nuqtai nazar ham
noo’rin. Odob qoidalariga insonlar qanday munosabatda bo’lmasinlar , ular har qaysi
madaniyatda ham mavjuddir va uning mazmuni kishilar o’rtasidagi muomalaga
ko’mak berishdan iboratdir. Odob qoidalarida kishilarga e’tibor va hurmat
belgilarining jami ifoda etilgan. Ular asrlar davomida kishilarning muomala jarayonini
osonlashtirish maqsadida ishlab chiqilgan xulq-atvorning ko’pginanormalarini o’zida
mujassam etgan. Psixologlarning aytishicha, har jihatdan bir xil bo’lgan ikki kishini
topish qiyindir. Bu gap madaniyat darajasini aniqlashga taalluqlidir. Hatto asosiy
madaniy boyliklarga ham kishilar turlicha nazar bilan qaraydi, turlicha fikrlaydi, his
etadi, bir-biriga murojaat qiladi. Bu tabiiydir, chunki madaniyatning o’zi beqiyos
darajada turli-tuman, uning boyliklari esa g’oyat katta, kishilar hayyoti va tarbiyasining
sharoitlari esa xilma-xil.
Muomala madaniyati tibbiyot sohasida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, bemor va
tibbiyot xodimlari o‘rtasidagi samarali muloqotni ta’minlash, davolash jarayonining
muvaffaqiyatli kechishi hamda bemorning psixologik holatini yaxshilashga xizmat
qiladi. Quyida muomala madaniyatining tibbiyotdagi asosiy jihatlari haqida so‘z
yuritamiz.
Tibbiyotda muomala madaniyatining ahamiyati
Ishonchni shakllantirish – Shifokorning bemor bilan samimiy va hurmatli
munosabatda bo‘lishi, bemorning unga ishonchini oshiradi.
Samarali davolash – Tibbiy tavsiyalar bemorga to‘g‘ri va tushunarli tarzda
yetkazilganda, ularni bajarish ehtimoli ortadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
145
145
Psixologik ta’sir – Bemorga nisbatan mehribonlik va e’tibor uning ruhiy holatini
yaxshilaydi, stressni kamaytiradi va tezroq sog‘ayishiga yordam beradi.
Tibbiyot xodimlarining muomala madaniyati
Muloyimlik va hurmat – Har bir bemorga e’tiborli bo‘lish, uning shaxsiy fikrini
hurmat qilish lozim.
Faol tinglash – Shifokor va hamshiralar bemor shikoyatlarini diqqat bilan
eshitishlari va aniq savollar berishlari kerak.
Tibbiy etika va maxfiylik – Har bir bemorning shaxsiy ma’lumotlari sir
saqlanishi, tibbiy etika normalariga rioya qilinishi zarur.
Bemorning muomala madaniyati
Hurmat bilan muomala qilish – Shifokor va tibbiyot xodimlariga hurmat bilan
munosabatda bo‘lish muhim.
1.
Ochiq muloqot – Bemorlarga to‘g‘ri tashxis qo‘yish va davolash uchun
ularning aniq va tushunarli ma’lumot berishlari kerak.
Tibbiy tavsiyalarga rioya qilish – Shifokor bergan maslahat va dori-darmonlarni
belgilangan tartibda qabul qilish muhimdir.
Xulosa:
Muomala madaniyati tibbiyotda nafaqat shifokorlar va bemorlar
o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilaydi, balki sog‘liqni saqlash tizimining
samaradorligini ham oshiradi. Hurmat, mehribonlik va tushunish asosida qurilgan
muloqot tibbiyotning yanada rivojlanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.Юлдашева,
С.
(2019).
Китоб
мутолаасини
шакиллантиришда
кутубхоначилик фаолияти. Oriental Art and Culture, (IV (1)), 59-62.
2.Yuldasheva, S., & Madumarova, M. (2020). TASKS AND CONTENT OF
BIBLIOGRAPHIC WORKS. European Journal of Arts, (1), 148-152.
3.Karimov I A. Asarlar. 1-13 tom. Т.: O‘zbekiston, 1996-2006.
4.Abdulla Avloniy. Tanlangan asarlar. 2-tom. Т.: Ma’naviyat, 1998
