JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
134
134
JARROHLIK AMALIYOTIDA TINCHLANTIRUVCHI VOSITA
NARKOZDAN FOYDALANISH USULLARI
Akbarova Barchinoy Baqiyevna
Ergashev Sardorbek Dadaxon o‘g’li
KUAF Davolash ishi 1-bosqich talabasi
Anotatsiya.
Ushbu maqolada og’riq qoldiruvchi dori vositasi narkoz haqida
ma’lumotlar muhokama qilinadi. Bunda narkozning asosiy turlari, narkozning
tibbiyotdagi ahamiyati, narkozning tashqi asoslari, umumiy narkozning maqsadlari va
uning qo’llanish usulari haqida umumiy ma’lumotlar keltirib o’tilgan. Maqolada
narkozning zararli va foydali tomonlariga alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so’zlar:
narkoz va uning ahamiyati, ishlatilish usullari, xavf darajasi, turlari,
zararli va foydali jihatlari.
Аннотация.
В
данной
статье
предоставлена
информация
об
обезболивающем наркозе. Приводятся общие сведения об основных видах
наркоза, значении наркоза в медицине, внешней основе наркоза, целях общего
наркоза и методах его применения. В статье рассмотрены вредные и полезные
стороны наркоза.
Ключевые слова:
наркоз и его значение, способы применения, уровень
опасности, виды, вредные и полезные стороны.
Kirish
. Narkoz – bu bemorlarni jarrohlik yoki boshqa tibbiy amaliyotlar
davomida og'riqsizlantirish, tinchlantirish va imkoni boricha giyohvand holatga
keltirish uchun qo'llaniladigan tibbiy jarayon. Narkoz turli xil dorilar yordamida
amalga oshiriladi va bemorlarni turli darajada uyqu holatiga olib kelishi mumkin. Bu
davrda bemor og'riq his qilmaydi, shuningdek, amaliyot paytida har qanday jarrohlik
harakati bilinmaydi.
Narkozning asosiy turlari quyidagilar:
1. Umumiy Narkoz: Bemorni butunlay uyquga olib keladi va u og'riqni his
etmaydi. Bu tur ko'plab jarrohlik amaliyotlarida qo'llaniladi.
2. Mahalliy Narkoz: Tanadagi ma'lum bir joyni og'riqsizlantiradi, ammo bemor
asosan hushyor qoladi. Masalan, tish olib tashlashda foydalaniladi.
3. Regional Narkoz: Tana qismlarini (masalan, pastki tanani) og'riqsizlantirish
uchun ishlatiladi, lekin bemor hali ham hozirgi vaqtda yuritiladi.
Narkozning tibbiyotdagi ahamiyati
-
narkoz tibbiyotda bir nechta muhim rol o'ynaydi.
Og‘riqsizlik:
Narkoz jarrohlik amaliyotlari va turli tibbiy protseduralar davomida bemorlarning
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
135
135
og'riq his qilishini bartaraf etadi. Bu jarrohlik jarayonini bemor uchun yanada qulay
qiladi.
Tinchlantirish:
-
narkoz, shuningdek, bemorlarni tinchlantirishga yordam beradi. Ular jarrohlik
vaqtida asabiylashmasliklari va qo'rqmasliklari uchun muhimdir.
Jarayonni nazorat qilish:
-
narkoz tufayli tibbiyot xodimlari bemorning holatini nazorat qilishlari mumkin,
shu bilan birga jarrohlar operatsiyalarni aniq va samarali o'tkazishlariga yordam beradi.
Aksiyal jarrohlik:
Bemorlar qattiq og'riq his qilmasliklari sababli, murakkab va
qiyin jarrohlik amaliyotlarini amalga oshirish imkoniyati oshadi. Narkoz muammolarni
bartaraf etish va yanada xavfsiz jarrohlik o’tkazishga yordam beradi.
Narkozning tashqi asoslari
- Ingalatsion Narkoz:
- Narkoz dori moddalari gaz yoki havo orqali nafas olish yo'li bilan kiritiladi.
Misol sifatida sevofluran, izofluran, va nitrous oksid kabi dorilar misol bo'lishi
mumkin. Inhalatsion narkoz bemor tezda narkoz holatiga o'tishini ta'minlaydi va
jarayon davomida bemorning holatini nazorat qilish oson.
- Intravenoz Narkoz:
- Narkoz dori moddasi bemorning qon tomiriga kiritiladi. Bu usul tez va samarali
ta'sir qiladi. Propofol, tiopental natriy va etomidat kabi dorilar intravenoz narkozda
keng qo'llaniladi. Ular odatda bemorlarni tezda narkozga olib keladi.
Anesteziologik Monitor
Narkoz jarayoni davomida bemorning holatini nazorat qilish uchun turli xil
monitoring uskunalari ishlatiladi:
- yurak Urish Monitoring: Yurak urish tezligini kuzatish uchun EKG
(elektrokardiogramma) ishlatiladi.
- kislorod Saturatsiyasi Monitoring: Pulsoximetr yordamida bemorning qonidagi
kislorod darajasi nazorat qilinadi.
- arterial Bosim Monitoring: Qon bosimini davomli ravishda nazorat qilish uchun
maxsus asboblar ishlatiladi.
Reabilitatsiya jarayonida yordam: Umumiy narkozdan keyin bemorlar jismoniy
reabilitatsiya jarayoniga oson o'tishga yordam berish uchun tayyorlanadi.
Umumiy narkoz.
Umumiy narkoz — bu bemorni butunlay uyquga olib keladigan
va jarrohlik yoki boshqa tibbiy amaliyotlar davomida og'riq his qilmasligini
ta'minlaydigan tibbiy jarayon. Umumiy narkoz paytida bemor hech qanday
tushunchaga ega bo'lmaydi, bu jarayonni tinchlantirish va yanada xavfsiz o'tkazish
uchun zarurdir.
Umumiy Narkozning Maqsadlari
1. Og'riqsizlik: Umumiy narkoz, jarrohlik paytida bemorning og'riq his qilishini
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
136
136
bartaraf etadi.
2. Tinchlantirish: Narkoz bemorlarni shok va asabiylashishdan himoya qiladi, bu
jarrohlik uchun muhimdir.
3. Harakatni cheklash: Umumiy narkoz paytida bemor harakatlanmaydi, bu
jarrohga operatsiyani aniq va xavfsiz amalga oshirish imkonini beradi.
Umumiy Narkoz Qanday Ishlaydi?
Umumiy narkoz jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
1. Tayyorlash: Bemor narkoz oldidan tibbiy tekshiruvlar va qon tahlillari
o'tkaziladi.
2. Dori dozasi: Narkoz va og'riqsizlantiruvchi dorilar intravenoz (IV) yo'li bilan
kiritiladi. Umumiy narkozda ko'pincha sevofluran, izofluran yoki propofol kabi
vositalar ishlatiladi.
3. Monitor qilish: Jarayon davomida bemorning yurak urishi, arterial bosim va
kislorod darajasi muntazam ravishda nazorat qilinadi.
4. Qayta tiklanish: Amaliyot tugagach, narkozdan chiqish jarayoni boshlanadi, bu
bemorlarni uyqu holatidan uyg‘otishdan iboratdir.
Umumiy Narkoz Turlari
1. Inhalatsion narkoz: Narkoz dori moddasi havo orqali, ya'ni inhalatsiya
yordamida beriladi.
2. Intravenoz narkoz: Narkoz dori moddasi qon tomiriga kiritiladi. Ko'pincha tez
ta'sir qiladigan dori-moddalardan foydalaniladi.
Umumiy Narkozning Foydalari va Xavflari
Foydalari
:
- jarrohlik amaliyotlarida bemorlarning og'riq his qilishini bartaraf etadi.
- o'z ichiga olgan jarayonlarni bemorlardagi psixologik noqulayliklarni
kamaytiradi.
- his-tuyg'ularni tinchlantiradi va jarrohlik vaqtida harakatlanishdan himoya
qiladi.
Xavflari
:
- allergik reaktsiyalar: Ba'zi bemorlarda narkoz dori moddalari uchun allergiya
paydo bo'lishi mumkin.
- nafas olish muammolari: Narkoz natijasida ba'zi bemorlarda nafas olishda
qiyinchiliklar kuzatilishi mumkin.
- qayta tiklanish jarayoni: Jarayondan keyin bemorlarning tez yoki sekin
uyg'onishi mumkin.
Umumiy narkoz jarrohlar va anestezistlar tomonidan xavfsiz tarzda amalga
oshiriladi, bu jarayonda bemorning qulayligi va xavfsizligi ta'minlanishi maqsad
qilinadi. Umumiy narkozdan keyin bemorlarning tasavvurlari, hissiyotlari va harakati
yo'q bo'lgani uchun, ushbu jarayon ko'plab jarrohlik yo'llarida joriy etilgan.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
137
137
Narkozni Yetkazish Usullari
Narkoz bemor uchun qanchalik xavfsiz va samarali bo'lishini ta'minlash uchun
ularni yetkazish usullari keng ko'lamda qo'llaniladi:
- Narkozni tayyorlash: Bemorlarni narkozga tayyorlash jarayonida, shuningdek,
muhim tibbiy tarixni olish va barcha zarur tahlillarni o'tkazish muhimdir.
- Harakatni bartaraf etish: Narkoz jarayoni davomida bemorni kuchli tahlil qilish
va jarrohlar o'rtasida o'zaro muloqot muhimdir.
Narkozni O‘tkazish
Narkozni o'tkazish jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
- Dori kiritish: Anesteziologik preparatlar biron bir yo'l bilan (inhalatsiya yoki
intravenoz) bemorning tanasiga kiritiladi.
- Monitoring: Narkoz jarayonida bemor holati doimiy ravishda nazorat qilinadi.
- Qayta tiklanish jarayoni: Amaliyot tugagach, bemorlarning uyqu holatidan
chiqarish jarayoni boshlanadi.
Narkozning tashqi asoslari – bu bemorning xavfsizligini ta'minlash va
jarrohlik jarayonining samaradorligini oshirish uchun mo'ljallangan muhim
elementlardir. Bu jarayonni o'z ichiga olgan anesteziologik usullar va zamonaviy
texnologiyalar bemorning holatini mukammal nazorat qilishga yordam beradi.
Natija va muhokama
Narkoz jarayoni bemorlarning jarrohlik amaliyotlarida og'riqsiz va xavfsiz
holatda bo'lishini ta'minlaydi. Umumiy narkoz, mahalliy narkoz va regional narkoz
turlari har biri turli vaziyatlar uchun mos keladi va harakat, muvozanat va qon
aylanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi.
1. Og'riqsizlikni bartaraf etish: Narkoz jarayonida bemor og'riq his qilmaydi, bu
esa jarrohlar uchun operatsiyalarni yanada qulay va aniqlik bilan o'tkazishga yordam
beradi.
2. Bemorning psixologik holatini yaxshilash: Narkoz, jarrohlik amaliyotlari
paytida bemorlarga kuzatuvchanlikni kamaytirishga va psixologik noqulayliklardan
himoya qilishga yordam beradi.
3. Operatsiya davomida nazorat qilish: Anesteziologlar bemorning holatini
doimiy ravishda nazorat qilib, zaruratga javob bera oladi, bu esa jarohatlarni
minimallashtirishga yordam beradi.
Muhokama
1. Narkozning xavfsizligi va samaradorligi:
Narkoz jarayoni umumiy, mahalliy
va regional turda bemorni
harakatlanmasdan, xavfsiz va og'riqsiz bo'lishini ta'minlaydi. Biroq, narkozning o'ziga
xos xavflari va salbiy natijalari mavjud. Har bir bemor uchun individual yondashuv
zarur va shifokorlar narkozni belgilashdan oldin har bir bemorning holatini batafsil
o‘rganishlari zarur.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
138
138
2. Narkozning ta'siri:
Narkozning ta'siri har bir bemor uchun farq qiladi, va bu turli omillarga,
masalan, yosh, sog'liq holati, va tibbiy tarixga bog'liq. Shuningdek, narkozdan keyin
bemorlarning qayta tiklanish davri ham o'zgarib turadi. Ba'zi bemorlar tezda
uyg'onishsa, boshqalarda sekin tiklanish kuzatilishi mumkin.
3. Kelajakdagi tadqiqotlar va innovatsiyalar:
Narkoz va anesteziologik amaliyotlar sohasida doimiy ravishda yangi
texnologiyalar, dori-moddalar va yondashuvlar kiritilmoqda. Kelajakda narkoz
jarayonini yanada samarali va xavfsiz qilish uchun innovatsion usullar ishlab chiqish
zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
"Anesthesia" by David E. Longnecker, Joseph L. Clochesy, and Robert K. M. R.
C. K.
2.
"Clinical Anesthesia" by Paul G. Barash, Bruce F. Cullen, and Robert K. Stock
3.
"Anesthesia and Perioperative Complications" by William H. Rosenblum
4.
"Manual of Clinical Anesthesiology" by Robert W. McKown
